Artur Hamryszczak

Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne

Directory of Open Access Journals

A R C H I WA ,  B I B L I O T E K I I MUZEA KOŚCIELNE 109 (2018)https://doi.org/10.31743/abmk.2018.109.28ARTUR HAMRYSZCZAK* – LUBLINKONFERENCJA NAUKOWAKLASZTOR SIÓSTR NORBERTANEK. 300 ROCZNICA KONSEKRACJI KOŚCIOŁA KLASZTORNEGO. IMBRAMOWICE 29 VIII 2017Zgromadzenie Sióstr Kanoniczek Regularnych Zakonu Premostratensów, po-pularnie zwanych Norbertankami (założyciel – św. Norbert z Xanten), od XIII wieku posiada klasztor w małej wsi Imbramowice koło Olkusza. Aktualnie jest to jeden z dwóch konwentów tego zakonu klauzurowego w Polsce (drugi znajduje się w Krakowie na Zwierzyńcu). Geneza powstania klasztoru imbramowickiego sięga lat 1222-1229. Fundacji konwentu dokonał biskup krakowski Iwo Odrowąż oraz jego wuj – komes Imbram, w miejscowości Dłubnia, niedaleko Olkusza. W 1229 r. klasztor zatwierdził bullą papież Grzegorz IX. Od tego czasu siostry, z krótką przerwą w XV wieku, stale mieszkają i modlą się w Imbramowicach.Los wspólnoty zakonnej sprzęgnięty był z losami Polski i Kościoła. Szcze-gólnie niekorzystny czas dla norbertanek miał miejsce w XVIII wieku, kiedy na skutek wojny północnej, klasztor i jego dobra były najeżdżane i plądrowane przez wojska różnego autoramentu i przynależności państwowej. Dodatkowo w 1710 r.na skutek nocnego pożaru spłonęły zabudowania klasztoru, kościoła i budynki gospodarcze. Powstałe zniszczenia były bardzo dotkliwe, a odbudowa komplek-su klasztornego przez architekta Kacpra Bażankę stanowiła duże wyzwanie, nie tylko fi nansowe dla wspólnoty zakonnej. Odbudowany konwent i klasztor są w stylu późnego baroku i stanowią cenny zabytek architektury sakralnej. W XIX wieku wspólnota imbramowicka została skazana na wymarcie przez władze car-skie, które zabroniły przyjmowania nowicjuszek. Dopiero w 1905 r. na mocy uka-zu tolerancyjnego, norbertanki mogły przyjąć kandydatki do życia zakonnego. Najmłodsza żyjąca wówczas siostra w Imbramowicach liczyła ponad 60 lat. We wspominanym stuleciu klasztor zasłynął z prowadzonej przez siebie szkoły: In-stytutu Naukowego Wyższego Żeńskiego, zamkniętej na fali represji po powsta-niu styczniowym. * Artur Hamryszczak – dr historii; asystent naukowy w Osrodku Archiwów Bibliotek i Muze-ów Kościelnych KUL; e-mail: artur.hamryszczak@kul.plRECENZJE I INFORMACJE476Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r., siostry reaktywowały Szkołę Gospodarstwa Wiejskiego dla dziewcząt oraz dokonały restytucji zagra-bionego mienia. W czasie drugiej wojny światowej klasztor niósł pomoc nie tylko okolicznym mieszkańcom, ale również polskiemu podziemiu u ludności żydow-skiej. Za udział w walce z okupantem niemieckim klasztor został odznaczony Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi. Szczególnie trudny czas dla wspólnoty imbramowickiej przyniosły rządy komunistyczne. Władze państwowe zlikwi-dowały szkołę przyklasztorną oraz znacjonalizowały grunty i budynki klasztoru, nawet będące w obrębie konwentu. W tej sytuacji siostry żyły w nędzy, nie mając funduszy nie tylko na utrzymanie i remont zabytkowych budynków klasztornych i kościoła, ale również na swój byt. Dopiero zmiany społeczno-polityczne po 1989 r. skutkowały zwrotem klasz-torowi mienia i gruntów przez władze państwowe. Ponieważ jednak stan tech-niczny przekazanych budynków był bardzo zły, a zakon nie posiadał środków fi nansowych na remont, przez długi czas nie były one użytkowane. Dopiero w ostatnich latach, dzięki różnorodnym funduszom i zaangażowaniu się lokal-nej wspólnoty, udało się norbertankom wyremontować budynek dawnej szkoły z przeznaczeniem na dom rekolekcyjny, a spichlerz na działalność oświatowo--kulturalną jako „Spichlerz Kultury św. Norberta”. Również w sferze duchowej klasztor imbramowicki na powrót zaczął słynąć z kultu słynącego łaskami wizerunku Pana Jezusa Cierpiącego, który znajduje się w kościele klasztornym. Jest to dzieło nieznanego autora z XVII w. odznaczające się silną ekspresją w wyobrażeniu ostatnich chwil życia Zbawiciela. Świadec-twem wielu łask uproszonych przed obrazem są liczne wota wiszące przy wi-zerunku. Wzrastający kult pasyjny zaowocował dekretem bpa kieleckiego Kazi-mierza Ryczana z 2003 r. o ustanowieniu w klasztornej świątyni Regionalnego Sanktuarium Męki Pańskiej1. W 2017 r. przypadała rocznica 300 -lecia konsekracji kościoła klasztornego, wzniesionego według planów architekta Kacpra Barzanki, jednego z najwybit-niejszych budowniczych epoki baroku w Polsce. W związku z jubileuszem imbra-mowicka wspólnota norbertanek zorganizowała tygodniowe obchody tej rocznicy (27 VIII – 3 IX 2017 r.). Były one bardzo zróżnicowane i obejmowały wydarzenia o charakterze religijnym (msze św., czuwania, Godzina Miłosierdzia), naukowym (konferencja naukowa), teatralnym (spektakle: Historia imbramowickiego klasz-toru, Kult Pana Jezusa Cierpiącego oraz Życie i działalności Ksieni Zofi i Gro-thówny) i muzycznym (koncerty muzyki barokowej i maryjnej). Dodatkowo jubi-leusz ubogaciły rekonstrukcje historyczne, spotkanie z udziałem rodzin pisarzy: Stefana Żeromskiego i Wincentego Pola, poświęcone związkom ich antenatów z imbramowickim klasztorem oraz warsztaty teatralne dla dzieci i młodzieży (Ży-cie religijne, nauka i kultura panien w dawnych czasach).1 Więcej informacji o imbramowickiej wspólnocie norbertanek najduje się na stronie interneto-wej: www.imbramowice.norbertanki.org477RECENZJE I INFORMACJESympozjum naukowe Klasztor Sióstr Norbertanek. 300 rocznica konsekracji kościoła klasztornego, zorganizowane zostało w dniu 29 sierpnia 2017 r. przez Ośrodek Archiwów Bibliotek i Muzeów Kościelnych KUL, Katedrę Muzeolo-gii UKSW oraz Klasztor Norbertanek w Imbramowicach. Obrady miały miejsce w sali „Spichlerza Kultury św. Norberta”. Sesję otworzył ks. dr hab. prof. KUL. Waldemar W. Żurek SDB. W swoim wystąpieniu przypomniał historię współpra-cy Ośrodka ABMK z klasztorem norbertanek w Imbramowicach, zainicjowaną w 1998 r. przez ówczesną ksienię klasztoru m. Antonię Irenę Zaczyńską (Współ-praca Ośrodka Archiwów Bibliotek i Muzeów Kościelnych Katolickiego Uniwer-sytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie z klasztorem Sióstr Norbertanek w Imbramowicach). Dzięki nawiązanej współpracy z konwentem, pracownicy KUL uporządkowali archiwum, bibliotekę oraz zinwentaryzowali zbiory arty-styczne. Najcenniejsze obiekty zostały zmikrofi lmowane i sfotografowane. Dzię-ki wspomnianej działalności dokumentacyjnej można było rozpocząć badania naukowe nad przeszłością klasztoru oraz jego spuścizną materialną. Stan badań naukowych nad historią klasztoru imbramowickiego przedstawił dr Artur Hamryszczak w referacie Piśmiennictwo dotyczące klasztoru Sióstr Nor-bertanek w Imbramowicach. W swoim wystąpieniu omówił publikacje samoistne i artykuły naukowe, z których przytłaczająca liczba ukazała się w ostatnich dwu-dziestu latach, jako pokłosie współpracy klasztoru z Ośrodkiem ABMK (autorzy to w większości pracownicy Ośrodka).Kolejny referat przedstawiła dr Beata Skrzydlewska: Osoba i dzieło Zofi i Gro-thówny – ksieni klasztoru Sióstr Norbertanek. Prelegentka ukazała najwybitniej-szą przełożoną imbramowickiej wspólnoty norbertanek, która żyła w XVIII w. i znana jest jako m.in. autorka najstarszej Kroniki klasztornej. Ks. dr Andrzej Kwaśniewski szczegółowo omówił okoliczności konsekra-cji kościoła klasztornego norbertanek przez biskupa krakowskiego Kazimierza Łubieńskiego w dniu 29 sierpnia 1717 r. (Konsekracja kościoła Świętych Piotra i Pawła). Wspomniany hierarcha był również bohaterem referatu autorstwa mgr Elż-biety Macioł: Konwent Sióstr Norbertanek w Imbramowicach na tle działalności biskupa Kazimierza Łubieńskiego. Prelegentka omówiła formy opieki nad klasz-torem przez biskupa, który nie tylko wspomagał duchowo wspólnotę, ale poma-gał materialnie i fi nansowo norbertankom w odbudowie klasztoru i kościoła po pożarze w 1710 r. Mgr Ewelina Zych przedstawiła sylwetkę ks. Dominika Lochmana, który był komisarzem klasztoru od 1703 r. Zapisał się on w historii zakonu jako hojny i tro-skliwy dobrodziej imbramowickiej wspólnoty sióstr (Ksiądz Dominik Lochman – działalność dobroczynna i fundacyjna na rzecz klasztoru w Imbramowicach). Opisowi historyczno-ikonografi cznmu najcenniejszego obrazu w zbiorach klasztoru Madonny w girlandzie Jana Breughla Starszego, poświęciła swoje wy-stępnie dr hab. prof. KUL Bożena Noworyta-Kuklińska (Imbramowicka „Madon-na w girlandzie” Jana Breughla).Kolejnym wizerunkiem z klasztoru norbertanek, który zwracił uwagę histo-ryków sztuki jest renesansowy obraz tablicowy Wielka Święta Rodzin. Jego ana-RECENZJE I INFORMACJE478lizę przeprowadziła dr Jowita Patyra w referacie Obraz „Wielka Święta Rodzina” w klasztorze Sióstr Norbertanek w Imbramowicach.Klasztornym zbiorom muzycznym imbramowickiego klasztoru poświęcony był wykład dr hab. prof. KUL Beaty Bodzioch (Rękopisy liturgiczno-muzycz-ne Sióstr Norbertanek w Imbramowicach – wybrane zagadnienia). Prelegentka omówiła najstarsze muzykalia zakonne, przedstawiając teorię średniowiecznego śpiewu kościelnego. Przy każdym rodzaju zapisu chorału gregoriańskiego, B. Bodzioch śpiewała jego fragment, aby pomóc słuchaczom w zrozumieniu różnic i zauważeniu bogactwa muzycznego. Zabytkowe haftowane makaty z 2. połowy XVIII wieku, ozdobione haftem płaskim przez norbertanki w Imbramowicach przedstawiła dr Anna Wiśnicka w odczycie Haftowane makaty kościelne z klasztoru Sióstr Norbertanek w Imbra-mowicach.Ostatni referat był autorstwa dr hab. prof. KUL Marii Dębowskiej, która omó-wiła zachowaną korespondencję ks. Dominika Lochmana z ksienią Z. Grotówną z lat 1735-1740 (Listy Dominika Lochmana kanonika krakowskiej kapituły kate-dralnej do Zofi i Grotówny, ksieni klasztoru w Imbramowicach). Konferencję zakończyły pytania do prelegentów oraz rozmowy dotyczące przeszłości i dnia dzisiejszego konwentu norbertanek w Imbramowicach. Mate-riały pokonferencyjne, wzbogacone o dodatkowe teksty dotyczące klasztoru nor-bertańskiego, ukazały się drukiem2. 2 Trzechsetlecie konsekracji kościoła klasztornego Świętych Apostołów Piotra i Pawła Sióstr Norbertanek w Imbramowicach 1717-2017. Studia nad dziejami, sztuka i duchowością klasztoru, red. B. Skrzydlewska, W.W. Żurek SDB, Lublin 2017, ss. 380.Fot. 1. Klasztor Norbertanek w Imbramowicach. Kapelania, brama wjazdowa, kościół i klasztor,2017 r. Fot. Artur Hamryszczak.479RECENZJE I INFORMACJEFot. 2. Prelegenci sesji naukowej. Od lewej: ks. dr Andrzej Kwaśniewski, dr Jowita Patyra, prof. Bożena Kuklińska-Noworyta, mgr Ewelina Zych, dr Beata Skrzydlewska, prof. Beata Bodzioch, ks. prof. Waldemar W. Żurek SDB, dr Artur Hamryszczak. Zbiory Klasztoru SS. Norbertanek w Imbramowicach. Fot. 3. Uczestnicy konferencji przed klasztorem. W środku – ksieni klasztoru m. Faustyna Maria Przybysz OPraem. Zbiory Klasztoru SS. Norbertanek w Imbramowicach. RECENZJE I INFORMACJE480Fot. 4. Plakat konferencji. Zbiory Ośrodka ABMK. 

Konferencja naukowa „Klasztor sióstr norbertanek. 300. rocznica konsekracji kościoła klasztornego”. Imbramowice 29 VIII 2017 r.

Hamryszczak, Artur Paweł

Repozytorium Instytucjonalne KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

The conference „The Convent of the Norbertine Sisters. 300 Anniversary of the Consecration of the Convent Church”. Imbramowice 29 August 2017

https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/9631/7986

Konferencja naukowa „Klasztor sióstr norbertanek. 300. rocznica konsekracji kościoła klasztornego”. Imbramowice 29 VIII 2017 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Repozytorium Instytucjonalne KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)