Władze Szadku w 1980 r. planowały w miejscowości Szadkowice- -Ogrodzim wybudować sztuczny zbiornik wodny na potrzeby rekreacji i wypoczynku swoich mieszkańców. Projektowana powierzchnia jeziora o kształcie trójkąta wynosiła 1,81 ha. Zbiornik małej retencji miał być zasilany w wodę pochodzącą z rzeki Szadkówki (Pichny z Szadkowic). Do inwestycji jednak nie doszło

Jarosław Stulczewski

Biuletyn Szadkowski

In 1980, the authorities of Szadek planned to build an artiﬁcial water reservoir in the locality of Szadkowice-Ogrodzim for the recreation and relaxation of its inhabitants. The designed area of the triangular lake was 1.81 ha. The small retention reservoir was to be supplied with water from the Szadkówka River (Pichna from Szadkowice). However, the investment did not take place.Władze Szadku w 1980 r. planowały w miejscowości Szadkowice- -Ogrodzim wybudować sztuczny zbiornik wodny na potrzeby rekreacji i wypoczynku swoich mieszkańców. Projektowana powierzchnia jeziora o kształcie trójkąta wynosiła 1,81 ha. Zbiornik małej retencji miał być zasilany w wodę pochodzącą z rzeki Szadkówki (Pichny z Szadkowic). Do inwestycji jednak nie doszło

Stulczewski, Jarosław

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

69biuletyn szadkowski  tom 23 (2023) https://doi.org/10.18778/1643-0700.23.04Jarosław Stulczewski*Projekt budowy zbiornika wodnego (małej retencji) w Szadkowicach-Ogrodzimiu (1980)str eszczenie | Władze Szadku w 1980 r. planowały w miejscowości Szadkowice- -Ogrodzim wybudować sztuczny zbiornik wodny na potrzeby rekreacji i wypoczynku swoich mieszkańców. Projektowana powierzchnia jeziora o kształcie trójkąta wy-nosiła 1,81 ha. Zbiornik małej retencji miał być zasilany w wodę pochodzącą z rzeki Szadkówki (Pichny z Szadkowic). Do inwestycji jednak nie doszło. słowa kluczowe | zbiornik wodny, rekreacja, wypoczynek, Szadkowice-OgrodzimConstruction design of a water reservoir (small retention) in Szadkowice-Ogrodzim (1980)summ a ry | In 1980, the authorities of Szadek planned to build an artificial water reservoir in the locality of Szadkowice-Ogrodzim for the recreation and relaxation of its inhabitants. The designed area of the triangular lake was 1.81 ha. The small retention reservoir was to be supplied with water from the Szadkówka River (Pichna from Szadkowice). However, the investment did not take place.k ey wor ds | water reservoir, recreation, relaxation, Szadkowice-OgrodzimGmina Szadek, tak samo, jak inne tereny tworzące współcześnie wojewódz-two łódzkie, jest regionem nieposiadającym dostępu do większych zbiorni-ków wodnych, powstałych w sposób naturalny lub stworzonych sztucznie*  Jarosław Stulczewski, dr, archiwista, regionalista oraz działacz społeczno-kultu-ralny, prezes Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli, 98-220 Zduń-ska Wola, ul. Mickiewicza 4, e-mail: jaroslaw.stulczewski@o2.pl, https://orcid.org/0000-0002-8355-3975Received: 7.06. 2023; Accepted: 30. 08. 2023; Published: 30.11.2023© by the author, licensee University of Lodz – Lodz University Press, Lodz, Poland. This article is an open access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution license cc by-nc-nd 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)Jarosław Stulczewski70(z wyjątkiem Zbiornika Jeziorsko i Zalewu Sulejowskiego). Na tym obszarze brak jest także zbiorników retencyjnych mających potencjał rekreacyjny.Ten rodzaj zbiorników to sztuczne jeziora zaporowe utworzone poprzez przegrodzenie doliny rzecznej zaporą. Zbiorniki nizinne charakteryzują się dużą powierzchnią oraz niewielką głębokością. Zbiorniki retencyjne, zarówno duże (zespoły zbiorników wodnych), jak i mniejsze przewidziane są najczęściej do ochrony przeciwpowodziowej, produkcji energii, alimen-towania żeglownych rzek i nawodnień rolniczych1.W drugiej połowie XX w., szczególnie w latach 70. i 80., zanotowano znaczący rozwój rekreacji nad wodami (w tym wędkarstwa jako formy wypo-czynku). Czystość wody, spokój, miłe otoczenie krajobrazowe lub możliwość relaksu z rodziną sprzyjały podejmowaniu przez władze administracyjne działań mających na celu tworzenie miejsc do „lokalnego” wypoczynku. Trzeba zauważyć, że zbiorniki oraz ich otoczenie florystyczne szczególnie do-datnio wpływają na wypoczywających, a o ich funkcjonalności rekreacyjnej w znaczącym stopniu decyduje dostępność do lustra wody. Ze względu na użytkowanie turystyczne i rekreacyjne, najkorzystniejsze są sztuczne jeziora o czystej wodzie, z dostępnymi plażami, mające wzdłuż brzegów piaszczystedno. Dodatkowym autem może być bliskość kompleksów leśnych, które w niemałym stopniu wpływają na atrakcyjność usytuowania zbiornika2. Przeciwwskazaniem do tworzenia tego typu miejsc może być ilość i jakość wód powierzchniowych występujących w okolicy.Na początku lat 80. XX w. władze Szadku nosiły się z zamiarem wy-budowania na terenie swojej gminy zbiornika wodnego o możliwościach rekreacyjno-turystycznych. Przewidywany do wybudowania zbiornik małej retencji na potrzeby ośrodka rekreacyjno-wypoczynkowego dla mieszkańców Szadku miał zostać zlokalizowany w miejscowości Szadkowice-Ogrodzim, przylegając bezpośrednio do granic Szadku od strony południowej3. Sztuczne jezioro, usytuowane obok projektowanego domu kultury, miało pełnić 1  M. Ostrowska, A. Sałdak, Rekreacyjne wykorzystanie zbiornika retencyjnego w gminie Kluczbork, „Studia Obszarów Wiejskich” 2015, t. 37, s. 217–218.2  D. Świerk, B. Szpakowska, D. Dudzińska, Wartości rekreacyjne naturalnych i sztucznych zbiorników położonych na terenie Poznania, „Problemy Ekologii Krajobrazu” 2010, t. 27, s. 495.3  Archiwum Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi (dalej: AŁUW), Projekt techniczny – operat wodno-prawny. Budowa Zbiornika Małej Retencji w miejscowości Szadkowice-Ogrodzim gmina Szadek (dalej: Operat wodno-prawny), sygn. 1018/2, k. 3.Projekt budowy zbiornika wodnego… 71funkcję profilowanego kąpieliska dla dzieci i młodzieży. Całość miała stwo-rzyć nowoczesny kompleks kulturalno-rozrywkowy4.Fot. 1. Szkic orientacyjny umiejscowienia zbiornika wodnego w Szadkowicach- -OgrodzimiuŹródło: AŁUW, Operat wodno-prawny, sygn. 1018/2Zbiornik miał powstać w miejscu istniejącego w przeszłości jeziora lub stawu (sadzawki). Jak podaje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich: „Dolina, w której się rozłożyła osada [Szadek], była zapewne kiedyś jeziorem, którego pozostałość stanowiły błota istniejące jeszcze w XVIII w. Na początku XVI w. znajdujemy tu liczne sadzawki […]”5.O terenach podmokłych (bagnistych) oraz o istnieniu w tych okolicach je-ziora szadkowskiego, wspomina w swojej pracy Alfons Parczewski6. Istnienie w tym miejscu w pierwszej połowie XIX w. dużego stawu potwierdza Mappa pomiarowa terytorium miasta powiatowego Szadek sporządzona w 1824 r. przez mierniczego przysięgłego i patentowanego Wilhelma Bergemanna, 4  J. Stulczewski, Wywiad ze Stanisławem Mielczarkiem – nauczycielem, przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej, naczelnikiem i burmistrzem gminy i miasta Szadek, „Biuletyn Szadkowski” 2019, t. 19, s. 168.5  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski (red.), Warszawa 1890, s. 760.6  A. Parczewski, Monografja Szadku, Warszawa 1870, s. 7.Jarosław Stulczewski72przechowywana w zasobie Archiwum Akt Dawnych w Warszawie (Zb. Kart., 184–3)7. Legendarne jezioro (bądź staw lub kompleks stawów) było zbiorni-kiem piętrzącym wodę na potrzeby okolicznych młynów wodnych, których w tej okolicy nie brakowało. Do dziś w bezpośredniej bliskości znajduje się zespół młyna murowanego (1932). Zachował on pozostałości turbinowni oraz motorowni, gdyż w przeszłości wykorzystywał zarówno napęd wodny, jak i spalinowy8. Jezioro/staw z czasem zostało zniszczone bądź wyschło, a jego teren został zarośnięty zbiorowiskami zaroślowymi. Jeszcze w okresie dwu-dziestolecia międzywojennego zamożniejsi mieszkańcy Szadku na przyległym do młyna stawie aktywnie spędzali wolny czas, pływając tam kajakami. Na potrzeby budowy zbiornika małej retencji w Szadkowicach-Ogrodzi-miu Zespół Usług Projektowych w Sieradzu pod kierunkiem Stanisława Haj-dasa – zgodnie z podpisaną umową (15/R/80) z marca 1980 r. opracował – na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy Szadek – operat wodno-prawny zawierający projekt techniczny budowy zbiornika oraz rozpoznanie własne w terenie9.  Inwestorem planowanych robót miał być Urząd Miasta i Gminy w Szad-ku, a wykonawcą Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych w Sieradzu. Projektowana powierzchnia zbiornika wodnego miała wynosić 1,81 ha i miał on mieć kształt trójkąta o wysokości 218 m i szerokości podstawy 127 m. Jego głębokość przy maksymalnym napełnieniu miała wynosić w górze 0,50 m i w dole 1,45 m. Z kolei nachylenie skarp zbiornika projektowano 1:2, z wyjątkiem odcinka skarpy od ujęcia w kierunku południowym na długości 70 m, gdzie nachylenie skarp miało wynosić 1:6. Umocnione miały być one przez obsiew nasionami traw. Projektowany zbiornik mógł maksymalnie pomieścić 19 186 m3 wody (przy rzędnej10 piętrzenia 160,70). Miał posiadać urządzenia do całkowitego spuszczania wody i osuszania dna. Zakładano, że zbiornik będzie corocznie napełniany wodą (przyjęty czas napełniania 3 doby) po roztopach wiosennych, tj. w marcu, a osuszany na okres zimy (woda będzie spuszczana pod koniec listopada) – do celów konserwacyjnych11. 7  H. Bartoszewicz, Przełom w kartowaniu przestrzeni miejskiej. Wielkoskalowe mapy miast Królestwa Polskiego doby konstytucyjnej 1815–1830, „Z Dziejów Kartografii” 2013, t. 17, s. 230–231; A. Bartoszewicz, Obraz kartograficzny Szadku w XIX w., „BiuletynSzadkowski” 2008, t. 8, s. 85–91. 8  R. Kucharski, M. Lamprecht, Rozwój młynarstwa w regionie szadkowskim w XX w. i jego obraz współczesny, „Biuletyn Szadkowski” 2006, t. 6, s. 145–149. 9  AŁUW, Operat wodno-prawny, sygn. 1018/2, k. 3.10  Rzędna – jedna ze współrzędnych, względem których określamy położenie punktów.11  AŁUW, Operat wodno-prawny, sygn. 1018/2, k. 4–5, 9. Projekt budowy zbiornika wodnego… 73Podstawowym źródłem zasilenia zbiornika w wodę była rzeka Szadkówka (dopływ Pichny)12. Dla prawidłowej funkcjonalności zbiornika zachodziła potrzeba regulacji rzeki na odcinku 0,5 km. Ze względu na mały zakres robót zrezygnowano z obliczeń hydrologicznych13.Tabela. 1. Pobór wody z rzeki Szadkówki na potrzeby projektowanego zbiornika retencyjnego w poszczególnych miesiącachMiesiąc Pobór wody w m3Styczeń –Luty –Marzec 22,4Kwiecień 238,0Maj 373,0Czerwiec 363,0Lipiec 367,0Sierpień 304,0Wrzesień 228,0Październik 242,0Listopad 71,0Grudzień –Źródło: AŁUW, Operat wodno-prawny, sygn. 1018/2, k. 6W celu umożliwienia ruchu kołowego i dla pieszych dla potrzeb obiek-tu zaprojektowano przepust z rur żelbetonowych (Ø 1,25 m typu P–5/125, L=10,0 m) oraz kładkę (typu KT-1/8 L=8 m). Celem większej regulacji wody w zbiorniku, projektowano zastawkę piętrzącą (typu Z–4–3) z rzędną maksy-malnego piętrzenia 160,70 do poboru wody dla zbiornika. Zespół projektantów nie przewidywał ujemnego wpływu przez zaproponowane regulacje rzeki oraz piętrzonej wody w zbiorniku na gospodarkę wodną przyległych terenów14. Zarówno zbiornik, jak i trasa regulacyjna rzeki Szadkówki planowa-ne były na gruncie o powierzchni 5,70 ha, będącym własnością prywatną 12   Szadkówka lub Pichna z Szadkowic – niewielki ciek IV rzędu o długości 19 km. Swoje źródła ma w okolicach wsi Szadkowice (na południe od Szadku). Wpływa do Pichny na 16,2 km jej biegu. Zob. A. Nowak, Zasoby a jakość wód powierzchniowych gminy Szadek, „Biuletyn Szadkowski” 2001, t. 1, s. 102.  13   AŁUW, Operat wodno-prawny, sygn. 1018/2, k. 7.14   Tamże, k. 7–9.Jarosław Stulczewski74(Kazimierza i Władysława Racięckich)15. Z planów wykupienia lub zamiany tych gruntów oraz utworzenia sztucznego jeziora ostatecznie się wycofano.Fot. 2. Projektowany zbiornik wodny (małej retencji) w Szadkowicach- -Ogrodzimiu (1980)Źródło: AŁUW, Operat wodno-prawny, sygn. 1018/2Zbiorniki retencyjne nie tylko zapewniają bezpieczeństwo przeciwpowodziowe, ale są też pięknym miejscem dla rekreacji. Koncepcja budowy zbiornika w Szad-kowicach-Ogrodzimiu w pobliżu ul. Widawskiej (za młynem) – z perspektywy czasu – wydaje się inwestycją racjonalną. Możliwe, że jakość miejscowych wód nie pozwoliłaby na utworzenie w tym miejscu kąpieliska, jednak charakter plano-wanego obiektu oraz otaczająca go przestrzeń, zdobyłyby aprobatę lokalnej spo-łeczności. Powstanie sztucznego jeziora uzyskałoby zapewne szczególne uznanie wśród wędkarzy, którzy dzięki odpowiedniej gospodarce rybackiej, korzystaliby w pełni z tej wody, a wybudowana wokół infrastruktura (np. ławeczki, stoliki, zaplecze sanitarne) podkreślałaby rolę wypoczynkową tego miejsca. Warto pokusić się o przeprowadzenie badania ankietowego wśród miesz-kańców gminy i miasta Szadek, którzy mogliby się wypowiedzieć, jak po-strzegają możliwość wypoczynku i wędkowania nad sztucznym zbiornikiem. 15  Tamże, k. 10.Projekt budowy zbiornika wodnego… 75Możliwe, że badanie to uwidoczniłoby także ewentualne wady związane z zagospodarowaniem przestrzeni pod zbiornik. Utworzenie i funkcjonowa-nie zbiornika małej retencji na tym terenie, wydaje się działaniem potrzeb-nym i istotnym, gdyż Szadek i jego gmina nie posiadają tego typu akwenów wodnych, gdzie mieszkańcy mogliby odpocząć i spędzić czas wolny razem z rodziną. Jednak pełny osąd przez lokalne społeczeństwo wad i zalet tako-wego zbiornika będzie możliwy tylko w chwili jego rzeczywistego powstania oraz eksploatowania.BibliografiaŹródłaArchiwum Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w ŁodziProjekt techniczny – operat wodno-prawny. Budowa Zbiornika Małej Retencji w miejscowości Szadkowice-Ogrodzim gmina Szadek, sygn. 1018/2.OpracowaniaBartoszewicz A., Obraz kartograficzny Szadku w XIX w., „Biuletyn Szad-kowski” 2008, t. 8, s. 85–91.Bartoszewicz H., Przełom w kartowaniu przestrzeni miejskiej. Wielkoskalowe mapy miast Królestwa Polskiego doby konstytucyjnej 1815–1830, [w:] Kamie-nie milowe w kartografii, J. Ostrowski i P.E. Weszpiński (red.), „Z Dzie-jów Kartografii” 2013, t. 17, s. 223–256.Kucharski R., Lamprecht M., Rozwój młynarstwa w regionie szadkowskim w XX w. i jego obraz współczesny, „Biuletyn Szadkowski” 2006, t. 6, s. 127–152.Nowak A., Zasoby a jakość wód powierzchniowych gminy Szadek, „Biuletyn Szadkowski” 2001, t. 1, s. 101–110.Ostrowska M., Sałdak A., Rekreacyjne wykorzystanie zbiornika retencyjnego w gminie Kluczbork, „Studia Obszarów Wiejskich” 2015, t. 37, s. 217–227.Parczewski A., Monografja Szadku, Warszawa 1870.Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, B. Chle-bowski, F. Sulimierski i W. Walewski (red.), Warszawa 1890.Jarosław StulczewskiStulczewski J., Wywiad ze Stanisławem Mielczarkiem – nauczycielem, prze-wodniczącym Miejskiej Rady Narodowej, naczelnikiem i burmistrzem gminy i miasta Szadek, „Biuletyn Szadkowski” 2019, t. 19, s. 159–174.Świerk D., Szpakowska B., Dudzińska D., Wartości rekreacyjne naturalnych i sztucznych zbiorników położonych na terenie Poznania, „Problemy Eko-logii Krajobrazu” 2010, t. 27.

Construction design of a water reservoir (small retention) in Szadkowice-Ogrodzim (1980)

Directory of Open Access Journals

Projekt budowy zbiornika wodnego (małej retencji) w Szadkowicach-Ogrodzimiu (1980)

Władze Szadku w 1980 r. planowały w miejscowości Szadkowice-Ogrodzim wybudować sztuczny zbiornik wodny na potrzeby rekreacji i wypoczynku swoich mieszkańców. Projektowana powierzchnia jeziora o kształcie trójkąta wynosiła 1,81 ha. Zbiornik małej retencji miał być zasilany w wodę pochodzącą z rzeki Szadkówki (Pichny z Szadkowic). Do inwestycji jednak nie doszło.In 1980, the authorities of Szadek planned to build an artiﬁcial water reservoir in the locality of Szadkowice-Ogrodzim for the recreation and relaxation of its inhabitants. The designed area of the triangular lake was 1.81 ha. The small retention reservoir was to be supplied with water from the Szadkówka River (Pichna from Szadkowice). However, the investment did not take place

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/48517/1/69-76_Stulczewski.pdf

Projekt budowy zbiornika wodnego (małej retencji) w Szadkowicach-Ogrodzimiu (1980)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Directory of Open Access Journals

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Projekt budowy zbiornika wodnego (małej retencji) w Szadkowicach-Ogrodzimiu (1980)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Directory of Open Access Journals

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w