Świadkowie przeszłości. Zbiory dokumentów z archiwów domowych mieszkańców Radomia i okolic, red. A. Janowska, Radom 2016, ss. 291

Siuda, Kamila Zofia

Polish

Akademicka Platforma Czasopism

Dariusz Magier, profesor nadzwyczajny w Instytucie Historii i Stosun-ków Międzynarodowych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistyczne-go w Siedlcach, dyrektor Oddziału IPN w Lublinie. Jego zainteresowa-nia naukowe to teoria i metodyka archiwalna, kancelaria XX w., dzieje biurokracji komunistycznej, historia najnowsza Podlasia. Jest autorem m.in. monografii System biurokratyczny Polskiej Zjednoczonej Partii Ro-botniczej w województwie bialskopodlaskim w latach 1975–1990 (Siedl-ce 2013). E-mail: dmagier@archiwozofia.com. Słowa kluczowePolska Zjednoczona Partia Robotnicza; Rejonowy Ośrodek Pracy Partyjnej w Radzy-niu Podlaskim; akta PZPR; zespół Rejonowego Ośrodka Pracy Partyjnej w Radzyniu Podlaskim; Radzyń Podlaski KeywordsPolish United Workers’ Party; Local Party Labor Center in Radzyń Podlaski; records of Polish communist party; archival fonds of Local Party Labor Center in Radzyń Podlaski StreszczenieRejonowe ośrodki pracy partyjnej powołano do istnienia w styczniu 1982 r., co wiązało się z przegrupowaniem i uporządkowaniem zadań Polskiej Zjednoczonej Partii Robot-Data przesłania tekstu: 9 II 2018 r.Data przyjęcia tekstu do druku: 13 VI 2018 r.DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AKZ.2018.024Świadkowie przeszłości. Zbiory dokumentów z archiwów domowych mieszkańców Radomia i okolic, red. A. Janowska, Radom 2016, ss. 291.M amy w rękach kolejną publikację prezentującą zawartość domowych „szuflad”. Jest to dowód na niesłabnące zainteresowanie przeszłością, tą najbliższą, bo dotykającą całe rodziny i miejsc, z których pochodzą. By odtworzyć historię najbliższych, potrzeba zaangażowania nierzadko wielu jej członków. Żmudne badania ksiąg metry-kalnych, dokumentów rozsianych po wielu archiwach, ale i same rozmowy z krewnymi, odszyfrowywanie fotografii i innych bezcennych pamiątek po ukochanej babci, dzi ku, cioci zajmują wiele godzin, dni, a nawet lat. Dbałość o archiwa prywatne w XVIII w. była utożsamiana z wyjątkową pozycją stanu szlacheckiego. To w archiwach prywatnych rozwijała się oryginalna myśl archiwalna, a już w XIX w. można mówić o archiwach jako instytucjach narodowych1.Czerpiąc z pięknych tradycji wielkich archiwów prywatnych, które były wręcz nośni-kiem historii narodowej, powinno pójść się o krok dalej i uświadamiać, że każda z pozoru nieistotna anegdota lub zapiski przodków są nieocenionym źródłem historycznym, które zasługują na odpowiednie zabezpieczenie i upamiętnienie. Jest to wyzwanie zarówno dla archiwów państwowych, jak i innych organizacji, mających na celu rozbudzanie świadomości. Zwrócić uwagę należy na ciągle zmieniające się nośniki i miejsca upa-miętnienia indywidualnych – rodzinnych opowieści, i zorganizować to tak, aby mogły być dostępne dla następnych pokoleń.Wydawnictwo pokazuje, jak ważne jest la nas pochodzenie. Choć tradycja gr mdzenia pamiątek rodzinnych niejednokrotnie poddawana była próbom, tu odradza się 1 W. Chorążyczewski, A. Rosa, B. Bewicz, Manifest albo dekalog twórcy archiwum prywatnego, „Archiwa – Kancelarie – Zbiory” 2013, nr 4 (6), s. 227. Nr 9 (11) / 2018, s. 347–354348 Recenz j epragnienie poznania historii przodków – nie tylko tych „szlachetnie” urodzonych, ale też próby zrozumienia kim się jest. Archiwum Państwowe w Radomiu inspirując się trwającą już od kilku lat akcją – „Zostań rodzinnym archiwistą” – postanowiło w 2015 r. zorganizować wystawę opiera-jącą się na materiałach, które wielu mieszkańców z regionu przechowuje we własnych domach. Do instytucji zgłosiło się przeszło 30 osób, chcących podzielić się unikalnymi, w większości sentymentalnymi, pamiątkami po przodkach. Pokłosiem wystawy jest opu-blikowany katalog: Świadkowie przeszłości. Zbiory dokumentów z archiwów domowych mieszkańców Radomia i okolic, pod redakcją Anny Jankowskiej, obejmujący omówienie rodzinnych zbiorów, z krótkim wprowadzeniem także w historię rodziny. Redaktor wy-dania zaznaczyła, że tom charakteryzuje się swobodą autorów w wyborze prezentowa-nych pamiątek, jak i tekstów wprowadzających. Pamiątki rodzinne to głównie zdjęcia, świadectwa, odznaczenia, legitymacje, a więc wszelkie dowody: walki, uczestnictwa, członkostwa itp. Wśród dokumentów znalazły się także karty pamiętników, wiersze, pocztówki, listy. Właśnie te ostatnie materiały są bezcennym pomostem łączącym dawne pokolenia ze współczesnymi, kluczem do poznania tego, co już przeminęło. Opowieści o przodkach to jedno, natomiast uwiecznione myśli, to niepowtarzalna okazja odkrycia opowieści osoby, której już nie ma. Publikacja jest wartościowa, gdyż każdy rozdział – historia rodziny – jest niepowta-rzalny. Wydawcy, dzięki pozostawieniu swobody autorom w tworzeniu krótkich narracji rodzin, nadali jej oryginalny charakter. Trzydzieści cztery mikrohistorie pióra dwudziestu czterech autorów, otwierają przed czytelnikami karty intymnej historii własnej rodziny. Część autorów zdecydowało się na rzetelne przedstawienie drzewa genealogicznego, dokładnie podając daty narodzin i zgonów, miejsca zamieszkania, wykształcenia i póź-niejszych zajęć, o ile mieli dostęp do tej wiedzy. Inni zdecydowali się na bardziej sponta-niczne przekazanie informacji o swoich krewnych, z anegdotami i krótkimi opowieściami. Również zdjęcia czy inne pamiątki zostały przez nich szerzej opisane, co czytelnikowi podsunęło tropy interpretacyjne. W albumie jest wiele nawiązań do Radomia. Część historii rodzinnych w tym miejscu zaczyna się, bądź kończy. Wskazywane są ulice, domy, w których mieszkali lub nadal mieszkają rodziny autorów, dawne miejsca pracy i wiecznego spoczynku. Niestety informacje dotyczące samego miasta są dość skąpe i odbiorca nie może w pełni odtwo-rzyć klimatu dawnych miejsc. Niemniej jest to jakaś wskazówka dla badaczy historii lokalnej. Zamieszczone w katalogu reprodukcje dokumentów i fotografii ilustrują nie tylko zawartość poszczególnych archiwów rodzinnych, ale pokazują historię na tle dziejów regionu, czy kraju. Stanowią ważne źródło do poznania danej osoby, rodziny, a także obyczajowości i życia codziennego minionych lat. Zaprezentowane dokumenty, jak i ich treść stanowią o tożsamości radomskich rodzin. Dla czytelnika tom może być ciekawą 349Kamila Siudai inspirującą pozycją. W niejednym być może rozbudzi pragnienie poznania historii własnej rodziny, a nawet stworzenia swojego rodzinnego archiwum.Często rodziny nie zdają sobie sprawy z wartości przechowywanych materiałów, są to nie tylko pamiątki rodzinne, ale też cenne źródła historyczne wykorzystywane do badań nad mikrohistorią, czy historią codzienności. Dzięki publikacji mamy możliwość poznania różnorodnych materiałów, tworzących archiwa rodzinne, ale i, co często jest pomijane, dostrzec jak ważną rolę w kształtowaniu i pielęgnowaniu pamięci rodzinnej odgrywają domowi archiwiści. Katalog towarzyszący wystawie jest cennym materiałem do analizy przechowywanych materiałów i rodzinnych pamiątek. Opowiada czym według rodziny jest ślad przeszłości. W poniższej tabeli zebrane zostały materiały, które rodziny postanowiły upublicznić. Każde archiwum rodzinne posiada fotografie, okazuje się to fundamentalną pamiątką, obrazem przeszłości. Dużą rolę odgrywają wszelkie poświadczenia takie jak: legityma-cje, dyplomy, świadectwa, akta ślubu itp. Zachowuje się je z kilku względów, miały moc prawną, służyły jako dowody i dzięki nim można było zaświadczyć np. o tożsamości – co jest w wielu sprawach niezbędne, ale też pokazuje kim byli przodkowie, czym się zaj-mowali, jakie mieli pasje i zadania w swoim życiu. Stosunkowo niewiele zachowuje się „intymnych” pamiątek, pamiętników, listów, dzieł, czy bibelotów po przodkach. To, co sprawia kim jesteśmy, mówi jacy jesteśmy, nie zawsze się zachowuje. W dwóch przypad-kach zdecydowano się zamieścić artefakty: skrzynia i skrzypce – które są w rodzinie od wielu lat i opowiadają historie o dawnych właścicielach. Bywa, że świadomie niszczymy osobiste wyznania, staramy się ukryć niewygodne fakty i kreujemy siebie na nowo, dlatego tak rzadko w zbiorach pozostają osobiste historie – oddziałujące na emocje. Radomskie archiwum państwowe decydując się na publikację rodzinnych kolekcji z ich historiami, pokazuje jak ważna jest dla nas pamięć o rodzinie, jak można ocalić ją od zapomnienia i sprawić, by żyła wśród potomków. Spis rodzinnych pamiątekrodzina dokument fotografie/ medale/ orderyBadowscy 2 dyplomy2 legitymacje4 karty pocztowe2 fotografieKlimkowscy 1 legitymacja3 świadectwa 1 książka 5 fotografii 350 Recenz j erodzina dokument fotografie/ medale/ orderyMirkowscy 1 legitymacja 1 zaświadczenie 1 fotografia Pajkertowie 2 karty pocztowe1 zaproszenie1 odpis 1 zaświadczenie 2 fotografie Michalscy i Bajonowie indeks2 zaświadczenia bilet2 listy2 legitymacje2 świadectwaumowa zakupupodziękowania 4 fotografieMomentowiczowie zaświadczenie akt ślubuwycinek prasowy 4 fotografieDorocińscy akt urodzenia pamiątka I komunii 6 fotografii Dutkowscy 3 fotografie Szwedzińscy 13 fotografii Kołodziejscy 2 dyplomy 3 zaświadczenia 2 legitymacje świadectwo 7 fotografii Kowalewscy wierszksiążeczka do nabożeństwa14 fotografii 2 obrazki religijneLachowicze akt urodzenia3 legitymacje6 fotografii nóż do cięcia papieru 4 medale za zasługiMańczyńscy Prokopowicze karta pocztowalist wycinek prasowy 11 fotografii satyryczny banknot Spis rodzinnych pamiątek (cd.)351Kamila Siudarodzina dokument fotografie/ medale/ orderySzwaccy pismo dot. uposażeniapowołanie na notariusza ausweis książeczka wkładowa15 fotografii de Tramecourt zaświadczenielist pismo dotyczące awansupismo – powołanie na stanowisko protokół posiedzenia Wydziału Powiatowego wizytówka zakładu rymarskiego 11 fotografii skrzynia Ankiewicze 2 kalendarze kieszonkowe 2 kartki pocztowefragment pamiętnikazaświadczenieustawa towarzystwa Resursy kontraktlist miłosny dyplomksiążeczka do nabożeństwa ulotka reklamowatabela absolwentów Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii rękopis książki Ks. Józefa Gackiego „Klasztor księży Benedyktynów w Sieciechowie” 3 fotografie Glogierowie 7 zaproszeń 2 legitymacjepodziękowanialist pożegnalny6 fotografii order2 odznakiKubicowie i Iwańscy materiał ulotny – cegiełka, bilet,karta wyokrętowania 5 legitymacjibilet 13 fotografii 5 odznakSpis rodzinnych pamiątek (cd.)352 Recenz j erodzina dokument fotografie/ medale/ ordery2 listy prywatne świadectwo wstąpienia do zakonuteksty piosenekWojciechowscy i Deperasińscy fragment pamiętnika 6 zaświadczeń o pobytach w obozach koncentracyjnychdyplomświadectwo 8 fotografiiPawlakowie 3 dyplomy3 legitymacjeksiążeczka wojskowa8 fotografii4 odznaczenia/ordery/medalez listem potwierdzającymReymondowie i Przemyscy świadectwo 3 pisma różne akt nadania obywatelstwa wizytówkazawiadomienie 5 fotografii odznaczenie z aktem nadaniaPustówkowie pismo święte z 1838 r. postylla – zbiór kazań z 1866 r. 5 fotografiiskrzypceIdziakowscy 8 fotografii Sadurscy zawiadomieniekarta zwolnienia instrukcja broni legitymacja wycinek prasowy 8 fotografii fragment mapy z akcji „Burza”naszywka znaczek Kochmanowie/ Hoffmanowie 5 fotografii Lechowie 12 fotografiiPobratynowie 5 zaświadczeń 3 fotografie odznaka Spis rodzinnych pamiątek (cd.)353Kamila Siudarodzina dokument fotografie/ medale/ orderyPrzybyszowie książeczka do nabożeństwa ulotka propagandowa świadectwo fotografia Staniszewscy rachunkiulotka reklamowa 11 fotografii Karol Hartrampf 2 legitymacje ausweis druk z „Jednej akcji”dyplom 2 pisma9 fotografiiTedeszwili 2 świadectwa podanie bilet 2 legitymacje 18 fotografii Kazimierz Borkowski dowód tożsamości, przepustkabilet 4 legitymacje odznaczeń 4 fotografie Połowcowie, Wiosnowie, Cedrowie3 dyplomy5 zaświadczeń wycinek prasowy pismo mandat delegata książeczka wojskowa9 fotografii 2 odznaki z legitymacjamiepolet leśniczego Grobiccy, Makulcowie, Dzikowscy2 podziękowania4 listy udziały 2 dyplomy3 zaświadczenialegitymacja 2 rachunki firmowe, papier firmowy5 fotografiiSpis rodzinnych pamiątek (cd.)354 Recenz j erodzina dokument fotografie/ medale/ ordery2 powiadomienia prawo jazdy dowód rejestracyjny dokumentacja dot. pojazdu karta rybacka książeczka wojskowaKamila Siuda(Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)kamila.siuda@gmail.com  BibliografiaChorążyczewski, Waldemar, Agnieszka Rosa, and Piotr Bewicz. „Manifest albo dekalog twórcy archiwum prywatnego.” Archiwa – Kancelarie – Zbiory 4(6), (2013): 225–234.

Świadkowie przeszłości. Zbiory dokumentów z archiwów domowych mieszkańców Radomia i okolic, red. A. Janowska, Radom 2016, ss. 291.

https://apcz.umk.pl/AKZ/article/download/AKZ.2018.024/16547

Świadkowie przeszłości. Zbiory dokumentów z archiwów domowych mieszkańców Radomia i okolic, red. A. Janowska, Radom 2016, ss. 291.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Akademicka Platforma Czasopism