The subject of this article is to look at the emergence of the principle of provenance through the prism of the rationalization theories described by Max Weber and Karl Mannheim. Although this is not the first time the subject of the genesis of the principle of provenance and its importance for the development of archives is taken up, it is probably the first attempt to present this topic through the prism of sociological rationalization theories. This article also contributes to a further, broader look at archives through the prism of the macdonaldization theory described by Georg Ritzer, which is intended to show the development of archives in a globalizing world. One of the predecessors and pillars of macdonaldization is precisely bureaucracy. Such an approach allows the presentation of archives against the background of social changes taking place in the 20th and 21st centuries. The article is a theoretical study based on the analysis of the literature on the subject.Przedmiotem niniejszego artykułu jest spojrzenie na powstanie zasady proweniencji przez pryzmat teorii racjonalizacji opisanych przez Maxa Webera oraz Karla Mannheima. Choć nie jest to pierwsze podjęcie tematu genezy zasady proweniencji i jej znaczenia dla rozwoju archiwów, to jest to prawdopodobnie pierwsza próba ukazanie tego tematu przez pryzmat socjologicznych teorii racjonalizacji. Niniejszy artykuł stanowi także przyczynek do dalszego, szerszego spojrzenia na archiwa przez pryzmat teorii makdonaldyzacji opisanej przez Georga Ritzera, mającej pozwolić na przedstawienie rozwoju archiwów w globalizującym się świecie. Jednym z poprzedników i filarów makdonaldyzacji jest właśnie biurokracja. Takie ujęcie pozwoli na przedstawienie archiwów na tle przemian społecznych zachodzących w XX i XXI wieku. Artykuł stanowi studium teoretyczne, oparte na analizie literatury przedmiotu
