Układy elektroenergetyczne stanowią liczne zbiory elementów o zróżnicowanych wartościach parametrach technicznych .i niejednorodnej strukturze. Zasadnicze znaczenie przy analizie tych układów ma dostępność i wiarygodność danych pomiarowych oraz danych związanych z aktualną konfiguracją elektroenergetycznych sieci zasilających. W artykule przedstawiono przykłady zastosowań teorii zbiorów rozmytych do rozwiązywania problemów decyzyjnych i obliczeniowych, występujących w systemach elektroenergetycznych

Popławski, Mirosław

OPEN Repository (ICM)

dr inż. Mirosław Popławski Zakład Logistyki III OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA nt.: "Sztuczna Inteligencja" CIR-13'98 (cybernetyka-inteligencja-rozwój) Instytut Zarządzania i Marketingu Folitechniki Białostockiej PRZEGLĄD ZASTOSOWAŃ ZBIORÓW ROZMYTYCH W ELEKTROENERGETYCE l. WPROW ADZENIE Układy elektroenergetyczne stanowią liczne zbiory elementów o zróżnicowanych wartościach parametrach technicznych .i niejednorodnej strukturze. Zasadnicze znaczenie przy analizie tych układów ma dostępność i wiarygodność danych pomiarowych oraz danych związanych z aktualną konfiguracją elektroenergetycznych sieci zasilających. W artykule przedstawiono przykłady zastosowań reorii zbiorów rozmytych do rozwiązywania problemów decyzyjnych i obliczeniowych, występujących w systemach elektroenergetycznych. Elektroenergetyczne układy zasilające i rozdzi e lcze są strukturami o dużej liczbie elementów składowych, na pracę których mogą mieć wpływ różne nieprzewidziane wydarzenia i sytuacje. W niektórych przypadkach próbuje się te meJasnosc J i niejednoznaczności opisać za pomocą reguł probabi l istycznych. Takie postępowanie . prowadzi jednak często do popełniania dużych błędów przy obliczeniach lub podejmowania błędnych decyzj i . Jest to częściowo spowodowane tym, że niektóre wielkości i parametry mają prawdziwie rozmytą naturę i trudno jest w takiej sytuacji · stosować kategorie i metody statystyki matematycznej [ 1 O, 29]. Największą trudność przy rozwiązywaniu problemów występujących w rzeczywistych układach elektroenergetycznych stanowi zgromadzenie a następnie efektywne wykorzystanie danych wej ściowych o parametrach technicznych i obciążeniach poszczególnych elementów rozpatrywanego układu. Nowe możliwości przy rozwiązywaniu tych problemów stwarza zastosowanie teorii zbiorów rozmytych [2 , 3, 11, 16, 26, 30, 31 ,]. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie zastosowaniem TEJ do rozwiązywania ·różnorodnych problemów występujących w układach elektroenergetycznych, co znalazło wyraz w licznych publikacjach na ten temat [1, 4, 6, 14, 15, 22, 32, 36, 41, 47]. Uzyskane . dotąd rezultaty stosowania tej metody są obiecujące , lecz teoria zbiorów rozmytych nie jest jeszcze powszechnie akceptowana . Przyczyną tak iego stanu rzeczy jest często niezrozumienie koncepcji oraz nadmierne oczekiwania co do wyników i obszaru stosowalności metody. Brak jest również opracowanych i łatwo dostępnych programów. Wskazuje się potrzebę zwracania większej uwagi na konieczność dokładnego zrozumienia podstawowych zasad teorii zbiorów rozmytych oraz określenie zakresu zadań, których rozwiązanie możliwe jest przy jej użyciu [ 12, 18, 23, 27]. 325 Przy wykorzystaniu teorii zbiorów rozmytych do rozwiązywania praktycznych problemów algorytm postępowania składa się z reguły z następujących kroków [28]: l. Opis problemu wyjściowego. Problem do rozwiązania należy najpierw określić słownie i, jeśli to możliwe, matematycznie. 2. Zdefiniowanie dla wszystkich zmiennych progów charakteryzujących je pod względem akceptowalności przyjmowanej wartości. Dla każdej zmiennej rozmytej istnieje pewna specyficzna wartość, określona przy użyciu wiedzy empirycznej, przy której stopień satysfakcji decydenta jest największy. Możliwe jest odchylenie od tej wartości kosztem zmniejszenia stopnia satysfakcji aż do wartości całkowicie nieakceptowalnej. Te dwie wartości, odpowiadające maksymalnemu i minimalnemu stopniowi satysfakcji, nazywane są progami zmiennej rozmytej. 3. Kwantyzacja rozmyta. W oparciu o progi określone w pkt. 2 tworzy się odpowiednie rodzaje funkcji przynależności. Istnieje wiele różnych funkcji przynależności. Najczęściej stosuje się trójkątną, trapezową lub paraboliczną postać tej funkcji. Kształt funkcji przynależności powinien odzwierciedlać zmiany w stopniu satysfakcji decydenta przy zmianach wartości rozpatrywanych zmiennych rozmytych. 4. Selekcja reguł i operacji rozmytych przyjętych do analizy. Z praktycznego punktu widzenia dobór operacji rozmytych powmten być przeprowadzony w taki sposób, aby uzyskane wyniki i ich interpretacja zgadzały się z wiedzą i intuicją ekspertów. Najczęściej stosuje się reguły analizy rozmytej zdefiniowane przez. L. A. Zadeha [46]. Zastosowanie teorii zbiorów rozmytych obejmuje wiele dziedzin, w których . występują problemy niepewnych danych, niejednoznacznie sformułowanych celów projektowych lub optymalizacji decyzji w procesach sterowania. Dzięki właściwościom zbiorów rozmytych możliwe jest częściowe \\<)'eliminowanie tych trudności. W przypadku analizy układów elektroenergetycznych często zachodzi potrzeba rozwiązania problemu związanego z dwoma lub więcej konfliktovvymi celami. Do takich celów można zaliczyć: ekonomię przesyłu energii elektrycznej i odpowiednio wysoki . poziom bezpieczeństwa, wzrost zużycia energii elektrycznej i minimalizacja kosztów jej wytwarzania, rozbudowę systemu elektroenergetycznego i ograniczenie do minimum wpływu inwestycji energetycznych na środowisko naturalne. Zastosowanie reguł analizy · rozmytej w takim przypadku zapewnia uzyskanie rozwiązań w postaci alternatyw dla wielu atrybutów wybranych celów oraz pozwala przeanalizować istniejące cele konfliktowe · projektując dla każdego z nich odpowiednie wagi [33, 34]. 2. PRZEGLĄDZASTOSOWAŃ W ELEKTROENERGETYCE Obecne zastosowania teorii zbiorów rozmytych w elektroenergetyce skupiają się głównie na tematyce systemów ekspertowych, układów regulacji i sterowania oraz ·planowania rozwoju sieci elektroenergetycznych [28]. Systemy ekspertowe mogą być wykorzystane do tworzenia bazy reguł . umożliwiających optymalne planowanie rozwoju systemu elektroenergetycznego [8,24] oraz projektowania układów zasilających [25]. W pracach [ 1 7, 31, 4 7] zaprezentowano zastosowanie wielkości i reguł analizy rozmytej do szacowania i predykcji obciążetl. w węzłach-punktach odbioru. Powstałe na bazie teorii zbiorów rozmytych modele estymacji obciążeń służą zarówno do prowadzenia obliczei1 w sieciach elektroenergetycznych, jak i do wspomagania procesów decyzyjnych związanych ze sterowaniem pracą systemów elektroenergetycznych oraz planowaniem ich rozwoju. 326 Praca [ 11] opisuje proces projektowania struktury elektroenergetycznej sieci rozdzielczej. Wielkością wynikową do dalszych analiz jest oszacowanie niezbędnej liczby stacji transformatorowych. Algorytm działania opiera się w tym przypadku na przedstawieniu danych wejściowych, takich, jak liczba odbiorców, charakterystyka rodzaju odbiorców, średnie zapotrzebowanie na energię elektryczną, obszar zasilania, w postaci wielkości rozmytych. Następnie, przy zastosowaniu reguł rozmytych, określa się optymalne usytuowanie oraz liczbę stacji transformatorowych, niezbędnych do efektywnego zrealizowania dostaw energii elektrycznej do rozpatrywanego obszaru. Logika rozmyta znalazła również swoje zastosowanie w układach sterowania wzbudzeniem maszyn synchronicznych [ 14] oraz przy analizie stabilności i niezawodności pracy generatora [38]. Analiza oparta na teorii zbiorów rozmytych umożliwia przedstawianie stanów pracy generatorów jako zmiennych lingwistycznych. W artykule [5] przedstawiono interaktywną wieJoobiektową metodę optymalnego . planowania przepływu mocy biernej w systemie elektroenergetycznym. Jako czynniki optymalizowane wykorzystuje się ekonomiczne warunki eksploatacji, margines bezpieczeństwa systemu oraz odchylenie napięcia. Są one reprezentowane w postaci liczb rozmytych. Podobne zagadnienia, dotyczące kontroli poziomu napięcia, poruszane są w pracach [41,42,43]. Artykuł [28] prezentuje m.in. osiągnięcia w dziedzinie prac nad stabilizatorami rozmytymi układów elektroenergetycznych. Stabilizatory te zapewniają zmniejszenie niepożądanych oscylacji w pracy układu, powstałych np. na skutek zakłóceń lub przerw w zasilaniu. Elementami takich stabilizatorów są regulatory oparte na regułach analizy rozmytej. Zaletą regulatorów rozmytych jest ich interpolacyjna natura zasad kontroli, . w wyniku czego wymagają one mniej reguł niezbędnych do prawidłowego działania, niż regulatory oparte na wiedzy empirycznej. Wykorzystanie rozmytej estymacji obciążeń do optymalizacji procesu przywrócenia zasilania w sieci rozdzielczej przedstawiono w 121]. Obciążenia opisuje się za pomocą zmiennych lingwistycznych (bardzo duże, duże, średnie, itp.), które są reprezentowane przez liczby rozmyte. Algorytm rozwiązania problemu polega na zlokalizowaniu miejsca · uszkodzenia i izolacji obszaru zasilanego z tego punktu. Następnie szacuje się obciążenie w punkcie rozgałęzienia. Po stwierdzeniu, czy uszkodzeniu uległo rozgałęzienie, czy linia zasilająca, przeprowadza się próby wznowienia zasilania. Przedstawiona metoda została zweryfikowana we fragmencie rzeczywistego systemu elektroenergetycznego Tajwanu. Z wielu innych zastosowań teorii zbiorów rozmytych w elektroenergetyce należy ·wspomnieć o wykorzystaniu jej do analizy niezawodności układów w ogólnej praktyce inżynierskiej [4], analizy niezawodności pracy sieci rozdzielczych [37], estymacji strat energii elektrycznej w elektroenergetycznych sieciach rozdzielczych nn [35] oraz realizacji modułu decyzyjnego w cyfrowych zabezpieczeniach elektroenergetycznych [15]. 3. PODSUMOW ANIE Teoria zbiorów rozmytych traktowana jako narzędzie do analizy układów · elektroenergetycznych jest bardzo pożytecznym uzupełnieniem konwencjonalnych metod i reguł matematycznych. Jej zaletą jest zapewnienie spójności pomiędzy danymi ·wejściowymi, z reguły niedokładnymi i niepewnymi, oraz wielkościami wynikowymi, przedstawianymi w postaci rozmytej, a więc odpowiadającymi rzeczywistości. Ta koherentność wejść i wyjść świadczy o przydatności tej teorii do analizy układów elektroenergetycznych w warunkach ograniczonego dostępu do danych pomiarowych i wiedzy o parametrach i obciążeniach poszczególnych elementów systemu elektro-327 . energetycznego. Zastosowanie reguł analizy rozmytej w wielu przypadkach umożliwia skonkretyzowanie istniejących problemów i zadań oraz w znaczny sposób zwiększa efektywność prowadzonych obliczeń [7, 3 7, 44, 45). Rezultaty badań nad zastosowaniem · tej teorii w wielu dziedzinach nauki i techniki pozwalają przypuszczać, że dzięki swym możliwościom do modelowania niepewności i niedokładności danych wejściowych oraz opisu zależności między nimi będzie ona powiększała zakres swoich zastosowań. LITERATURA [l] Adams R.N., Kagan N.: Electrical Power Distribulion Systems Planning Using Fuzzy Mathematical Programming. International Joumal of Electrical Power & Energy Systems, Vol. 16, No 3 ,  1994. [2] Banderner H., Gottwald S.: Fuzzy Sets, Fu:zry Logic, Fuzry Methods with Applications. John Wiley an d Sons, 1995. [3] Bonissone P.P., Badami V., Chiang K.H., Khedkar P.S., Marceile K. W., Schutten M .J.: Industrial Applications of Fuzry Logic and Genera! Electric. Proceedings ofthe IEEE, Vol. 83, No. 3, March 1995. (4) Bowles J.B., Pelaez C.E.: Applications of Fuzzy Logic to Reliability Engineering. Proceedings ofthe IEEE, Vol. 83, No. 3, March 1995. [5] Chen Y.-L., Liu C.-C.: lnteractive Fuzzy Satysfying Method for Optima/ Multi-Objective VAR Planning in Power Systems. lEE Proceedings Generation, Transmision and Dis tribution, Vol. 141, No. 6, November 1994. . (6] Chow M.Y., Tram H. N.: Application ofFuzry Logic Technology for Spatial Load Forecasting. lEE E Transaction on Power Systems, Vol. 12, No. 3, August 1997. [7] Dash P.K., Liew A.C.: A nficipatory Fw:zy Comroi of Power Systems. lEE Procee din gs Generation, Transmision and Distribuiion, Vol. !42, No. 2, March !995. [8] Dav i d A.K., Rongda Z.: A n Experr System with Fuzzy Setsfor Optima! Planning. IEEE Transaction on Power Systems, Vol. 6, No. l, February 1991. [9] Dubois D., Prade H.: Operalians onfi<zry numbers. lnt. J.Syst.Sci.,Vol. 9, 1978. [l O] Ghosh A.K., Lubkeman D.L., Jones R. H.: Load Modelingfor Distribulion Circuit Stale Estimation. IEEE Transaction on Power Delivery, Vol. 12, No. 2, April 19 97. [Ił] Herlender K., Styczyński Z.: Projektowanie struktur sieci elektroenergetycznych z wykorzystaniem reguł rozmytych. i li Sympozjum "Metody Matematyczne w Elektroenergetyce" Zakopane, l i stopad l993. [12] Kacprzyk J.: Wieloetapowe podejmowanie decyzji w warunkach rozmyto.�ci. PWN, Warszawa, 1983. [ 13] Kacprzyk J.: Zbiory rozmyte w analizie systemowej. PWN, Warszawa, 1 9 86. [ 14] Kasztenny B.: Sterowanie wzbudzeniem generatora synchronicznego w stanach awaryjnych z zastosowaniem regulatora rozmytego. V i Między narodowa Konferencja Naukowa "Aktualne Problemy w Elektroenergetyce" , G l iwice-Kozubnik, 16-17 września 1993. [ 15] Kasztenny B.: Rachunek zbiorów rozmytych w czę.ści decyzyjnej cyfrowego zabezpieczenia elektroenergetycznego. II l Sympozjum "Metody Matematyczne w Elektroenergetyce" Zakopane, l 0- !2 listopada 1993. 328 [ 16] Kauhanieni K.: Fuzzy Madeis and Techniquesfor t he Ca!cu/ation oj Radia/ Distribulion Networks. Proceedings of Joint International Power Conference Athens Power Tech, IEEE/NTUA, Athens; Greece, 5-8 Septern ber, 1993. [ 17] Kenarangui R., Seifi A.: Fuzzy ?ower Flow Analysis. E lectric Power Systems Research, No. 29, 1994. [18] Kim�-, Park M., Ji S., Park M.: A New Approach to Fuz:ty Modeling IEEE Transactions on Fuzzy _ Systems, Vol. 5, No. 3, August 1997. [ 19] Kosko B.: Neural Networksand Fuzzy Systems. Prentice Hall, Englewood Cliffs, NJ 1992. [20) Kujszczyk Sz., Nazarko J., Charytoniuk W., Broadwater R.P.: The Ef ect oj Expert Eva/uations on t he Deficiency oj Decision Processes in ?ower Distribulion Systems. Joint International Power Conference Athens Power Tech, !EEE/NTUA, Athens, Greece, Septernber 5-8, 1993. [21] Kuo H.-C., H su Y.-Y.: Distribulion System Load Estimation and Service Restoration Using a Fuzzy Set Approach. !EEE Transaction on Power Delivery, Vol. 8, No. 4, October 1993. [22] Lian g R.-H., H su Y.-Y.: Fuzzy Linear Programming: a n Application to Hydroelectric generalian schedu/ing lEE Proceedings Generation, Transmision and Distribution, Vol. 141, No. 6, November 1994. [23] Lygeros J.: A Formai Approach to Fuzzy Modeling IEEE Transactions on Fuzzy Systems, Vol. 5, No. 3, August 1997. [24] Manusov V .Z., Petrushev S. B.: Applying Technique oj Fuzzy Sets in Expert Systems. VI Międzynarodowa Konferencja Naukowa "Aktualne Problemy w Elektroenergetyce", Gliwice-Kozubnik, 16-17 września 1993. [25] Mendeel J.M.: Fuzzy Logic Systemsfor Engineering: A Tutorial. Proceedings ofthe IEEE, Vol. 83, No. 3, March 1995. [26] M iranda V., Pereira l, Saraiva J .T.: Experience in State Estimation Model s for Distribulion Systems lncluding Fuzzy Measures. Stockholm Power Tech, International Conference on Electric Power Engineering, Royal lnstitute ofTechnology and !EEE Power Engineering Society, Stockholm, Sweden, June [ 8-22, 1995. [27] Miranda V., Saraiva J. T.: lmpacts in ?ower System Modeliing ]i-om lncluding Fuzzy Concepts in Models. Joint International Power Conference Athens Power Tech, IEEE/NTUA, Athens, Greece, Septernber 5-8, 1993. [28] Momoh J.A., Ma X. W., Tomsovic K.: Overview and Literature Survey oj Fuzzy Set Theory in ?ower Systems. !EEE Transaction on Power Systems, Vol. 10, No. 3, August 1995. [29) Nazarko J.: Modeling oj Electrical ?ower Distribulion Systems. Bia łystok Technical University Publisher, Białystok, 1993. [30) Nazarko J., Perło N., Popławski M.: Obliczanie strat energii elektrycznej w elektroenergetycznych sieciach rozdzielczych nn w ujęciu leorii zbiorów rozmyrych. Materiały Ogólnopolskiego Sympozjum "Systemy ekspertowe, s ieci neuronowe i zbiory rozmyte w elektroenergetyce" N EF'95, Białystok-Supraśl, 18-19 października 1995. [31] Nazarko J., Zalewsk i W.: A n Application ofthe Fzc:::y Sets Theory to ?ower Distribulion Systems Calculations. Archiwum Energetyki, tom XXV, nr 1-2, 1996. [32] Nazarko J., Popławski M., Zalewski W.: Możliwości zastosowań teorii zbiorów rozmytych w elektroenergeTyce. Materiały VII Ogólnopolskiego Konwersatorium CIR'94 "Sztuczna inteligencja i 329 cybernetyka rozwoju", Siedlce, i 9-20 września 1994. [33] Nazarko J., Zalewski W.: Koncepcja zastosowania teorii zbiorów rozmytych do obliczeń eleklroenergetycznych sieci rozdzielczych. Materiały Y !l Międzynarodowej Konferencji "Aktualne Problemy w Elektroenergetyce", Gdańsk, 12-14 czerwca 1995. [34] Nazarko J., Zalewski W.: The Application oj Fuzzy Sets Theory to Power Distribulion Systems Calculations. International AMSE Symposium "Systems Analysis, Control & Design" SYS'95, Brno, Czech Republic, July 3-5, 1995. [35] Popławski M.: Estymacja strat energii elek[lycznej w elektroenergetycznych sieciach rozdzielczych niskiego napięcia. Rozprawa doktorska, Politechnika Warszawska, Warszawa 1998. [36] Ross T.J.: Fuzzy Logic with Engineering Applications. McGraw-Hill, Inc. 1995. [37] Seitz Th., Haubrich H.H., Montebaur A.: Reliabity Ana/ysis oj Distribulion Networks with Local Generalian Using Fuzzy Sets. Joint International Power Conference Athens Power T ech, IEEE/NTUA, Athens, Greece, Seprember 5-8, 1993. (38] Sobieszczański S.: Informatyczny system obliczeń sieciśn i nn ORS. Energetyka, Nr 3, 1989. [39] Souflis J.L., Mach i as A. Y., Papadias B.C.: A n Application oj Fuzzy Cocepts to Transieni Stability Evaluation. IEEE Transaction on Power Systems, Vol. 4. No. 3, August 1989. [40] Szydłowski H.: Teoria pomiarów. PWN, Warszawa, 1981. [41] Tomsovic K.: A Fuzzy Li11ear Programming Approach to t he Reactive Power!Voltage Contra/ Problem. IEEE Transactions on Power Systems, Vol. 7, No. l, February 1992. [42] Tso S.K., Zhu T.X., Zeng Q. Y., Lo K.L.: Fuz:zy Set Approach to Dynamie Voltage Security Assessment. lEE Proceedings Generation, Transmision and Distribution, Vol. 142, No. 2, March 1995. (43] Tso S. K., Zhu T.X., .Zeng Q. Y" Lo K. L.: Fuz:zy Reasoningfor Knowledge-Based Assessment of Dynamie Voltage Security. lEE Proceedings Generation, Transmision and Distribution, Vol. 143, No. 2, March 1996. [44] Yager R.R., Filev D.P.: Podsrawy modelowania i sterowania rozmytego. WNT, Warszawa, 1995. [45] Y en J., Langari R., Zadeh L.A.: Industrial Applications ofFuz:zy Logic and lnte/ligent Systems. IEEE Press, NY 1995. [46] Zadeh L.A.: Fuzzy sets. lnformation and Control, No. 8, 1965 [4 7] Zalewski M. W.: Modelowanie obciążeń szczytowych miejskich stacji transformatorowych SN!nn z wykorzystaniem teorii zbiorów rozmytych. Rozprawa doktorska, Politechnika Warszawska, Warszawa, 1997. 330 

Przegląd zastosowań zbiorów rozmytych w elektroenergetyce

https://open.icm.edu.pl/bitstreams/8298eaa3-69c1-40a1-8c18-61c4fdd93417/download

Przegląd zastosowań zbiorów rozmytych w elektroenergetyce

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

OPEN Repository (ICM)