Fretschel-Hojarski, Andrzej

English

Jagiellonian Univeristy Repository

Uniwersytet JagiellońskiWydział LiteraturoznawstwaMgr Andrzej Fretschel-HojarskiTytuł: O (nie-) mitycznych: studia nad René Girardem i typologiami kozła ofiarnegoStreszczeniePewien uczony wywnioskował, że „poszukiwanie kozła ofiarnego to zadawanie śmierci”,o ile jest to zjawisko psychospołeczne, antropologiczne i literackie, najczęściej lekceważone jako- expressis verbis - zrzucanie przysłowiowej winy na niewinną, arbitralnie wybraną ofiarę,zarazem ignorujące fakt, że ono często kończy się autentycznym morderstwem .1 Podążającśladami Frazera, Freuda i Burke’a, René Girard zaproponował nową hermeneutykę mechanizmukozła ofiarnego, która nie tylko oddaje głos ofiarom w obliczu niesprawiedliwegoprześladowania, ale także demaskuje funkcję generatywną, przeczącą śmiercionośnymkonkluzjom epizodów kozła ofiarnego. Można ją także odnaleźć w tzw. tekstach prześladowania,czyli teksty napisane z perspektywy prześladowców. Paradoksalnie, rytuał kozła ofiarnego ma nacelu złagodzenie napięć i przywrócenie pokoju i ładu w społecznościach najeżonych konfliktamiegzystencjalnymi. Przemoc jest następnie sakralizowana, zmitologizowana i częstokroćodtwarzana w kontekście rytualnym w nadziei na osiągnięcie wcześniejszej stabilizacji. Ponadto,kozły ofiarne nie mogą być postrzegane jako zwykłe motywy literackie czy wymysły fantazjiautora. Obowiązkiem czytelnika pozostaje szukanie kozłów ofiarnych w tekście, gdzie mogą onebyć podstawą konstrukcji tekstu, zwłaszcza gdy autor ukrywa w niej jakąś makabrycznąrzeczywistość historyczną. Moja praca bada i interpretuje rolę tych ofiar na podstawie czterechgirardowskich kategorii kozłów ofiarnych, nakreślonych przez Laurę Barge.2 Sam Girard zakładadwie kategorie kozłów ofiarnych, mitycznych i nie-mitycznych. Wyróżnia je to, że ten drugimechanizm ujawnia explicite przemoc stosowaną wobec ofiary tak, jak została spisana przezprześladowanych, podczas gdy ten pierwszy jest opowiadany przez samych prześladowców, tym2 Barge, Laura. “René Girard’s Categories of Scapegoats and Literature of the South.” Christianity and Literature,vol. 50, no. 2, Sage Publications, Ltd., 2001, pp. 247–68.1 McKenna, Andrew J. Violence and Difference: Girard, Derrida, and Deconstruction. (Champaign: University ofIllinois Press, 1992), 140.samym, usprawiedliwiając destrukcyjne działania tłumu. Niemniej, staje się oczywiste, że wielepostaci kozłów ofiarnych w literaturze mieści się gdzieś pomiędzy dwiema kategoriami Girarda.Rozdział pierwszy zawiera przegląd głównych teorii Girarda dotyczących mimetycznejrywalizacji, przemocy i szukania kozła ofiarnego. Odnosi się również do pierwszej archetypowejkategorii nie-mitycznego kozła ofiarnego, którego Chrystusowa wiktymizacja jest przedstawionaprzez autora, w połączeniu ze świadomością tej roli przez samego kozła ofiarnego. Jim Casy,bohater, kaznodzieja i męczennik Gron gniewu Steinbecka, odzwierciedla podobny schematwiktymizacji w drodze do ofiarodajnej posługi na rzecz migrantów podczas Wielkiego Kryzysu.Rozdział drugi analizuje wysoce kontrowersyjną relację Jana Grossa o miejscowym ludobójstwieŻydów z Jedwabnego. Są oni czysto mitycznymi kozłami ofiarnymi, prześladowanymi przezswoich „sąsiadów” nie jako ofiary, ale jako „niepożądane”elementy społeczne na tle okupacjihitlerowskiej. Następny rozdział jest poświęcony mitycznemu, ale nie czystemu kozłowiofiarnemu, którego można znaleźć w tytułowej powieści kryminalnej Daphne du Maurier, Koziołofiarny. W tym przypadku, pomimo faktu, iż ofiara poniekąd uświadamia sobie swoją rolę, niejest ona w stanie powstrzymać procesu poszukiwania kozła ofiarnego i zamiast tego, musiponieść porażkę i haniebnego wygnania. Rozdział czwarty dotyczy czwartej kategoriinie-mitycznych, ale też nie czystych kozłów ofiarnych, takich, które cierpią prześladowania zpowodu osobistego, a nawet samolubnego dążania do celu, czego dowodem są dwie sztuki JeanaGeneta, Pokojówki i Ścisły nadzór. Antybohaterowie, motywowani poczuciem nieadekwatności iodrazy do siebie, dążą do zabójstwa, by zaspokoić osobisty, metafizyczną pustkę. Rozdział piątyzawiera analizę porównawczą teorii karnawału Michaiła Bachtina i teorii kozła ofiarnego uGirarda, rytuału i metafizycznego pragnienia mimetycznego, ponieważ każda z nich odnosi siędo upadku hierarchii społecznych, co skutkuje poszukiwaniem ofiary zastępczej. Przy czymantidotum na ten kryzys można znaleźć w pismach Fiodora Dostojewskiego i zbawczymprzesłaniu Ewangelii.Słowa kluczowe: kozioł ofiarny, mechanizm kozła ofiarnego, przemoc, teoria mimetyczna, mimetycznarywalizacja

O (nie-) mitycznych: studia nad René Girardem i typologiami kozła ofiarnego

https://ruj.uj.edu.pl/bitstreams/6bae2163-6323-4075-8a15-1238a296f436/download

O (nie-) mitycznych: studia nad René Girardem i typologiami kozła ofiarnego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository