Sprawozdanie o stanie ludności Gdańska z 31 grudnia 1948 roku i jego znaczenie w badaniach populacji miasta

Abstract

The paper is part of a trend towards the research of migration and Polish settlements after World War 2. It analyzes data about the population of Gdańsk from the Jednorazowe sprawozdanie o stanie zaludnienia Ziem Odzyskanych (one-time report on the state of peopling of the Reclaimed Territories) of December 31, 1948. This was the first census summarizing the settlement action in the territories incorporated into Poland in 1945. It presents an image of Gdańsk’s population in a crucial moment: at the end of the mass migration. The census is thus a post-war opening balance and a starting point for analyzing further social processes. In spite of certain flaws it is a valuable source which reflects how the settlement process happened. The report is a source of knowledge about the origins of Gdańsk’s inhabitants: newcomers arriving from two general directions, central Poland and the former eastern provinces of the Second Republic, as well as indigenous population. The paper shows the shares of population against its regional origins, including the population of the “reclaimed” cities. It also demonstrates trends within demographic structures with relation to age and sex as well as internal growth.Artykuł wpisuje się w nurt badań nad migracjami i osadnictwem polskim po II wojnie światowej. Stanowi analizę danych dotyczących populacji Gdańska, pochodzących z „Jednorazowego sprawozdania o stanie zaludnienia Ziem Odzyskanych” z 31 grudnia 1948 r. Był to pierwszy zbiorczy spis, w którym dokonano podsumowania akcji osadniczej na obszarach włączonych w 1945 r. w granice Polski. Zaprezentowano obraz ludności Gdańska w szczególnym momencie jej rozwoju, tj. w chwili zakończenia masowych migracji. Spis stanowi więc powojenny bilans otwarcia i punkt wyjścia do analizy dalszych procesów społecznych. Mimo pewnych mankamentów jest wartościowym źródłem odzwierciedlającym przebieg procesów osiedleńczych. Sprawozdanie dostarcza wiedzy na temat pochodzenia ludności Gdańska: przybyszy, którzy dotarli na Wybrzeże z dwóch generalnych kierunków migracji: z centralnej Polski oraz z byłych wschodnich województw II RP, a także ludności rodzimej. W artykule ukazano podział mieszkańców Gdańska w perspektywie pochodzenia regionalnego, w tym także na tle populacji miast „odzyskanych”. Wskazano tendencje rozwoju w obrębie struktur demograficznych pod względem wieku i płci, a także ruchu naturalnego