Hanna  Łaskarzewska

Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi

Directory of Open Access Journals

Hanna ŁaskarzewskaWarszawaKartoteka kopii znaków własnościowych w Pracowni Dokumentacji Księgozbiorów Historycznych Biblioteki NarodowejW 1990 r. w Pracowni Dokumentacji Księgozbiorów Historycznychrozpoczęto tworzenie warsztatu informacyjnego dla potrzeb prac wła-snych Pracowni, jak i dla osób spoza BN, prowadzących własne badaniaksięgoznawcze. Jako pierwsze powstały dwie kartoteki księgozbiorówhistorycznych: – kartoteka kolekcji, które wchodzą w skład zbiorów BN; – kartoteka księgozbiorów historycznych, ułożona chronologiczniewedług wieków, a w ich ramach według nazw ich właścicieli orazw układzie topograficznym, według miejsc ich powstania i kolej-nych lokalizacji.Obie kartoteki powstawały na podstawie autopsji zbiorów bądź wy-szukiwania informacji z literatury przedmiotu, a także zbierania mate-riałów przez współpracowników z wielu bibliotek krajowych i zagranicz-nych. Często do Pracowni trafiały informacje o zespole ksiąg oznaczo-nych podobnymi, lecz nierozpoznanymi znakami własnościowymi. Za-zwyczaj przysyłano nam ich kopie do identyfikacji. Niezbędnym zatem dopełnieniem kartotek właścicieli zbiorów, a takżepowstałego równolegle indeksu nazw właścicieli zbiorów bibliotecznychdo Zbiorów polskich Edwarda Chwalewika (wyd. w latach 1926–1927w układzie topograficznym; indeks właścicieli obejmuje kilka tysięcy zapi-sów), stała się kartoteka kopii znaków własnościowych. Jej zalążkiem by-ły gromadzone kserokopie znaków z dostępnych publikacji polskich i za-granicznych (polonika proweniencyjne), uzupełniane dzięki współpracyz bibliotekami krajowymi oraz zagranicznymi. Otrzymywane informacjeo polskich księgozbiorach historycznych uzupełniane były najczęściej ko-piami występujących w nich różnorodnych oznaczeń własnościowych. 247„Z badań nad książką i księgozbiorami historycznymi”, Tom 6, 2012Zespół Pracowni prowadził również własne kwerendy dotyczące zna-ków własnościowych podczas wyjazdów służbowych (w ten sposób zebra-no kopie znaków z bibliotek poznańskich, cieszyńskich, seminaryjnychw Płocku i Włocławku, kapitulnej w Łowiczu itd.). Gromadzony zbiór po-większał się także dzięki pracom w różnych komórkach organizacyjnychBiblioteki Narodowej, między innymi w magazynie zasobu wymiennego.Wyszukując znaki własnościowe, uzupełniano informacje i dane o właści-cielach księgozbiorów z różnych okresów historycznych. Większość zna-ków kopiowaliśmy (w zależności od ich jakości i czytelności). Najzasob-niejszy zbiór kopii znaków uzyskaliśmy pracując przy książkach z dużegotransportu zbiorów zwróconych z ZSRR w 1985 r., które przekazano doBiblioteki Narodowej. Były to głównie fragmenty polskich księgozbiorów(prywatnych, instytucjonalnych, w przewadze szkolnych) zagrabionychprzez ZSRR w latach okupacji i po zakończeniu II wojny światowejz Ziem Wschodnich II RP, a następnie wywiezionych do Moskwy. Wybieraliśmy również i kopiowaliśmy znaki własnościowe z dubletówi druków zbędnych przekazanych przez Bibliotekę Polską w Paryżu doBN, z przeznaczeniem dla bibliotek działających w skupiskach Polakóww krajach b. ZSRR. Obecnie kartoteka zawiera kopie znaków własnościowych 796 prywat-nych właścicieli księgozbiorów i 285 instytucji (łącznie 1081 właścicieli). Trze-ba jednak zaznaczyć, że w większości przypadków jednemu właścicielowi od-powiada więcej niż jeden zidentyfikowany znak własnościowy, w związkuz tym liczba kopii znaków przewyższa liczbę haseł właścicieli zbiorów. Ponadto zgromadzono 1143 kopie znaków, które czekają jeszcze naopracowanie i włączenie do kartoteki; są ułożone alfabetycznie wedługnazw właścicieli. Opis dołączony do każdego hasła (właściciel lub instytucja) składa sięz: nazwy właściciela; dat życia lub działalności instytucji; krótkiej notkio losach księgozbioru; wyszczególnienia ponumerowanych znaków wrazz informacją o ich rodzaju (superekslibris, ekslibris, pieczątka, odręcznezapiski itd.); informacji o źródle, z którego pochodzi dana kopia (bezpo-średnio z książki, z publikacji). Większość znaków własnościowych, zbieranych przez Zespół Pra-cowni bezpośrednio z książek, pochodzi z druków XIX i XX w. (do koń-ca II wojny światowej). Kopie znaków zgromadzone w kartotece służyły wielokrotnie jakomateriał ilustracyjny do publikacji, do porównań i prawidłowych ustaleńwłaściciela danej książki lub części kolekcji, do prześledzenia rozpro-szeń i przemieszczeń polskich księgozbiorów. Hanna Łaskarzewska248

Kartoteka kopii znaków własnościowych w Pracowni Dokumentacji Księgozbiorów Historycznych Biblioteki Narodowej

https://bookhistory.uw.edu.pl/index.php/zbadannadksiazka/article/download/300/309

Kartoteka kopii znaków własnościowych w Pracowni Dokumentacji Księgozbiorów Historycznych Biblioteki Narodowej

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals