پیوند فرم و ساختار با محتوا در سور عتاق با تکیه بر رویکردهای اخلاقی در قرآن کریم

Abstract

Background and purpose: The Holy Qur'an has been the subject of many discussions and researches by experts in various scientific and literary fields. In the contemporary era, with the emergence of linguistic theories based on the opinion of ancient Muslim rhetorical scholars; Linguistic theories such as semantics, stylistics and formalistic analysis have also analyzed and examined texts.Method: This research is of a theoretical type and the research method is descriptive-analytical based on the collection of information in a library and by referring to documents, books and articles.Ethical considerations: In this research, the principles of trustworthiness, honesty, neutrality and originality of the work have been respected.Findings: One of these areas that presents an aspect of the miraculous aspects of the language of the Qur'an is the topic of linking form and content. In other words, this rule examines the type of words used according to the theme and content of the text in terms of the purpose and subject of the text by using morphological structures.Conclusion: What can be stated as the result is that the word alone cannot have an effect in expressing the meaning and the order of phrases; Rather, the beauty of order and rhetoric of style is obtained from the combination of sentences with each other and their combination with their meaning, therefore, order is a composite concept that, in addition to including the science of criticism, syntax, and rhetoric, also includes elements such as suspense, documents, structure, order, and meanings. It is syntax.زمینه و هدف: یکی از جنبه‌های اعجاز قرآن کریم، اعجاز ادبی و بیانی این کتاب آسمانی است. مفسران و ادیبان مسلمان هر یك به وُسع خود كوشیده‌اند پرده از اسرار بلاغت قرآن بردارند، اما حاصل تلاش ایشان در برابر فصاحت و بلاغت بی‌نظیر و ژرفای بی‌حد کتاب وحی ناچیز بوده است. محققان معاصر به بلاغت سنتی ایراداتی گرفته‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به غفلت از بافت و شركت‌ندادن مسائلی چون اقتضای حال متنی و غیر متنی و پیش‌فرض‌های مخاطب در تحلیل متن و نیز ناكارآمدی روش‌ها، تكراری‌‌بودن تحلیل‌ها و ایستایی نظریه‌های بلاغت سنتی اشاره کرد. به همین علت، برای نشان‌دادن جلوه‌های جدیدی از اعجاز قرآن، نیازمند نظریه‌های جدید نقد ادبیات خواهیم بود كه از جهاتی نظام‌مندتر، خلاقانه‌تر و مؤثرتر از بلاغت سنتی‌اند. از طرفی واژه اخلاق به طور مستقیم در قرآن دیده نمی‌شود، اما آیات بسیاری بر مسائل اخلاقی تأکید دارد. مطالعه پیش رو با هدف بررسی همگرایی فرم و ساختار با محتوا در سور عتاق با نظرداشت رویکردهای اخلاقی در قرآن به انجام رسید. روش: این تحقیق از نوع نظری است و روش تحقیق به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای جمع‌آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و با مراجعه به اسناد،کتب و مقالات صورت گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی‌طرفی و اصالت اثر رعایت شده است. یافته‌ها: رابطه متقابل فرم و محتوا یکی از اصول اولیه هم در سبک‌شناسی مدرن غربی و هم در بلاغت اسلامی است. طبق این اصل، فرم و محتوای متن نه دو عنصر مجزا، بلکه دو جنبه از پدیده‌ای واحدند که همان «متن» است. به بیان دیگر هیچ دو متنی هیچ‌گاه تأثیری یكسان بر مخاطب نمی‌گذارند و با توجه به كاركرد متفاوتی كه در بافت‌های گوناگون پیدا می‌كنند، هیچ‌گاه هم‌‌معنا (مترادف) نخواهند بود. این ویژگی، یعنی درهم‌تنیدگی فرم و محتوا یا لفظ و معنای آن بیش از هر متن دیگری در قرآن كریم جلوه یافته است، لذا به درستی گفته‌اند که: «هندسه كلمات در قرآن بی‌نظیر است». نگاه قرآن به آموزه‌های اخلاقی جزو بی‌نظیرترین عبارات در تحلیل فرم و محتوا است و سور عتاق یکی از اعجازهای رهنمود‌های اخلاقی در میان سوره‌های قرآن است. نتیجه‌گیری: آنچه می‌توان به عنوان نتیجه حاصله مطرح كرد، این است که واژه به تنهایی نمی‌تواند اثری در بیان معنا و حسن ترتیب عبارات داشته باشد، بلکه حسنِ نظم و بلاغت اسلوب از ترکیب جملات با یکدیگر و ترکیب آن‌ها با معنایشان حاصل می‌شود. بنابراین نظم، مفهوم مرکبی است که علاوه بر اینکه دربرگیرنده علم نقد و نحو و بلاغت بوده، دربردارنده عناصری چون تعلیق، اسناد، ساختار، ترتیب و معانی نحو می‌باشد.