Dybiec-Gajer, Joanna

Polish

Akademicka Platforma Czasopism

Rocznik PrzekładoznawczyStudia nad teorią, praktyką i dydaktyką przekładu 6 2011Terminologia w naukach o języku i komunikacji międzykulturowej – kod dla wtajemniczonych czy narzędzie poznania?, Kraków, 17–19 marca 2010 r. (sprawozdanie)W marcu 2010 roku w Krakowie odbyła się szósta już edycja konferencji „Język trzeciego tysiąclecia”, organizowanej w dwurocznym cyklu przez Krakowskie Towarzystwo Popularyzowania Wiedzy o Komunikacji Językowej „Tertium” wraz z Uniwersytetem Jagiellońskim oraz Uniwersytetem Pedagogicznym. Z założenia konferencja ma charakter otwarty, stanowi forum do przystępne-go i niehermetycznego przedstawiania wyników badań prowadzonych w dzie-dzinach związanych ze zjawiskami szeroko rozumianej komunikacji języko-wej, takich jak językoznawstwo, metodyka, przekładoznawstwo i komunikacja międzykulturowa. W konferencji uczestniczyło prawie 140 naukowców z róż-nych ośrodków polskich, a także zagranicznych, wygłoszono na niej 118 refe-ratów, odbyła się dyskusja panelowa, obrady plenarne oraz obrady w licznych sekcjach tematycznych. Tegoroczne novum stanowiła sesja plakatowa. W centrum zainteresowania konferencji znajdowały się zagadnienia ter-minologiczne. Kierując się tematem wiodącym „Terminologia w naukach o języku i komunikacji międzykulturowej – kod dla wtajemniczonych czy narzędzie poznania?”, debatowano, w jakim stopniu terminologia to instru-ment, który w natłoku informacji pozwala precyzyjnie nazwać i opisać okre-ślone wycinki rzeczywistości, a w jakim stopniu jest to sposób na utrudnianie dostępu do informacji i kreowanie prestiżowego statusu dziedziny lub profe-sji. Konferencja rozpoczęła się od dyskusji panelowej poświęconej terminowi w poznaniu, której przewodniczył Stanisław Gajda. Następnie obradowano w sekcjach tematycznych ściśle związanych z wątkiem przewodnim konfe-rencji: terminologia, termin w przekładzie, termin w dydaktyce i in. Odby-ły się także obrady plenarne oraz obrady w tradycyjnych sekcjach konferen-cji: kontrasty językowe, odmiany i rejestry, pragmalingwistyka, komunikacja międzykulturowa oraz nauczanie języków. Mając na uwadze czytelników „Rocznika Przekładoznawczego”, war-to skupić się przede wszystkim na poruszanych zagadnieniach związanych bezpośrednio z przekładem. Z obserwacji kolejnych konferencji wynika, że utrzymuje się duże zainteresowanie tematami przekładoznawczymi. Podob-234 JOANNA DYBIEC-GAJERnie jak w poprzedniej edycji, poświęcono im około czterdziestu referatów, czyli ponad ⅓ wystąpień. Dla porównania w tomie monografi cznym opubli-kowanym po pierwszej konferencji (Język trzeciego tysiąclecia I, red. G. Szpi-la, 2000) znalazło się tylko osiem artykułów w sekcji „Język przekładu” oraz dyskusja panelowa poświęcona nazewnictwu polskich instytucji samorządu terytorialnego w tłumaczeniu na języki obce zatytułowana „Krótka rozpra-wa między Doktorem, Marszałkiem i Ambasadorem, czyli jak Filolog prze-grał z Biurokratą”. W czasie konferencji najwięcej wystąpień poruszało problematykę tłu-maczenia specjalistycznego, w tym głównie tekstów prawnych i prawni-czych. Germaniści dyskutowali o zagadnieniach ogólnych, takich jak trudno-ści w przekładzie polskiej terminologii prawnej, oraz szczegółowych, takich jak problemy terminologiczne w przekładzie tekstów prawa pracy oraz pra-wa handlowego, a także przekład dokumentów polskich i niemieckich urzę-dów stanu cywilnego. Angliści omawiali pułapki w tłumaczeniu terminolo-gii z zakresu prawa karnego oraz defi nicje terminów prawnych w przekładzie. Pojedyncze wystąpienia poświęcone były ponadto przekładowi tekstów in-stytucji unijnych, tekstów turystycznych, tekstów dotyczących terminologii bankowej oraz ochrony środowiska. Wspomniana tematyka przedstawiana była głównie od strony praktyki tłumaczeniowej – wychodząc od założeń teo-retycznych i różnic prawnych, koncentrowano się na sposobach rozwiązywa-nia konkretnych problemów terminologicznych.Inne podejście do tekstów prawnych i prawniczych zaprezentowano w wystąpieniach omawiających dwa krańcowe etapy procesu tłumaczenio-wego, tj. analizę tekstu oraz ocenę i recepcję przekładu. Do analizy tekstu za-stosowano narzędzia językoznawstwa kulturowego, zakładając, że tekst praw-ny powstaje w sytuacji komunikacyjnej, u podstaw której leży „prawna wizja świata”, w dużym stopniu zdeterminowana czynnikami natury kulturowej. Z kolei w kontekście oceny przekładu omówiono dwie konwencje sporzą-dzania tekstów: legalese (zachowanie tradycyjnych skomplikowanych struk-tur i form) i plain English (nastawienie na zrozumiałość i przystępność komu-nikatu). Przeprowadzone badania dotyczyły recepcji tłumaczeń wykonanych w obu konwencjach i wskazania preferencji przez różne grupy zawodowo związane z przekładem tekstów prawnych i prawniczych. Badania wykazały, że na użytek własny i wewnętrzny wszystkie grupy skłaniały się ku tekstom w plain English, rozbieżności pojawiały się natomiast w ocenie akceptowalno-ści tej konwencji w kontekstach zawodowych i publicznych. Kolejna liczna grupa wystąpień poruszała problematykę przekładu obco-języcznej terminologii dotyczącej konkretnej teorii, badań czy pozycji książko-235TERMINOLOGIA W NAUKACH O JĘZYKU I KOMUNIKACJI MIĘDZYKULTUROWEJ – KOD DLA WTAJEMNICZONYCH...wej o charakterze teoretycznym lub encyklopedycznym. Dyskutowano o ter-minologii badań nad humorem w przekładzie na język polski, terminologii translatoryki literatury dziecięcej w ujęciu kontrastywnym polsko-szwedzko--angielskim, tłumaczeniu terminów językoznawczych wprowadzonych przez Émile’a Benveniste’a, zmaganiach z polską wersją Glosariusza językoznawstwa kognitywnego autorstwa Vyvan Evans oraz o problemach z tłumaczeniem książki Sperbera i Wilson Relevance: Communication and Cognition.Stosunkowo niewiele referatów podjęło tematykę nazwaną przez Holme-sa pure translation studies, czyli badań teoretycznych i opisowych. Mieściły się one przede wszystkim w ramach badań opisowych i często połączone były ze studium przypadku. Referaty dotyczyły zastosowania tychże badań do analizy tłumaczenia audiowizualnego, a także funkcjonowania oraz znaczenia pojęć normy i kontekstu w przekładoznawstwie. Zwrócono również uwagę na stra-tegie tłumaczeniowe, zarówno od strony teoretycznej, jako na pojęcie prze-kładoznawcze, jak i od strony praktycznej, jako na instrument do analizy ja-kościowej i ilościowej przekładu (na przykładzie tłumaczenia nazw własnych w wybranych polsko-angielskich artykułach z Wikipedii). Należy tu także wy-mienić prezentację o hermeneutycznej teorii przekładu, aczkolwiek była ona zorientowana głównie na aspekty dydaktyczne tego podejścia. Wygłoszono również kilka referatów stricte metodycznych. Poruszo-no zagadnienie niedociągnięć translatorskich w tłumaczeniach polsko--szwedzkich (na materiale literackim) oraz tematykę nauczania przekładu uwierzytelnionego. Mimo silnego terminologicznego ukierunkowania konferencji obrado-wano też w sekcji „Literatura w przekładzie”, w ramach której wygłoszono szereg prezentacji wpisujących się w badania literaturoznawcze. Można było zapoznać się z różnorodnymi metodologiami badawczymi od analizy korpu-sowej i badań statystycznych po kognitywne obrazowanie i metodę kateny. Za badany materiał służyły różnorakie teksty, począwszy od kanonu literatu-ry (F. Kafk a, V. Nabokov, H. Ibsen), poprzez współczesną powieść szwedzką, po poezję (wiersze W. Szymborskiej). Poruszane problemy przekładowe do-tyczyły tłumaczenia wulgaryzmów (na materiale polsko-szwedzkim), zjawisk słowotwórczych (polskich nominacji wielowyrazowych) w przekładzie na niemiecki, form adresatywnych (na materiale polsko-norweskim) oraz języ-ka prawniczego w wybranych niemieckojęzycznych utworach prozatorskich. Podsumowując konferencję z perspektywy przekładoznawczej, należy podkreślić, że na pierwszy plan, ze względu na podjętą tematykę terminolo-giczną, wyraźnie wysunęło się zagadnienie przekładu tekstów specjalistycz-nych. Przegląd wystąpień pokazuje, że zdecydowanie przeważały analizy do-236 JOANNA DYBIEC-GAJERtyczące tekstów prawnych i prawniczych. Referaty poświęcone tymże tekstom, omawiające trudności translacyjne oraz prezentujące praktyczne rozwiązania przekładowe, gromadziły najliczniejszą publiczność. Pozostałe języki specja-listyczne (tu: teksty unijne, ochrona środowiska, bankowość) omawiane były w pojedynczych wystąpieniach. Także zagadnienia innych, pozatekstowych form przekazu w przekładzie, w tradycyjnym rozumieniu tekstu, takich jak tłumaczenie ustne czy audiowizualne, nie pojawiały się często.Od strony organizacyjnej warto dodać, że po raz pierwszy w swojej hi-storii obrady konferencyjne odbyły się pod jednym dachem – w krakowskim Międzynarodowym Centrum Kultury przy Rynku Głównym. Synchronizacja czasu wystąpień w sekcjach stwarzała możliwość łatwego przemieszczania się i wysłuchania wybranych przez uczestników referatów.Zainteresowani przekładem uczestnicy mieli możliwość wyboru z sze-rokiego wachlarza tematycznego, od tłumaczenia specjalistycznego po tłu-maczenie nekrologów i terminologii mafi jnej w powieściach włoskich. Kon-ferencja stworzyła przyjazne forum wymiany myśli, pomysłów i informacji o stanie badań w szerokim gronie neofi lologicznym ponad podziałami języ-kowymi. Liczne uczestnictwo zarówno badaczy, studentów, jak i przedstawi-cieli biur tłumaczeń pokazuje aktualność otwartej formuły Tertium mówienia o trudnych zagadnieniach komunikacji językowej w sposób zrozumiały. Wybrane, najciekawsze i najlepsze artykuły zostaną opublikowane w re-cenzowanych tematycznych monografi ach w serii Język a komunikacja. Książ-ka zawierająca teksty o tematyce przekładoznawczej nosi tytuł Przekład: teo-ria – terminy – terminologia i jest trzydziestym tomem serii.Joanna Dybiec-Gajer(Kraków)

Terminologia w naukach o języku i komunikacji międzykulturowej – kod dla wtajemniczonych czy narzędzie poznania?, Kraków, 17–19 marca 2010 r. (sprawozdanie)

https://apcz.umk.pl/RP/article/download/RP.2011.018/646

Terminologia w naukach o języku i komunikacji międzykulturowej – kod dla wtajemniczonych czy narzędzie poznania?, Kraków, 17–19 marca 2010 r. (sprawozdanie)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Akademicka Platforma Czasopism