Piotr Kardyś

Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne

Kardyś, Piotr

Repozytorium Instytucjonalne KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

The report on the activities of the Society of Friends of the Blessed Wincenty Kadłubek Diocesan Archive in Kielce

Directory of Open Access Journals

A R C H I WA ,  B I B L I O T E K I I MUZEA KOŚCIELNE 103 (2015)PIOTR KARDYŚ – KIELCESPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ ARCHIWUM DIECEZJALNEGO IM. BŁ. WINCENTEGO KADŁUBKA W KIELCACH Rocznica rejestracji Towarzystwa (luty 2014 r.) skłania do podjęcia próby podsumowania jego działalności, ale też do upowszechnienia o nim wiedzy wśród czytelników pisma „Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne’ i szerzej, wśród zainteresowanych działalnością stowarzyszeń ludzi świeckich1, tak ważnych w historii społeczno-religijnej Kościoła. Zwłaszcza że działalność ta, mająca charakter nieformalny w tym sensie, że Towarzystwo nie będąc zarejestrowane w KRS, praktycznie już funkcjonowało, zaczęła się znacznie wcześniej. Mianowicie 9 października 2012 r. o godz. 16.30 miało miejsce zebranie założycielskie sym-patyków Archiwum Diecezjalnego w Kielcach. Inauguracyjny referat pt. Kult bł. Wincentego Kadłubka wygłosił ks. prof. dr hab. Daniel Olszewski. Łatwo się domyśleć, że związane to było z planowanym przyjęciem bł. Wincentego Ka-dłubka za patrona powstającego Towarzystwa. Ta postać wybitnego historiografa i naukowca, a także biskupa krakowskiego, a ostatecznie cystersa jędrzejowskie-go, wiąże się ściśle z celami naukowymi, popularyzatorskimi i religijnymi Towa-rzystwa, oraz ma związek z diecezją kielecką w obecnym kształcie terytorialnym (patron diecezji; pochowany na terenie archiopactwa w Jędrzejowie). Towarzystwo działa na mocy ustawy Prawo o Stowarzyszeniach, z dnia 7 kwietnia 1989 r.2 oraz, jako organizacja katolicka, na mocy ustawy o stosun-ku Państwa do Kościoła Katolickiego z dnia 17 maja 1989 r.3 Swoje cele ma 1 Zob. Archiwum Diecezjalne w Kielcach (dalej: ADK), Dekret bpa Kazimierza Ryczana w sprawie powołania Asystenta Kościelnego dla Prywatnego Stowarzyszenia Wiernych o nazwie „Towarzystwo Przyjaciół Archiwum Diecezjalnego im. Bł. Wincentego Kadłubka” z dnia 11 X 2013 roku. Także na stronie internetowej ADK: http://www.archiwum.diecezja.kielce.pl/ Decyzja Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 10.02.2014 r. o wpisaniu do KRS. ADK, Dokumentacja kancelaryj-na, brak sygn.2 Dz. U. nr 20 z 1989 r., poz. 104, z późniejszymi zmianami. 3 Tamże, poz. 154.RECENZJE I INFORMACJE422zakreślone przede wszystkim w statucie4, który mówi o wspieraniu i promocji działalności Archiwum Diecezjalnego w Kielcach; trosce o archiwa i biblioteki kościelne na terenie diecezji kieleckiej; popularyzacji wiedzy o archiwach i archi-waliach oraz o historycznych zbiorach bibliotecznych; budowaniu świadomości historycznej oraz ukazywaniu roli Kościoła katolickiego w historii narodu i pań-stwa; upowszechnianiu wiedzy o historii Kościoła, o świętych i błogosławionych oraz o osobach pracujących dla dobra Kościoła i archiwum związanych z diecezją kielecką; poszerzaniu grona miłośników i sympatyków Towarzystwa. Ten sam do-kument informuje, w jaki sposób należy realizować te cele. Przede wszystkim po-przez organizowanie cyklicznych zebrań, spotkań i imprez gromadzących człon-ków Towarzystwa oraz sympatyków; udzielanie pomocy archiwom i bibliotekom kościelnym w porządkowaniu i inwentaryzacji ich zbiorów; organizowanie lub inicjowanie zjazdów, konferencji, dyskusji, wycieczek oraz pielgrzymek związa-nych z celami Towarzystwa; gromadzenie zbiorów dokumentujących przeszłość i teraźniejszość diecezji kieleckiej; działalność wydawniczą w zakresie dokumen-tacji archiwalnej i innych publikacji mających na celu upowszechnianie wiedzy o diecezji kieleckiej; prowadzenie szkoleń, inicjowanie wszelkiego rodzaju od-czytów, spotkań autorskich, imprez, wystaw, konkursów, wynikających z zadań i działalności Towarzystwa; działania na rzecz wzmocnienia więzi międzyludz-kich i międzypokoleniowych; współpracę z urzędami, instytucjami, zrzeszeniami oraz organizacjami pozarządowymi w zakresie objętym celem Towarzystwa; in-formowanie opinii publicznej o podejmowanych działaniach za pośrednictwem środków masowego przekazu.Od pierwszego spotkania TPADWKK prowadzi regularną działalność popu-laryzującą historię Kościoła, w szczególności małopolskiego i obecnej diecezji kieleckiej, poprzez referowanie wyników badań nad: archiwami instytucji ko-ścielnych5, bibliotekami tychże instytucji i księgozbiorami ludzi Kościoła6, sze-4 Zob. strona internetowa ADK: www.archium.diecezja.kielce.pl/index.php/historia-archiwum-diecezjalnego-w kielcach/statut (dostęp: 17.02.2015 r.). 5 Referat w dniu: 13.11.2012 r.: Piotr Kardyś, Zbiór dokumentów pergaminowych i papie-rowych Archiwum Diecezjalnego w Kielcach (XIII-XX w.); 12.03.2013 r.: ks. Anzelm Weiss, O roli archiwum diecezjalnego; 10.09.2013 r.: ks. Andrzej Kwaśniewski, Geneza akt Konsysto-rza Kieleckiego (XVIII/XIX w.); 10.12.2013 r.: s. Danuta Kozieł CSFN, Specyfi ka zasobu i troska o kształtowanie archiwum zakonnego na przykładzie Archiwum Prowincji Krakowskiej Zgromadze-nia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu; 14.01.2014 r.: ks. Andrzej Kwaśniewski, Dziewięć skar-bów Kościoła Kieleckiego. Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjal-nego w Kielcach; 09.12.2014 r.: Waldemar Kowalski, Mieszkańcy Pińczowa do połowy XVII wieku w świetle najstarszych ksiąg metrykalnych: struktura zawodowa i etniczna; 13.01.2014 r.: Lech Frączek, Zasób Archiwum Parafi alnego w Przyłęku Szlacheckim. 6 Referat w dniu: 08.01.2013 r.: Krzysztof Klata, Inkunabuły zachowane w Bibliotece Para-fi alnej w Proszowicach; 11.02.2014 r.: Krzysztof Bracha, Rękopisy biblioteczne Kapituły Kieleckiej (XIV-XV w.); 11.03.2014 r.: Agnieszka Fluda-Krokos, Szczątki biblioteki i archiwum po klaszto-rze augustianów-eremitów w Książu Wielkim; 08.04.2014 r.: ks. Andrzej Kwaśniewski, Starodruki z księgozbioru kanonika kieleckiego Wojciecha Strzemeskiego (XVI w.); 10.06.2014 r.: tenże, Bibliote-ka kapitulna u progu reformy trydenckiej – pomnik kultury intelektualnej miasta Kielce; 09.10.2014 r.: ks. Jacek Kapuściński, Piśmiennictwo historyczne duchowieństwa diecezji częstochowskiej.423RECENZJE I INFORMACJEroko rozumianą kulturą religijną diecezji i Kościoła powszechnego7, wreszcie na temat zaangażowania Kościoła i jego ludzi w walkę o niepodległość oraz w prze-trwanie substancji kulturowej8. Dotychczasowe9 22 referaty były wyrazem współ-działania Towarzystwa i Archiwum w ramach realizowania Programu naukowego Rola Kościoła jako wychowawcy i stróża kultury narodowej. Zarówno opisane wyżej działania, jak i wymienione w dalszej części, wynikają m.in. z dekretu bpa Kazimierza Ryczana z 7 października 2013 r., którym powołane zostało Studium Historii Diecezji Kieleckiej (dalej: SHDK)10. Było to bezpośrednie nawiązanie do statutu Archiwum Diecezjalnego nadanego przez bpa Czesława Kaczmarka w 1939 r.11 W paragrafi e 9 tego dokumentu czytamy o obowiązku przeprowadza-nia ćwiczeń upowszechniających wiedzę o archiwaliach, porządkowaniu, katalo-gowaniu i opracowaniu naukowym materiałów archiwum12.Kolejnych kilka spotkań poświęconych było dyskusji w gronie członków i sympatyków, a dotyczyły statutu i wyboru władz oraz uruchomieniu przy Ar-chiwum  kursu przewodników diecezji kieleckiej. Zwłaszcza nabór i zorganizo-wanie wspomnianego kursu, którego zajęcia odbywają się przy dużej frekwencji już drugi rok (ok. 60 słuchaczy), było wielkim wyzwaniem. Zajęcia w formie wykładów, konwersatoriów oraz ćwiczeń warsztatowych w pracowni archiwum i innych instytucjach kościelnych na terenie diecezji koncentrowały się/i wciąż koncentrują na historii Kościoła partykularnego. Przyczyniły się one ponadto do tego, że uczęszczający na wykłady oraz ćwiczenia kursowe niektórzy z człon-ków TPADWKK uzupełnili swoją wiedzę z zakresu historii Kościoła i obecnie z większym zaangażowaniem oraz skutecznością działają na niwie archiwistyki (przy inwentaryzacji i oczyszczaniu akt do udostępniania). To właśnie spośród 7 Referat w dniu: 11.12.2012 r.: Prezentacja książki ks. Tomasza Gocela: Duszpasterstwo w diecezji kieleckiej w latach II wojny światowej 1939-1945; 11.06.2013 r.: Anna Bernacka, Kult świętych patronów w prepozyturze kieleckiej w XVII-XVIII wieku; 13.05.2014 r.: ks. Adam Wilczyń-ski, Problemy fi lologiczne i teologiczne w tłumaczeniu moraliów Świętego Grzegorza Wielkiego; 08.07.2014 r.: ks. Kazimierz Długosz, Brazylijska Polonia - przeszłość i teraźniejszość; 04.11.2014 r.: Urszula Oettingen, Jerzy Szczepański, Cmentarze kieleckie. Stan badań i problemy badawcze.  8 Referat w dniu: 12.02.2013 r.: Wiesław Caban, Duchowieństwo diecezji sandomierskiej i kie-leckiej wobec Powstania Styczniowego; 14.05.2013 r.: Mariusz Śledzik, Woda w służbie człowieka; 09.09.2014 r.: Ryszard Gryz, Wojenne zniszczenia katolickich obiektów sakralnych diecezji kieleckiej na tle ogólnopolskim (1939-1945).9 Mam tu na myśli termin pisania sprawozdania, tj. luty 2015 r. 10 Zob. strona internetowa ADK: http://www.archiwum.diecezja.kielce.pl/index.php/studium-historii, (dostęp: 17. 02. 2015 r.) 11 Erekcja Archiwum Diecezjalnego, „Kielecki Przegląd Diecezjalny”, 26 (1939) s. 162-169; Statut organizacyjny i regulamin Archiwum Diecezjalnego w Kielcach, Kielce 1939. 12 Por. H.E. Wyczawski, Polskie archiwa kościelne, w: Księga tysiąclecia katolicyzmu w Pol-sce, t. 2, Lublin 1969, s. 57-101; T. Zahajkiewicz, Archiwa kościelne, ich znaczenie i zadania, „Ar-chiwa Biblioteki i Muzea Kościelne” (dalej: ABMK), 58 (1989) s. 7-10; tenże, Polskie archiwa kościelne – liczące się zasoby i obiekt zainteresowań badawczych, ABMK, 70 (1998) s. 11-15; R. Prejs, Zasoby archiwalne Kościoła w przekazywaniu kultury, ABMK, 86 (2006) s. 65-73; ten-że, Archiwum kościelne. Rola i znaczenie jako miejsca przechowywania dokumentów przeszłości, ABMK, 97 (2012) s. 209-216.RECENZJE I INFORMACJE424członków naszego Towarzystwa utworzony został zespół prowadzący prace przy oczyszczaniu akt, ich selekcji ze względu na przynależność zespołową w obrębie zgromadzonych niegdyś w sposób chaotyczny poszytów i teczek13 oraz wstępne zabezpieczenie i drobne naprawy. Należy w tym miejscu wspomnieć, iż wykła-dowcy SHDK również należą do TPADWKK. W tym zakresie młodszym „dzieckiem” jest kurs zorganizowany w Miecho-wie (ok. 80 słuchaczy), w tamtejszym opactwie bożogrobców. Jego celem jest od-powiednie przygotowanie miejscowych miłośników historii Kościoła do obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego, pod kątem znajomości dziejów Zakonu Bożego Grobu i ich roli w kulturze. Także i w tym przypadku, znaczącą część kursantów stanowią osoby należące do TPADWKK.Wyjątkowym spotkaniem, o znaczeniu ogólnopolskim, było otwarcie w li-stopadzie 2013 r. komputerowej bazy 300 000 zdjęć z ksiąg metrykalnych diece-zji kieleckiej znajdujących się w magazynie Archiwum Diecezjalnego14. Dzięki temu bezcenne skarby przeszłości mogą być bez ograniczeń udostępniane poszu-kiwaczom informacji genealogicznych, badaczom demografi i, osadnictwa, spo-łeczności lokalnych i podstawowych struktur kościelnych – parafi i, jak również amatorom poszukującym własnych „korzeni”, bez ryzyka ich zniszczenia i prze-padnięcia. Towarzystwo zadbało również o integrację swoich członków, organizując wy-jazdy do domów rekolekcyjnych, połączone ze wspólną modlitwą i zwiedzaniem ważnych miejsc z punktu widzenia historii Kościoła i Polski.Osobną kartę na polu archiwistyki zapisało Towarzystwo uczestnicząc czyn-nie w zorganizowaniu i przeprowadzeniu ogólnopolskiej konferencji naukowej o rubrycelach i elenchusach Kościoła katolickiego na ziemiach polskich15.TPADWKK nie działa w próżni, i bynajmniej nie mam tu na myśli wsparcia, jakiego udzielają mu Kuria Diecezjalna w Kielcach i duchowieństwo diecezjalne. Chodzi tu o szereg stowarzyszeń i instytucji wspomagających Towarzystwo oraz Archiwum Diecezjalne zarówno w działaniach statutowych, jak i tworząc wokół atmosferę przyjaźni i pomocniczości. Ich lista jest obszerna, a kolejność nie jest wyznacznikiem ważności, a świadczy jedynie o dobrej współpracy. Są to: Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, Świętokrzyski Instytut Teologiczny w Kielcach, Archiwum Państwowe w Kielcach, Wyższe Semina-rium Duchowne w Kielcach, Muzeum Historii Miasta Kielc, Ośrodek Archiwów Bibliotek i Muzeów Kościelnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Uniwersytet Trzeciego Wieku, Koło Historyczne Wyższego Seminarium 13 M. Dębowska, Problem zespołowości w praktyce archiwów kościelnych, ABMK, 81 (2004) s. 49-57; taż, Poszanowanie zasady przynależności zespołowej w archiwach Kościoła katolickiego w Polsce – problem rzeczywisty czy wydumany?, „Archiva Ecclesiastica”, 2 (2005) s. 5-12. 14 Wykonanie zdjęć, ich cyfrowe opracowanie i umieszczenie w bazach danych zlokalizowa-nych na komputerach w pracowni ADK było możliwe dzięki społecznej pracy członków TPA-DWKK i Świętokrzyskiego Towarzystwa Genealogicznego ŚWIĘTOGEN.15 Szczegółowe omówienie konferencji zob. S. Konarska-Zimnicka, Konferencja naukowa „Rubrycele i schematyzmy Kościoła w Polsce”. Kielce 23-25 maja 2014, ABMK, 102 (2014) s. 437-446.425RECENZJE I INFORMACJEDuchownego w Kielcach, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Skarży-sku-Kamiennej, Muzeum Diecezjalne w Kielcach, Świętokrzyskie Towarzystwo Genealogiczne ŚWIĘTOGEN, Duszpasterstwo Akademickie Wesoła 54, Parafi a pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Kielcach, Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Kapłanów Diecezji Kieleckiej Dom Księży Emerytów.Zawarte w statucie Towarzystwa postulat informowania opinii publicznej o podejmowanych działaniach za pośrednictwem środków masowego przekazu realizowany jest poprzez współdziałanie i patronat medialny Wydawnictwa JED-NOŚĆ, Niedzielę kielecką, RADIOeM i Tygodnik Kielce.pl.Spośród sześćdziesięciu kilku członków (stan osobowy na luty 2015 r.) TPA-DWKK ponad ⅔ to osoby świeckie, przy czym można stwierdzić, że właśnie one są kluczowe, aby sprawnie i skutecznie można było realizować cele religijnej organizacji pożytku publicznego, opierającej się o pracę społeczną swoich człon-ków. Ponadto, dominująca obecność osób świeckich powoduje, że Towarzystwo ma charakter otwarty, nie tworzy sztucznych barier pomiędzy członkami a sym-patykami, czy wręcz przygodnymi słuchaczami, którzy idąc za własną intuicją lub za cudzą namową byli świadkami referatów i nierzadko zabierali głos w dys-kusjach.Plany Towarzystwa na przyszłość bliższą i nieco dalszą zakładają przede wszystkim uruchomienie długo oczekiwanej w naszym środowisku serii wy-dawniczej o nazwie Biblioteka Archiwum Diecezjalnego w Kielcach16, w któ-rej opublikowane zostaną przede wszystkim inwentarze zespołów parafi alnych (w tym inwentarze ponad 5 000 ksiąg metrykalnych z ADK, najstarsze z wieku XVII)17, katalogi księgozbiorów historycznych z terenu diecezji, jak również sze-rzej rozumianej historii Kościoła. Byłoby to, z punktu widzenia badaczy struk-tur Kościoła katolickiego i społeczności jego wiernych, duże osiągnięcie, nawet w skali ogólnopolskiej. Warto również przypomnieć, że powstanie przyjaznego środowiska społecznych współpracowników/wolontariuszy Archiwum Diecezjal-nego przyniosło już wymierne efekty w zakresie znacznego przyrostu publikacji dotyczących jego zasobu źródłowego18. 16 Zob. ADK, Dekret bpa Kazimierza Ryczana z 7 stycznia 2014 r. http://www.archiwum.diece-zja.kielce.pl/index.php/studium-historii/seria-wydawnicza (dostęp: 17.02.2015 r.).17 Zob. D. Olszewski, Akta Konsystorza Kieleckiego jako podstawa źródłowa do badań nad parafi ami i duchowieństwem pierwszej połowy XIX wieku, ABMK, 19 (1969) s. 5-30; S. Librowski, Archiwum Diecezjalne w Kielcach, w: Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin 1985, kol. 881; Z. Gul-don, Księgi metrykalne z XVI-XVIII wieku w archiwach diecezjalnych w Kielcach i Sandomierzu, w: Dzieje Kielecczyzny w historiografi i Polski Ludowej, cz. 1, red. Z. Guldon, M.B. Markowski, Kielce 1987, s. 76-93; Archiwa Kościoła katolickiego w Polsce. Informator, opr. M. Dębowska, Kielce 2002, s. 43-44; R. Skrzyniarz, Archiwum Diecezjalne w Kielcach, „Archiva Ecclesiastica”, 4 (2007) s. 137-141. Ogólnie o znaczeniu archiwalnych zespołów parafi alnych por. W. Kowalski, Znaczenie archiwów parafi alnych w badaniach nad dziejami przedrozbiorowymi, ABMK, 75 (2001) s. 19-63.   18 M.in. P. Kardyś, Średniowieczne dyplomy pergaminowe bożogrobców z Miechowa w Archi-wum Diecezjalnym w Kielcach, w: Rycerze, wędrowcy, kacerze. Studia z historii średniowiecznej Europy Środkowej, red. B. Wojciechowska, W. Kowalski, Kielce 2013, s. 177-183; tenże, Zbiór dokumentów pergaminowych i papierowych Archiwum Diecezjalnego w Kielcach, „Rocznik Od-RECENZJE I INFORMACJE426Reasumując, powstanie TPADWKK i jego działalność zaktywizowały śro-dowiska historyków Kościoła, archiwistów, genealogów i miłośników historii diecezji kieleckiej. Co ważne, przyniosły również skuteczne popularyzowanie niełatwej w szerszym odbiorze problematyki archiwów kościelnych, a szerokie zainteresowanie zarówno spotkaniami Towarzystwa i referowanymi zagadnienia-mi, jak i popularność kursu prowadzonego przy ADK dają nadzieję na trwałość podjętych inicjatyw.działu Polskiego Towarzystwa Historycznego w Skarżysku-Kamiennej”, 4 (2013) s. 35-56; A. Kwa-śniewski, Rubrycele i schematyzmy diecezji kieleckiej (1808-1818), „Rocznik Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Skarżysku-Kamiennej”, 4 (2013) s. 57-77; tenże, Katalog rubry-cel i schematyzmów polskich cystersów, znajdujących się w księgozbiorze podręcznym Archiwum Diecezjalnego w Kielcach (1788-1816), „Hereditas Monasteriorum”, 1 (2012) s. 189-205; tenże, Akta konsystorza generalnego krakowskiego jako zaczątek akt konsystorza generalnego w Kiel-cach (1797-1807), „Archiva Ecclesiastica”, 6 (2013) s. 51-76; K. Mastykarz, Zbiory archiwalne w Archiwum Diecezji Kieleckiej w Kielcach dotyczące klasztorów męskich i żeńskich w XIX wieku, (w druku).

Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Przyjaciół Archiwum Diecezjalnego im. bł. Wincentego Kadłubka w Kielcach

https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/12052/10521

Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Przyjaciół Archiwum Diecezjalnego im. bł. Wincentego Kadłubka w Kielcach

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Instytucjonalne KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

Directory of Open Access Journals