Scientific and professional activity of professors Kazimierz Kaczmarczyk and Stanisław NawrockiDziałalność naukowa i zawodowa prof. Kazimierza Kaczmarczyka i prof. Stanisława Nawrockieg

Wojciechowski, Przemysław

Polish

Akademicka Platforma Czasopism

Kronika  249działalność naukoWa i zaWodoWa prof. kazimierza kaczmarczyka i prof. StaniSłaWa naWrockiegoOkazją do przypomnienia postaci dwóch wybitnych przedstawicieli ar-chiwistyki poznańskiej: prof. Kazimierza Kaczmarczyka (1878–1966)1 oraz prof. Stanisława Nawrockiego (1925–2000)2 był jubileusz 45-lecia utwo-rzenia w Poznaniu oddziału SAP. Dnia 3 grudnia 2010 r. w AP w Poznaniu spotkało się około 70 osób. Byli to – oprócz członków SAP i pracowników archiwum – wykładowcy z Zakładu Archiwistyki Instytutu Historii UAM, przedstawiciele zaprzyjaźnionych organizacji społecznych: Stowarzyszenia Archiwistów Kościelnych, Stowarzyszenia Archiwistów Instytucji Wymia-ru Sprawiedliwości, Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Wielkopolskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, Poznańskiego Klubu Towarzystwa Przyja-ciół Ziemi Ostrzeszowskiej. Przybyli również członkowie rodzin Profesorów oraz młodzież – członkowie Studenckiego Koła Naukowego SAP działające-go od 1995 r. na poznańskim uniwersytecie.Uczestników konferencji powitał dyrektor AP w Poznaniu Henryk Kry-stek. Następnie prezes poznańskiego oddziału SAP Przemysław Wojciechow-ski dokonał otwarcia wystawy pt. „Profesorowie Kazimierz Kaczmarczyk i Stanisław Nawrocki – wybitni archiwiści poznańscy”. O eksponatach pre-zentowanych w gablotach i na ekranach opowiedziała komisarz wystawy Mo-nika Proniewicz. Materiały pochodziły ze zbiorów Archiwum PAN, Oddział w Poznaniu, AP w Poznaniu oraz ze zbiorów rodzinnych Profesorów.Po obejrzeniu wystawy nastąpiło odsłonięcie pamiątkowych tablic ufun-dowanych przez poznański oddział SAP. Dokonali tego przedstawiciele naj-bliższych rodzin obu Profesorów. Pan inżynier Czesław Nawrocki (brat prof. Nawrockiego) odsłonił tablicę z napisem „Pracownia Naukowa imie-1 Zob. Cz. Skopowski, Kazimierz Kaczmarczyk 3 II 1878–6 IV 1966, Archeion, t. 47, 1967, s. 277–280; K. Tymieniecki, Kazimierz Kaczmarczyk (1878–1966), Roczniki Historyczne, R. 33, 1967, s. 283–285; I. Radtke, Kazimierz Kaczmarczyk (1878–1966), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 1, Warszawa–Łodź 1988, s. 93–95.2 Zob. J. Wiśniewski, Prof. dr hab. Stanisław Nawrocki (1925–2000), Archiwista Polski, nr 1, 2001, s. 95–96; K. Stryjkowski, Stanisław Nawrocki (2 XI 1925–21 XI 2000), Archeion, t. 104, 2002, s. 403–505.250  Kronikania Prof. Stanisława Nawrockiego”, a pani Elżbieta Grabarczyk (wnuczka prof. Kaczmarczyka) odsłoniła tablicę z napisem „Sala Konferencyjna imie-nia Prof. Kazimierza Kaczmarczyka”. W obu pomieszczeniach zawieszono portrety Profesorów.Następnie uczestnicy przeszli do sali konferencyjnej, gdzie prezes zarzą-du oddziału SAP w Poznaniu otworzył konferencję poświęconą Profesorom.Jarosław Matysiak w referacie pt. „Prof. Kazimierz Kaczmarczyk – życie i działalność naukowa” ukazał koleje życia i drogę naukową tego wybitnego historyka, archiwisty, wydawcy źródeł i wieloletniego dyrektora AP w Po-znaniu (w latach 1925–1939 i 1945–1953). W latach międzywojennych brał on udział w organizowaniu państwowej administracji archiwalnej, uczestni-czył w rokowaniach archiwalnych polsko-niemieckich i polsko-austriackich, porządkował archiwum klasztorne oo. Paulinów na Jasnej Górze. W 1909 r. uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim tytuł doktora, a w 1957 r. tytuł pro-fesora nadzwyczajnego. Był członkiem licznych towarzystw naukowych i spo-łecznych. K. Kaczmarczyk pozostawił po sobie około 140 publikacji z zakresu archiwistyki, historii miast, biografistyki. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują źródła archiwalne wydane drukiem: Libri iuris civilis Cracoviensis 1392–1506 (1913); Liber scabinorum Veteris Civitatis Thoruniensis 1363–1428 (1936); Akta radzieckie poznańskie 1434–1470, t. 1 (1925); Akta radzieckie po-znańskie 1471–1501, t. 2 (1931); Akta radzieckie poznańskie 1502–1505, t. 3 (1948); Catalogus diplomatum pergameneorum Uniwersitatis Jagiellonicae Cra-coviensis (1953); Księga ziemska poznańska 1400–1407 (wspólnie z K. Rzy-skim) (1960).Profesor Kaczmarczyk publikował również artykuły na łamach „Arche-ionu” (m.in. Literatura archiwalna odrodzonej Polski (1918–1926), t. 3, 1928; Archiwum oo. paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, t. 6–7, 1930; Porząd-kowanie archiwów klasztornych, t. 47, 1967).Jarosław Matysiak przedstawił również uczestnikom konferencji zawar-tość spuścizny prof. Kaczmarczyka. Spuściznę tę zakupiło Archiwum PAN w  1967 r. od wdowy po Profesorze, pani Józefy Kaczmarczykowej. Obję-tość materiałów wynosiła wówczas około 4 m.b. akt. W 1997 r., po naby-ciu przez poznański oddział Archiwum PAN spuścizny księgarza i wydaw-cy Jana Jachowskiego, wyłączono z jego materiałów około 2 m.b. materiałów dotyczących K. Kaczmarczyka i włączono do spuścizny. Z Biblioteki Zakła-du Narodowego im. Ossolińskich pozyskano mikrofilmy korespondencji z lat 1896–1958, którą w 1954 r. twórca spuścizny podarował Ossolineum. W 2009 r. Elżbieta Grabarczyk przekazała w darze 0,28 m.b. akt, a w 2010 r. sprzedała Archiwum PAN 39 fotografii przedstawiających K. Kaczmarczy-Kronika  251ka, jego współpracowników z okresu międzywojennego oraz AP w Poznaniu przed 1939 r. Rozmiar spuścizny wynosi 5,50 m.b. i obejmuje 368 j.a. Spuści-zna – podzielona na osiem grup – zawiera materiały z lat 1769–1966.Kolejnym elementem konferencji było wspomnienie Krystyny Górskiej--Gołaskiej o latach pracy w AP w Poznaniu za czasów dyrekcji prof. Kaczmar-czyka, w okresie po drugiej wojnie światowej.W drugiej części konferencji Jolanta Niezborała przedstawiła sylwetkę prof. Nawrockiego – jego życie i działalność naukową. Profesor przepracował w AP w Poznaniu 46 lat. W 1960 r. uzyskał tytuł doktora, w 1967 r. tytuł doktora habilitowanego, w 1977 r. tytuł profesora nadzwyczajnego, w 1991 r. zaś mianowano go profesorem zwyczajnym. Od 1956 do 1995 r. (do przej-ścia na emeryturę) kierował Oddziałem Informacji i Udostępniania. W la-tach 1973–1974 pełnił obowiązki dyrektora archiwum, a w latach 1977–1995 był jego wicedyrektorem. W latach 1970–1995 kierował powołanym z włas- nej inicjatywy zespołem problemowym „Informatyka i archiwa”. W latach 1993–2000 pełnił funkcję kuratora Archiwum Uniwersyteckiego w Pozna-niu. Przez 21 lat (w latach 1972–1993) był prezesem Oddziału SAP w Pozna-niu. Społecznie udzielał się także w PTH. Z wielkim zaangażowaniem i pasją przez wiele lat prezesował Towarzystwu Miłośników Miasta Poznania. Pro-fesor Nawrocki pozostawił po sobie ponad 400 publikacji z zakresu archiwi-styki, archiwoznawstwa, regionalistyki. Do najważniejszych trzeba zaliczyć: Archiwistyka i regionalizm (1995); Dzieje Kępna (1978); wyd. 2 uzupełnione (1982); Dzieje Kobylej Góry (1989); Dzieje Ostrzeszowa (1990); Dzieje Swarzę-dza (1988); Dzieje Środy Wielkopolskiej i jej regionu (1990); Dzieje wsi Parzy-nów w powiecie ostrzeszowskim (2005); Dzień powszedni mieszkańców Pozna-nia w latach wojny i okupacji (wrzesień 1939–maj 1945) (1995); Hitlerowska okupacja Wielkopolski w okresie zarządu wojskowego. Wrzesień–październik 1939 r. (1966); Inwentarze mieszczańskie z lat 1528–1635 z ksiąg miejskich Po-znania (1961); Komputer w służbie archiwalnej (1985); Terror policyjny w „Kra-ju Warty” (1939–1945) (1973); Tezaurus archiwistyki (1984); Metodyka pracy archiwalnej (pięć wydań: 1992, 1995, 1998, 2002, 2004); Rozwój form kance-laryjnych na ziemiach polskich od średniowiecza do końca XX wieku (1998). Po-nadto niezwykle liczne artykuły, recenzje czasopism zagranicznych i komuni-katy zostały wydrukowane w „Archeionie”.Zawartość spuścizny prof. Nawrockiego w AP w Poznaniu zreferował An-drzej Choniawko, zwracając uwagę na przydatność materiałów archiwalnych do różnego rodzaju badań. Natomiast o działalności dydaktycznej S.  Na-wrockiego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w latach 1974–2000 mówiła Irena Mamczak-Gadkowska. Przypomniała, że w latach 252  Kronika1974–1988 prof. Nawrocki pracował w Instytucie Bibliotekoznawstwa i In-formacji Naukowej, w latach 1988–2000 zaś w Zakładzie Archiwistyki In-stytutu Historii UAM.Wspomnieniami o zamieszkiwaniu w sąsiedztwie prof. Nawrockie-go w domu na Starym Mieście w Poznaniu podzielił się ks. dr hab. Leszek Wilczyński, pracujący obecnie na Wydziale Teologicznym UAM. O latach współpracy z prof. Nawrockim na poznańskim uniwersytecie mówił szef Za-kładu Archiwistyki IH UAM Stanisław Sierpowski. Osobę Profesora, jako popularyzatora wiedzy o dziejach rodzinnego regionu, wspomniał też prezes Poznańskiego Klubu Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Ostrzeszowskiej – Ma-rek Makieła.Na zakończenie konferencji dyrektor AP w Poznaniu wręczył rodzinom obu Profesorów kopię czternastowiecznego tłoku pieczęci wielkiej miasta Po-znania, prezesowi poznańskiego oddziału SAP, Przemysławowi Wojciechow-skiemu, przekazał zaś list gratulacyjny wraz z oprawioną fotokopią najstarsze-go dokumentu pergaminowego przechowywanego w poznańskim archiwum, a dotyczącego fundacji klasztoru cystersów w Łeknie w 1153 r. W ten sposób dyrektor wyraził podziękowanie za wieloletnią, wszechstronną i merytorycz-ną współpracę SAP z Archiwum Państwowym.Ostatnim elementem uroczystości było wręczenie przez wiceprezesa Za-rządu Głównego SAP Krzysztofa Stryjkowskiego oraz prezesa poznańskiego oddziału SAP P. Wojciechowskiego nagród książkowych i listów gratulacyj-nych długoletnim członkom stowarzyszenia. Nagrody otrzymali: doc. dr Ire-na Radtke (członek honorowy SAP), dr Elżbieta Wojcieszyk, mgr  Jadwiga Miedzianowska, mgr Monika Proniewicz, Benedykt Gryczka i mgr Henryk Krystek. Wszyscy uczestnicy jubileuszowego spotkania otrzymali na pamiątkę fol-dery przygotowane przez zarząd oddziału SAP, a poświęcone S. Nawrockie-mu i K. Kaczmarczykowi, a także folder zawierający zarys 45-letniej historii poznańskiego oddziału SAP.Konferencja zakończyła się wspólnym obiadem w Pracowni Naukowej im. Prof. Stanisława Nawrockiego.Przemysław Wojciechowski(Archiwum Państwowe w Poznaniu)

Działalność naukowa i zawodowa prof. Kazimierza Kaczmarczyka i prof. Stanisława Nawrockiego

https://apcz.umk.pl/AKZ/article/download/AKZ.2011.017/5634

Działalność naukowa i zawodowa prof. Kazimierza Kaczmarczyka i prof. Stanisława Nawrockiego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Akademicka Platforma Czasopism