Odpowiedzialność odszkodowawcza za zakażenia związane z opieką zdrowotną

Abstract

Książka obejmuje prezentację i analizę problematyki łączącej w sobie elementy klasycznego prawa cywilnego (odpowiedzialność odszkodowawcza) z zagadnieniami prawa medycznego (zakażenia związane z opieką zdrowotną). Autorka książki we wstępie wprowadza czytelnika w zagadnienie zakażeń związanych z opieką zdrowotną i stawia klika kluczowych pytań o rodzaj i charakter odpowiedzialności za szkody wynikłe z powodu zachorowania związanego z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. W ten sposób zarysowuje podstawowy cel pracy, którym jest weryfikacja hipotez dotyczących zasad i przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej w przypadku zakażeń związanych z opieką zdrowotną. W pierwszym rozdziale wprowadza czytelnika w materię dotyczącą zakażeń oraz szczególnej ich postaci zakażenia związanego z opieką zdrowotną w perspektywie zarówno prawa polskiego, jak i prawa międzynarodowego oraz europejskiego. Podobnie, w rozdziale drugim na wspomnianym tle, szczegółowo przedstawia przyjmowane rozwiązania prawne w sferze publicznoprawnej, określając standard prawny ochrony przed tego typu zakażeniami na gruncie polskiej ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Ewolucji odpowiedzialności odszkodowawczej w zakresie jej zasad dotyczy rozdział trzeci pracy. W swej treści materia tego rozdziału uwzględnia różnorodne systemy odszkodowawcze i zróżnicowane podejście do kwestii odpowiedzialności prawnej za zakażenia. Rozdział czwarty z kolei w znacznej mierze skupia się na istniejących modelach odpowiedzialności ubezpieczeniowej, charakteryzowanych w piśmiennictwie jako modele odpowiedzialności typu no fault. To szerokie ujęcie pozwala Autorce osadzić pracę badawczą w dość rozległym kontekście prawnoporównawczym oraz umożliwia przejście do badań nad rodzimym systemem odpowiedzialności odszkodowawczej za zakażenia związane z opieką zdrowotną (rozdz. V i VI). Przy tym autorka przedstawia zarówno tradycyjny model sądowy, jak i alternatywny model postępowania pozasądowego. Przyjęta perspektywa umożliwiła przedstawienie modelu odpowiedzialności odszkodowawczej w prawie polskim, zarówno w ujęciu de lege lata jak i de lege ferenda. Ten ostatni prezentowany jest w zakończeniu.Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki „Doskonała Nauka” pod nazwą „Odpowiedzialność odszkodowawcza za zakażenia związane z opieką zdrowotną”, nr projektu DNM/SP/549107/2022, kwota dofinansowania 19 597 zł, całkowita wartość projektu 22 047,00 zł[email protected] jest adiunktem w Katedrze Prawa Prywatnego Międzynarodowego i Prawa Medycznego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Jest kierownikiem Studiów Podyplomowych z zakresu: "Prawa, Zarządzania i Mediacji w Ochronie Zdrowia". Jest autorką kilkudziesięciu publikacji z zakresu prawa medycznego, cenionym szkoleniowcem kadry medycznej i zarządczej podmiotów leczniczych, członkiem Wojewódzkiej Komisji ds. Orzekania o Zdarzeniach Medycznych w Białymstoku.Uniwersytet w Białymstoku, Wydział PrawaAbel R.L., A Critique of Torts, UCLA Law Review 1990, t. 37.Adrych‑Brzezińska I., Ciężar dowodu w prawie i procesie cywilnym, Warszawa 2015.Agarval R., Gupta A., Gupta S., The impact of tort reform on defensive medicine, quality of care and physician supply: a systematic review, Health Services Research 2019, vol. 54.Amaral‑Garcia S., Medical Malpractice Appeals in a Civil Law System: Do Administrative and Civil Courts Award Noneconomic Damages Differently?, Law and Society Review 2019, vol. 53.Ambroziak J., Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów w sprawach medycznych w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, w: K. Bączyk‑Rozwadowska, B. Chludziński (red.), Alternatywne metody rozwiązywania sporów w sprawach medycznych, Toruń 2020.Andersen B.M., Rasch M., Hochlin K., Tollefsen T., Sandvik, L. Hospital acquired infections before and after healthcare reorganization in a tertiary university hospital in Norway, Journal of Public Health 2009, nr 1.Anusz Z., Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość chorób zakaźnych, w: Podstawy epidemiologii i kliniki chorób zakaźnych, Warszawa 1998.Asłanowicz P., Cywilna odpowiedzialność lekarza, w: T. Cyprian, P. Asłanowicz, Karna i cywilna odpowiedzialność lekarza, Kraków 1949.Atiyah P.S., The Damages Lottery, Oxford 1997.Aubry C., Rau C.F., Droit civil français, t. IV, Paris 1964.Bach‑Golecka D., Compensation Scheme and Extra‑Judicial Solutions in Case of Medical Malpractice. A Commentary on Contemporary Arrangements, w: eadem (red.), Compensation Schemes for Damages Caused by Healthare and Alternatives to Court Proceedings, Springer 2021.Krupa‑Lipińska K., Odpowiedzialność cywilna z tytułu zdarzeń medycznych w szpitalach, PS 2013, nr 11–12.Krupa‑Lipińska K., Wpływ szczególnych predyspozycji organizmu poszkodowanego na odpowiedzialność za szkodę, PiM 2014, nr 2.Krupa‑Lipińska K., Związek przyczynowy jako przesłanka odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, Warszawa 2020.Krupa‑Lipińska K., Związek przyczynowy w procesach lekarskich, PiM 2012, nr 3–4.Kryla‑Cudna K., Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową powstałą wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, Warszawa 2018.Ciechorski J., Odpowiedzialność szpitala psychiatrycznego za śmierć pacjenta w wyniku samobójstwa w świetle orzecznictwa, PiM 2016, nr 4.Kryst L., Zdarzenie niepożądane i błędy medyczne w opiece zdrowotnej, Bezpieczeństwo Pracy – Nauka i Praktyka 2011, nr 11(482).Krześ S., w: M. Filar, S. Krześ, E. Marszałkowska‑Krześ, P. Zaborowski, Odpowiedzialność lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, Warszawa 2004.Krzywicka H., Krzemińska A., Jakimiak B., Kanciarski K., Dezynfekcja, dezynsekcja, deratyzacja i sterylizacja stosowane w celu zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych na ziemiach polskich w XX wieku, w: J. Kostrzewski, W. Magdzik, D. Naruszewicz‑Lesiuk (red.), Choroby zakaźne i ich zwalczanie na ziemiach polskich w XX wieku, Warszawa 2001.Fijałek J., Społeczne tradycje organizacyjne i naukowe w opiece zdrowotnej do końca XVIII w., w: T. Brzeziński (red.), Historia medycyny, Warszawa 1995.Janiszewska B., Zgoda na udzielanie świadczenia zdrowotnego. Ujęcie wewnątrzsystemowe, Warszawa 2013.Banaszczyk Z., Szkody bezpośrednie i pośrednie a podmiotowy zakres odpowiedzialności odszkodowawczej, PS 2016, nr 2.Kubiak R., Pierwszy komentarz do ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi, Forum Prawnicze 2021, nr 3.Kubiak R., Prawo medyczne, Warszawa 2010.Kubień K., Res ipsa loqitur, czyli dowód prima facie w common law? KPP 2013, nr 1.Kuźmicka‑Sulikowska J., Zasady odpowiedzialności deliktowej w świetle nowych tendencji w ustawodawstwie polskim, Warszawa 2011.Laarman B., Akkermans A., Innovating Compensation for Medical Liability in the Netherlands, w: D. Bach‑Golecka (ed.), Compensation Schemes for Damages Caused by Healthcare and Alternatives to Court Proceedings. Comparative Law Perspectives, Springer 2021.Lach D.E., Zasada równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, Warszawa 2011.Clark D., Zarazki, geny a cywilizacja. Jak epidemie ukształtowały świat, w którym żyjemy?, Katowice 2011.Lachaud Y., La responsabilité des chirurgiens: de l’obligation de moyens á l’obligation de securité, Méd. et Droit 1999, nr 36.Lachaud Y., Responsabilité médicale: L’évolution de la jurisprudence de la Cour de Cassation en matière d’infection nosocomiale, Gaz.Pal. (numero special – Droit de la Santé) 29–30.11.1999.Januchta E., Rozwój pielęgniarstwa epidemiologicznego. Rys historyczny – cz. I i II, Pielęgniarstwo XXI w. 2011, 1(34).Bagińska E., Odpowiedzialność za utratę szansy przeżycia lub wyleczenia w orzecznictwie amerykańskim, PiM 2012, nr 3–4.Lackoroński B., Odpowiedzialność cywilna za pośrednie naruszenie dóbr, Warszawa 2013.Lambert‑Faivre Y., L’indemnitation des accidents médicaux, D. 2002, nr 17.Banaszczyk Z., Właściwość i elementy prywatnego stosunku prawa medycznego, SPP 2015, nr 1.Lambert‑Faivre Y., L’indemnisation des victimes post‑transfusionnelles du Sida: hier, aujourd’hui et demain, RTD civ. 1993, nr 1(92).Lambert‑Faivre Y., Porchy‑Simon S., Droit du dommage corporel. Système d’indemnisation, Dalloz 2011, 2012.Langlois J., Les infection nosocomiales et les infections à l’occasion des soins hors de ’hopital (rapport adopté lors de la session du Conseil national de l’Ordre des médecins du 30 juin 2000), s. 2–3, https://www.conseil‑national.medecin.fr/sites/default/files/ infectionsnosocomiales.pdf.Lantero C., Le juge administratif et les infections nosocomiales, Intervention au sein du café des juristes du 10 mars 2016, judisconseil.com/wp-content/uploads/2016/03/Les-infections-nosocomiales-Café-des-juristes-10-mars-2016.pdf.Lantero C., Que reste-t-il des fondements de la responsabilité sans faute des établissements publics? RDSS 2015, nr 1.Clément J.M., Droits des malades et bioéthique, Paris 1996.Jastrzębski J., Interferencje adekwatnej przyczynowości oraz winy przy odpowiedzialności za szkodę majątkową, PS 2004, nr 7–8.Lantres O., La responsabilité des établissement de santé privés, Thèse de droit privé, Université de Poitiers 1999 (praca doktorska).Cassini A., Plachouras D., Eckmanns T., Abu Sin M., Blank H-P., Ducomble T., Burden of Six Healthcare‑Associated Infections on European Population Health: Estimating Incidence‑Based Disability‑Adjusted Life Years through a Population Prevalence‑Based Modelling Study, PLoS Medicine 2016, 13(10).Le Pen C., L’aléa thérapeutique, w: F. Evald, J. H. Lorenzi (éd.), Encyclopédie de l’assurance, Economica 1998, nr 56.Le Tourneau, Cadiet P., Droit de la responsabilité et des contrats, Paris 2002.Leahy M., Liability for Staph and Other Hospital‑Acquired Infections, American Jurisprudence Proof of Facts 2009, vol. 106.Leca A., L’indemnisation de l’aléa thérapeutique dans le système mis en place par la loi du 4 mars 2002 et ses premiers décrets d’application: de la mise en oeuvre de la responsabilité civile au droit à l’indemnisation?, Revue de la recherche juridique 2002, vol. 94(3).Baran E., Marek Z., Jaegermann K., Błąd medyczny i odpowiedzialność prawna, Przegląd Lekarski 1984, nr 12.Leowski J., Funkcje zdrowia publicznego, Zdrowie Publiczne 2001, nr 5–6.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Czy reforma odpowiedzialności cywilnej jest konieczna? w: Z. Hajna, D. Skupień (red.), Problemy odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce, Łódź 2016.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Deliktowa odpowiedzialność za własne czyny w prawie cywilnym krajów europejskich, KPP 1998, nr 2.Jastrzębski J., O specyfice współwystępowania odpowiedzialności odszkodowawczej (uwagi na tle art. 441 KC), PiP 2012, nr 6.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Nowe tendencje w zakresie cywilnej odpowiedzialności zawodowej, w: Rozprawy z polskiego i europejskiego prawa prywatnego, Kraków 1994.Comandé G., Medical Law in Italy, w: H. Nys (ed.), International Encyclopaedia of Laws/Medical Law, Kluwer Law International 2014.Fins J.J., What’s Wrong with Evidence‑Based Medicine, The Hastings Centre Report 2016, vol. 46(1).Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Odpowiedzialność cywilna prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody, Warszawa 1967.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Wina jako przesłanka odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, Łódź 1969.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Wina lekarza i zakładu opieki zdrowotnej jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy leczeniu, PiM 1999, nr 1.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Wyrządzenie szkody przez kilka osób, Warszawa 1978.Lewaszkiewicz‑Petrykowska B., Zakres odpowiedzialności na zasadzie ryzyka prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody, RPEiS 1968, nr 1.Lik K., Zakażenia w lecznictwie otwartym, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne w wybranych oddziałach, cz. II, Warszawa 2013.Barcik J., Międzynarodowe prawo zdrowia publicznego, Warszawa 2013.Jawień J., Wójkowska‑Mach J., Bulanda J., Heczko P.B., Wdrażanie systemu czynnej rejestracji zakażeń szpitalnych w polskich szpitalach, Przegląd Epidemiologiczny 2004, nr 58.Lis W., Działania podejmowane w przypadkach zakażeń i chorób zakaźnych ze względu na ochronę bezpieczeństwa obywateli, ZP KUL 2018, nr 3.Longchamps de Bérier R., Uzasadnienie projektu kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu kodeksu, t. 4, Warszawa 1934.Luca A. de, The Judge, the Legislator, and The Mediator. The Long Journey of Medical Malpracice in Italy, w: D. Bach‑Golecka (ed.), Compensation Schemes for Damages Caused by Healthcare and Alternatives to Court Proceedings. Comparative Law Perspectives, Springer 2021.Fitzharris L., Rzeźnicy i lekarze. Makabryczny świat medycyny i rewolucja Josepha Listera, tłum. L. Müller, Kraków 2018.Comiti V.P., Histoire du droit sanitaire en France, PUF 1994.Łęczycki A., Odpowiedzialność samodzielnego publicznego zakładu za szkody wyrządzone przy leczeniu, w: E. Skowrońska‑Bocian (red.), Prace z prawa cywilnego, Warszawa 2010.Łętowska E., Jeszcze o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy, Nowe Prawo 1973, nr 6.Łętowska E., Odpowiedzialność „za” księży – dyskusja ciągle niezakończona, w: W. Robaczyński (red.), Czynić postęp w prawie. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Birucie Lewaszkiewicz‑Petrykowskiej, Łódź 2017.Łętowska E., Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002.Łętowska E., Przyczynienie się małoletniego do wyrządzenia szkody, NP 1965, nr 2.Bailey T.M., Ries N.M., Legal Issues in Patient Safety: The Example of Nosocomial Infection, Healthcare Quarterly 2005, vol. 8.Łętowska E., Stratyfikacja odpowiedzialności deliktowej (na marginesie wytycznych Sądu Najwyższego w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa), PiP 1971, nr 6.Łętowska E., W kwestii zmian przepisów o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniem władzy publicznej, PiP 1999, nr 7.Barczak‑Oplustil A., Sroka T. (red.), System Prawa Medycznego, t. 6, Odpowiedzialność publicznoprawna, Warszawa 2023 (cytowani autorzy: J. Kapelańska‑Pręgowska).Łętowska E., Zbieg norm w prawie cywilnym, Warszawa 2002.Flood C.M., Thomas B., Canadian Medical Malpractice Law in 2011: Missing the Mark on Patient Safety, w: K. Oliphant, R. W. Wright (ed.), Medical Malpractice and Compensation in Global Perspective, Tort and Insurance Law, vol. 32, Berlin–Boston 2013.Machowska A., Koncepcja zobowiązań rezultatu i i starannego działania i jej doniosłość dla określenia odpowiedzialności kontraktowej, KPP 2002, nr 3.Cook C.M., Evans G., The National Vaccine Injury Compensation Program, Pediatrics 2011, nr 5, (127, suppl. 1).Magdzik W., Epidemiologia wirusowych zapaleń wątroby typu B i C w Polsce z uwzględnieniem dzieci, Hepatologia Polska 1997, nr 4.Magdzik W., Wirusowe zapalenie wątroby typu „B” jako zakażenie szpitalne. Profilaktyka i zwalczanie zakażeń szpitalnych. Materiały Sympozjum Kierowniczej Kadry Medycznej, Warszawa 1997.Magdzik W., Wirusowe zapalenie wątroby typu B. Sytuacja epidemiologiczna, zapobieganie i zwalczanie w Polsce na tle sytuacji w Europie do 1998 roku, Warszawa 1999.Jęczmionko‑Kopińska E., Błąd w sztuce i niepowodzenie medyczne w polskim systemie prawnym. Prawnomedyczne uwarunkowania zabiegów medycznych, Poznań 2013.Magdzik W., Gałązka A., Zakażenia wirusem HBV w placówkach służby zdrowia w Polsce i ich zapobieganie, Przegląd Epdemiologiczny 1997, nr 3(51).Magnusson M., Swedish Report, w: B. von Eyben (ed.), Alternative Compensation Mechanizm form Damages. The Nordic Countries. Common Report and National Reports, New York 2002.Małachowska A., w: K. Wojtyczek, A. Małachowska (red.), Prawo francuskie, t. 1, Kraków 2004.Manaouila C., Capronb D., É. Nguyen‑Khacb, O. Jardéa, Indemnisation des hépatites C d’origine nosocomiale ou transfusionnelle, Méd. et Droit 2007.Mann R.D., No fault compensation, Journal of the Royal Society of Medicine 1989, vol. 82.Frank A., Quelle place pour la solidarité nationale? RDSS 2015, nr 1.Bargelli E., Bacciardi E., Medical Liability in Italy after the „Gelli‑Bianco” reform (Law 8 March 2017, No. 24), GSP 2021, nr 1.Manning J., Professional discipline of health practitioners, w: P.D. G. Skegg, R. Paterson (eds.), Medical Law in New Zealand, Wellington 2006.Bagińska E. (red.), System Prawa Medycznego, t. 5, Odpowiedzialność prywatnoprawna, Warszawa 2021 (autorzy: I. Adrych‑Brzezińska, E. Bagińska, K. Bączyk‑Rozwadowska, U. Drozdowska, N. Karczewska‑Kamińska, K. Krupa‑Lipińska, D. Maśniak, M. Wałachowska).Marciniak R., Zakażenia miejsca operowanego, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2012.Jeljaszewicz J., Zagrożenia zakaźne na początku XX wieku, w: J. Kostrzewski, W. Magdzik, D. Naruszewicz‑Lesiuk (red.), Choroby zakaźne i ich zwalczanie na ziemiach polskich w XX wieku, Warszawa 2001.Marczak M., Michalak J., Zarządzanie ryzykiem zakażeń szpitalnych, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne w wybranych oddziałach, cz. II, Warszawa 2013.Marek Z., Błąd medyczny. Odpowiedzialność etyczno‑deontologiczna i prawna lekarza, Kraków 2007.Marek Z., Przedmowa do książki P. Kowalskiego, Opiniowanie sądowo‑lekarskie w sprawa roszczeń z tytułu zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B i C, Kraków 2003.Markesinis B.S., Unberath H., The German Law of Torts. A Comparative Treatise, 4th ed., Oxford and Portland, Oregon 2002.Martin E.A., A Dictionnary of Law, Oxford‑New York 1997.Martín‑Casals M., Solé J., Medical Liability in Spain, w: A. B. Koch (ed.), Medical Liability in Europe – a Comparison of Selected Jurisdictions, Tort and Insurance Law 2011, nr 29.Fraser J.J., Jr., Technical Report: Alternative Dispute Resolution in Medical Malpractice, Pediatrics 2001, 107(3).Maugüé C., Thiellay J-PH., La responsabilité du service public hospitalier, LGDJ 2010.McGrath C.P., Alternative Compensation Schemes for Medical Malpractice in the United Kingdom, w: D. Bach‑Golecka (ed.), Compensation Schemes for Damages Caused by Healthcare and Alternatives to Court Proceedings. Comparative Law Perspectives, Springer 2021.Baungaard N. et al., How defensive medicine is defined in European medical literature: a systematic review, BMJ open 2022, vol. 12.Jeljaszewicz J. i in., Zakażenia szpitalne – stan obecny na świecie oraz zalecenia praktyczne na użytek krajowy, Rada Naukowa przy Ministrze Zdrowia i Opieki Społecznej, Analizy i opinie (cz. 4. Zakażenia szpitalne), Warszawa 1978 (do użytku służbowego).Cookson B., Mackenzie D., Coutinho A. P. i in., Consensus standards and performance indicators for prevention and control of healthcare‑associated infection in Europe, Journal of Hospital Infection 2011, 79(3).Mello M.M., Kachalia A.B., Studdert D.M., Administrative compensation for medical injuries: lessons from three foreign systems, Issue Brief (Commonwealth Fund) 2011, vol. 14(1).Mémeteau G., Cours de droit médical, (3 ed.), Les Etudes Hospitalières 2006.Mémeteau G., Responsabilité médicale et „option”, Méd. et Droit 2018, nr 10.Miaskowska‑Daszkiewicz K., Prawne instrumenty wspierające bezpieczeństwo epidemiczne biorców ludzkich komórek, tkanek i narządów, ZP KUL 2017, nr 3.Michalak J., Organizacyjne uwarunkowania zapobiegania zakażeniom szpitalnym, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne w wybranych oddziałach, cz. II, Warszawa 2013.Michalak J., Zakażenia szpitalne jako problem zarządczy i miernik jakości opieki w szpitalu, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2012.Frati P., Gulino M., European Legislative and Juridical Overview, w: S. D. Ferrara (ed.), Malpractice and Medical Liability, European State of the Art and Guidelines, Berlin–Heidelberg 2013.Michalak J., Wytrych Sz., Odpowiedzialność prawna a zakażenia szpitalne, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne w wybranych oddziałach, cz. II, Warszawa 2013.Michalak M., Kształtowanie się odpowiedzialności na gruncie amerykańskiego systemu prawnego 1794–1860. Studium historyczno‑prawne, Gdańsk 2017.Chowaniec C., Błąd medyczny organizacyjny w epidemiologii wirusowego zapalenia wątroby typu B i C. Ocena materiału opiniodawczego Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej w Katowicach, Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii 2001, nr 52.Michalska A., Uniwersalizm i regionalizm w międzynarodowej ochronie praw człowieka, RPEiS 1974, nr 2.Michałowska K., Status prawny pacjenta jako konsumenta świadczeń zdrowotnych, w: eadem, B. Gnela (red.), Współczesne wyzwania prawa konsumenckiego, Warszawa 2015.Cranowsky R., Krajewski R., Przyczyny zdarzeń niepożądanych i ogólne zasady postępowania lekarza w razie ich wystąpienia, Medycyna Praktyczna 2011, nr 3.Bączyk‑Rozwadowska K., Amerykański system kompensacji szkód doznanych w następstwie obowiązkowych szczepień ochronnych, w: eadem, B. Chludziński (red.), Alternatywne metody rozwiązywania sporów w sprawach medycznych, Toruń 2020.Michońska M., Pacjent jako konsument świadczeń zdrowotnych. Klauzule niedozwolone w umowach o świadczenie usług medycznych, w: M. Jagielska, K. Podgórski, E. Sługocka‑Krupa, M. Fras (red.), Prawa konsumenta w teorii i praktyce, Warszawa 2018, Legalis/el.Miller M., Compensation for Mental Trauma Injuries in New Zealand, The Australasian Journal of Disaster and Trauma Studies 1998, vol. 3.Minet‑Leleu A., Notion d’infection nosocomiale et responsabilité des établissements publics de santé: où en est‑on? RGDM 2018, nr 9(68).Moczulski D., Zakażenia szpitalne u chorych z przewlekłą chorobą nerek i u chorych na cukrzycę, w: A. Denys (red.), Zakażenia szpitalne. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2012.Frąckowiak H., Frąckowiak K., Organizacja i funkcjonowanie wojewódzkich komisji do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych – rozważania na tle nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Palestra 2013, nr 9–10.Moniolle C., Responsabilité et indemnisation á l’égard des personnes contaminées par le virus sida lors de transfusions sanguines, RDSS 1999, nr 3