Bendza, Marian

Elpis

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

KS. MARIAN BENDZAKAZANIEWasza Eminencjo, Wasze Ekscelencje, Wa­sze Magnificencje, Czcigodne Grono Profesorskie, Bracia Kapłani, umiłowani w Chrystusie Panu Bracia i Siostry.Przed chwilą usłyszeliśmy lekcję z Listu do Hebrajczyków, gdzie św. Paweł, Apostoł Naro­dów, przypomina nam o „naszych wodzach”, któ­rzy „głosili nam słowo Boże”, o Jezusie Chrystu­sie, który „... wczoraj, dziś ten sam i na wieki” (Hbr 13, 8).Wsłuchując się w te słowa, z radością odkry­wamy, że dziś -  na progu trzeciego tysiąclecia -  są one wciąż aktualne i nic nie utraciły ze swego znaczenia. Chrystus i Jego Sw. Ewangelia nadal są światłem i drogowskazem naszego życia -  siłą i fundamentem naszego istnienia. „Nasi wodzowie” -  Sw. Ojcowie Kościoła -  niczym Anioł Stróż bez wytchnienia czuwają nad nami, ofiarowując nam słowa prawdy i wzór chrześcijańskiego życia. Ich ideały nadal są żywe. Choć minęły stulecia nie zestarzały się. Nic więc dziwnego, że słowa dzisiej­szej Ewangelii, mówiącej, iż „zapalonej świecy nie stawia się pod kor­cem, lecz na świeczniku" (Mt 5, 15) odnoszą się właśnie do Nich, Ojców Kościoła, z których licznej rzeszy dziś szczególnym uwielbieniem ota­czamy Trzech Sw. Hierarchów: Bazylego Wielkiego, Grzegorza Teologa i Jana Chryzostoma. Ich światłość rzeczywiście winna wszystkim świe­cić, jak zawsze świeciła naszym przodkom, naszym ojcom, niech także świeci nam i naszym następcom.Zadajmy sobie dzisiaj podstawowe pytanie: kim były Osoby zasłu­gujące na ponadczasową wdzięczność i uwielbienie?Odpowiedź jest bardzo prosta. Oni urzeczywistnili w swym życiu Chrystusowe wezwanie z dzisiejszej Sw. Ewangelii: „niechaj świeci wa­sza światłość przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i chwalili9Ojca waszego, który jest w niebie” (Mt 14, 16).Ci święci pasterze całe swe życie poświęcili pracy nad oświeceniem swego ludu oraz nad kształtowaniem i podtrzymywaniem chrześcijań­skiego powołania. Ich nauczanie przesycone było Słowem Bożym, które przekazywali w sposób jasny i pobudzający chrześcijan do życia zgodnie z nakazem naszego Zbawiciela, Jezusa Chrystusa. Nauczanie słowem ilu­strowali osobistym życiem. Byli oni wiernymi uczniami Pana, następca­mi Apostołów, którzy całe swe życie poświęcili umacnianiu eschatolo­gicznej nadziei; nadziei na obiecane przez Boga nowe życie.Wszyscy trzej Sw. Hierarchowie, których pamięć czcimy dzisiaj w sposób szczególny, żyli niemal w tym samym czasie. Otrzymali do­skonałe, wszechstronne wykształcenie na sławnych uczelniach tamtej epoki, byli obeznani z kierunkami intelektualnymi ówczesnych czasów, z literaturą klasyczną, retoryką, filozofią, co pomogło im stać się filarami teologii. Choć mieli możliwość, nie oddali się świeckiej karierze. Każdy z nich pragnął ofiarować swoje talenty, będące darem Bożym, na ofiarę Bogu Najwyższemu. Wybrali duchową drogę i nie poszukiwali bisku­pich godności. Każdy z nich spędził kilka lat swojej młodości w klaszto­rze, poświęcając się wielkiej ascezie, fizycznej pracy, modlitwie i studio­waniu Pisma Świętego. W monasterskim zaciszu odnalazł ich Kościół i wezwał ku posłudze biskupiej.W tym czasie Kościół przeżywał trudne chwile. Wprawdzie minął czas prześladowań, jednak pojawiły się nowe ciężkie próby i doświad­czenia. Edykt Mediolański i przywrócenie młodemu, prześladowanemu Kościołowi względnej tolerancji, wniosły swobodę myśli w poznawaniu prawd wiary i bezpieczeństwo w dziele duchowego wzrastania, ale ta wolność miała jednak swą cenę. W szeregi chrześcijan zaczęło zakradać się szereg różnych słabości. Dotknęło to nie tylko ludność świecką, lecz także i przedstawicieli duchowieństwa Kościoła epoki postkonstantyń- skiej. Nie ograniczało się to tylko do basenu Morza Śródziemnego. Bra­kowało wzorców, które niczym światło świecy mogło świecić „... przed ludźmi, aby w idzieli... dobre uczynki i chwalili Ojca ..., który jest w nie- bie” (Mt 14, 16).Wśród tych trudności przyszło prowadzić działalność naukową, wy­chowawczą, duszpasterską i filantropijną wspominanym dzisiaj trzem świętym Hierarchom Kościoła. W ofiarnej walce nie szczędzili swych sił, nie ulękli się żadnych niebezpieczeństw. Okazali się chwalebnymi10wyznawcami świętej wiary. O tym świadczą ich żywoty i przykłady z ich życia. Trzej Hierarchowie, św. Bazyli Wielki, św. Grzegorz Teolog i św. Jan Chryzostom, dzisiejsi patroni Katedry Teologii Prawosławnej Uni­wersytetu w Białymstoku, są wyrazicielami Tradycji Prawosławnej, „wiel­kimi mężami Kościoła” i czołowymi teologami. O nich możemy powie­dzieć, cytując słowa św. Ewangelisty Mateusza: „Wy jesteście światło­ścią świata,'> {Mt 7, 14). Ich zasługi w zachowaniu czystości wiary są nieocenione. Starali się nie tylko wcielić w życie uchwały I Soboru Po­wszechnego o współistotności Syna Bożego z Bogiem Ojcem, lecz czy­nili usilne starania w celu przygotowania gruntu do zwołania II Soboru Powszechnego. Św. Bazyli jednakże zmarł w przeddzień ostatecznego tryumfu Nicei -  II Soboru Powszechnego. Pięknie napisał o nim o. Alek­sander Schmemann, porównując go do Mojżesza, który doprowadził swój lud do ziemi obiecanej, ale sam do niej nie wstąpił. To właśnie wiemy przyjaciel św. Bazylego -  św. Grzegorz Teolog swoją teologią nadal II Soborowi Powszechnemu doktrynalne podwaliny, natomiast św. Jan Chry­zostom, żyjący nieco później, dołożył wszelkich starań, aby zaprowadzić pokój w Kościele i wprowadzić w życie postanowienia dogmatyczne za­równo pierwszego, jak i drugiego Soboru Powszechnego. Wspólnie za­kończyli tworzenie języka teologicznego oraz wyrazili całą głębię, całe znaczenie ortodoksyjnej nauki o Trójcy Świętej, zawartej w określeniu Św. Atanazego „współistotny” w Nicejskim symbolu wiary.Walka o termin „współistotny” nie była łatwa, jasną i prostą. Postać Bazylego Wielkiego w szczególny sposób rozjaśnia epilog tej bolesnej i często wydawać by się mogło beznadziejnej walki. Schorowany, ma­rzący o mniszej samotności, kontemplacji i cichej twórczości, tym nie­mniej całe swoje życie poświęcił jednoczeniu Kościoła i nie miało granic Jego zaangażowanie, cierpliwość i zdecydowanie. Ileż to razy wydawało się, że w tej sprawie nie ma wyjścia z sytuacji, że podziały zbyt głęboko weszły w ciało Kościoła, by je można przezwyciężyć. Ileż zniewag, nie­zrozumienia i oszczerstw trzeba było przecierpieć: Jednak posługę trzeba było nieść dalej. Przed swą śmiercią pobłogosławił ją  Św. Atanazy. Ba­zyli kontynuował Jego trud. Choć zmarł w przeddzień II Soboru Powszech­nego, w roku 379, przygotował podwaliny pod jego dogmatyczny try­umf.Nie powinniśmy jednak ograniczać naszego spojrzenia na trzech świętych Hierarchów, zresztą jak i wszystkich Ojców Kościoła, widząc11w nich tylko ludzi nauk teologicznych, którzy tylko swoim umysłem zaj­mowali się zagadnieniami wiary swojej epoki. Należy też spojrzeć na nich, jak na pasterzy ludu Bożego. Byli oni bowiem zarówno teologami, jak i pasterzami, teoretykami i praktykami. W tradycji prawosławnej nie ma różnicy pomiędzy teologią a duszpasterstwem. Teologia w rzeczywi­stości jest całokształtem nauki uzdrawiania człowieka i prowadzenia go od obrazu do podobieństwa. Właśnie dlatego prawdziwa teologia jest duszpasterstwem. Jej celem jest przecież uzdrowienie a następnie prze- bóstwienie i zbawienie człowieka. Poróżnienie teologii i duszpasterstwa jest następstwem wpływów zewnętrznych i jest obce Tradycji prawosław­nej. Św. Hierarchowie Bazyli i Grzegorz wiedzę wyniesioną z pogań­skich uniwersytetów uświęcili znakiem Krzyża. Potrafili pogodziić uni­wersytet z katedrą biskupią. Od wiedzy świata, przeszli do prawd o świę­cie nie z tego świata, by służyć przebóstwieniu świata. Trzej święci Hie­rarchowie osiągnęli poznanie prawdy, poznanie teologii, czyli osobiste doświadczenie kościelne i dzięki niemu kierowali ludem Bożym. Wpaja­li mu to, co sami przestrzegali i znali z doświadczenia. Na przykład św. Jan Chryzostom do tego stopnia był temu wiemy, że nie obawiał się krytykować za rozwiązłość dworu cesarskiego. Czy to prosty rolnik, czy żona cesarza, dla niego nie miało różnicy. Oboje byli dziećmi ludu Boże­go i powinni żyć według tych samych zasad. Św. Jan Chryzostom wi­dział świat, który choć oficjalnie przyjął chrześcijaństwo, w swej ducho­wości ciągle był jeszcze bardzo bliski pogaństwu. Skażenie grzechem nadal było powszechne. Wprawdzie ludzie tłoczyli się w świątyniach, lecz ich serca pozostawały poza ich murami. Byli w Kościele, lecz nie byli jeszcze zjednoczonym ludem Bożym.Ta myśl o jedności chrześcijan jako jednego ludu, owczarni, rodziny jest dla naszych Hierarchów bardzo charakterystyczna. Z niej wywodzą swą duszpasterską naukę. Przyjrzyjmy się jej nieco bliżej.Określenie ludu chrześcijańskiego jako stada Bożego pochodzi z Pi­sma Świętego, używa go zarówno Sam Jezus Chrystus, jak też i aposto­łowie. Wpływał na to rolniczy charakter ówczesnej społeczności. Istnie­nie wielu pasterzy, umożliwiło określenie w ten sposób wspólnoty chrze­ścijan. Chrystus mówił do św. Apostoła Piotra: „paś owce moje” (7 21, 16). Natomiast św. Apostoł Piotr daje wskazówki: „paście stado Boże, które jest przy was” (2 P 5, 2). Chrześcijanie zatem stanowią rozumne stado Boże, natomiast duchowi przywódcy, duchowni wszystkich stopni,12są duchowymi pasterzami ludu Bożego.Święty Grzegorz Teolog określa owczarnię Chrystusa mianem „świę­tą”, natomiast chrześcijan „chwalebnymi owieczkami i dziedzictwem Bo­ż y m . Prawdziwym pasterzem jest Chrystus, bowiem gromadzi wszyst­kich idących za Nim na „miejsce ciche i wody ukojenia”. On także od­strasza wrogów. Chrystus jest więc pasterzem owiec rozumnych.Oznacza to, że celem człowieka jest przebóstwienie. Św. Grzegorz Teolog w mowie po swojej chirotonii biskupiej rysuje obraz zadań posłu­gi duszpasterskiej: „Pasterz dba o lud, dąży do doskonalej sztuki paster­skiej, która odwodzi od świata, kieruje do Boga, wyczerpuje ciało, wspo­maga ducha, unika ciemności, cieszy się światem, przepędza dzikie zwie­rzęta, zespala owczarnię, wystrzega się przepaści i pustyni, i wprowadza owce na góry''’'1. Cel ten zawarty jest w słowach proroka Micheasza (2, 10): „podążajcie do gór wiecznych”. Święty Grzegorz stwierdza, że ta sztuka pasterska, mająca na celu duchowe uzdrowienie i przebóstwienie człowieka nie jest zagadnieniem łatwym i prostym. Dlatego zaleca „być zręcznym pasterzem i dobrze pokierować stadem”3. W swojej innej mo­wie, po powrocie z ucieczki do Pontu, z wielką dokładnością i w sposób obrazowy opisuje dzieło duszpasterstwa. Tak jak trudno jest kierować i zapanować nad anomaliami przyrody mającymi różnorodność form i postaci, tak też trudno jest w duszpasterstwie kierować duchowym sta­dem, składającym się z ludzi „różnych stylów i rodzajów”. Czyż nie przy­pomina nam to dnia dzisiejszego? Każdy z wiernych wymaga indywidu­alnego podejścia, metod i sposobu terapii odpowiednich wyłącznie dla niego. Duszpasterska służba jest zatem nie tylko nauką o terapii ducho­wej człowieka, lecz powinna też być “sztuką” opartą na relacjach mistrz -  uczeń. To, oczywiście zakłada istnienie charyzmatycznych lekarzy du­chowych, znawców ran duszy, znawców sposobów i metod leczenia. A ponieważ nie jest to dzieło antropocentryczne, lecz teocentryczne, dla­tego duchowy lekarz -  kapłan powinien być doświadczony w sprawach nie tylko ludzkich, lecz głównie boskich, to jest w teologii.Święci Ojcowie Kościoła, jak zaznaczyłem wcześniej, są teologami i pasterzami, czy też jak śpiewamy w troparionie na cześć świętych „pa­sterzami i nauczycielamf \  którzy budują i dbają o zdrowy organizm sta­1 Sw. Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 3, [w tegoż:] M owy wybrane, Warszawa 1965, s. 60-61.2 Sw. Grzegorz z Nazjanzu, Mowa 6, [w tegoż:] M owy wybrane, s. 150.3 Tamże, s. 150.13da Bożego, o zdrowy organizm wspólnoty wiernych, o cały Kościół. Teo­logia bez duszpasterstwa może prowadzić do zwykłego humanizmu, na­tomiast duszpasterstwo bez teologii do zwykłego moralizmu i antropo- centryzmu. Jest to niebezpieczne i błędne. Kościół prawosławny wzywa do harmonijnego połączenia teologii i duszpasterstwa.W tej perspektywie nauka trzech świętych Hierarchów, pomimo upływu stuleci, nadal pozostaje idealnym wzorcem dla każdego chrze­ścijanina. Ich przykład uprawiania teologii i działalności duszpasterskiej jest odzwierciedleniem prawdziwego wychowania i prawdziwej ewan­gelicznej oświaty. Prowadzą one do ukształtowania prawdziwego chrze­ścijanina, prawdziwego człowieka. Dzięki takiej oświacie przyjmujemy postać sługi, którą przyjął sam Jezus Chrystus, a przez nią przeżywamy chwałę synów Bożych, osiągamy z łaski usynowienie. Zmierzamy ku temu, by stać się z łaski tym, kim Chrystus jest z natury. Ku temu wzywa­ją  nas święci trzej Hierarchowie.My zaś dzieci Chrystusowego stada XXI stulecia, dzieci tej świąty­ni, dzieci Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku, wsłuchujemy się w te słowa. Z ufnością je przyjmujemy i obiecujemy, że na ile starczy nam sił postaramy się uczynić je treścią naszego życia. Bóg zaś według modlitw Trzech Sw. Hierarchów Bazylego Wielkiego, Grze­gorza Teologa i Jana Chryzostoma niechaj da nam ujrzeć szczęśliwy owoc tego wysiłku i światłość Sw. Hierarchów uczynić naszą „przed ludźmi, aby widzieli nasze dobre uczynki i chwalili Ojca naszego, który jest w niebie” (Mt 14, 16).Niech mi wolno będzie zakończyć krótką homilię słowami św. Grze­gorza Teologa:błogosław im y Cię, o Chryste mój, Słowo Boże, światłość ze świa­tłości, co nie ma początku, dawco Ducha Świętego. Błogosławimy Cię, potrójna światłości niepodzielnej chwały. Pokonałeś ciemność i wywoła­łeś światło, aby wszystko w nim stworzyć”.Amen.14

Kazanie

https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/16336/1/Elpis_7_2005_M_Bendza_Kazanie.pdf

Kazanie

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)