Кацемба, Ю. Л.

Кацемба Ю. Л.

Zhytomyr State University Library

AGNIESZKA BABICZ-STASIEROWSKA№2 (17) 2015В НОМЕРІ:Tęcza Żytomierszczyzny  kwartalnik mniejszości polskiejZałożyciel i wydawca Żytomierski Obwodowy Związek Polaków na UkrainieKolegium Redakcyjnemgr Wiktoria Laskowska-Szczur (redaktor naczelna)mgr Jana Laskowska (redaktor)ks. dk. dr Jacek Pawłowiczks. mgr lic. Jarosław Giżycki prof. Wołodymyr Jerszowdr Iryna Kopoćmgr Olena StaniszewskaAleksiej Salej (grafik)Zdjęcia z archiwum Żytomierskiego Obwodowego ZPURedakcjaul.Teatralna 17/20, gab. 109-11110013, Żytomierz, Ukraina tel. +38 (097) 199 83 08 e-mail: zpuzytomierz@mail.ruwww.zozpu.zhitomir.netDruk PP Melnik S. O., Żytomierz, ul. Puszkińska, 63Nakład 1000 szt.Redakcja nie utożsamia się z poglądami autorów nadesłanych materiałówВеселка Житомирщини  квартальник польської меншиниЗасновник і видавецьЖитомирська обласна Спілка поляків УкраїниРедакційна колегіяВікторія Лясковська-Щур (головний редактор)Яна Лясковська (редактор)кс. дк. Яцек Павловичкс. Ярослав ГіжицькийВолодимир ЄршовІрина КопотьОлена СтанішевськаОлексій Салєй (верстка)Фотографії з архіву Житомирської обласної СПУРедакціявул. Театральна 17/20, кaб. 109 – 11110013, м. Житомир, Українаtel. +38 (097) 199 83 08 e-mail: zpuzytomierz@mail.ruwww.zozpu.zhitomir.netДрук ПП Мельник С. О., м. Житомир, вул. Пушкінська, 63Тираж 1000  прим.Редакція може не поділяти думки авторів матеріалівСвідоцтво про державну рестрацію друкованого засобу масової нформації серії ЖТ № 96/473 P від 24.03.2011Projekt jest współfinansowany ze środków finansowych otrzymanych z Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania «Współpraca z Polonią i Polakami za granicą w 2015r.» za pośrednictwem Fundacji Wolność i DemokracjaAKTUALNOŚCI .............................................................................................2WYDARZENIEBykownia... Obchody 75. rocznicy zbrodni katyńskiej Биківня... Вшанування 75 річниці катинського злочину ... 3Odznaczenia dla obywateli Ukrainy i przedstawicieli Polonii Відзнаки для громадян України і представників  Полонії ................................................................................5PAMIĘTAMY O NICHW poszukiwaniu sprawiedliwości historycznej У пошуках історичної справедливості............................... 6POLITYKAKatoliku, nie stroń od polityki! Działaj!  Католику, йди в політику! Дій! ............................................ 7Polacy na Ukrainie zorganizowali własną partię Поляки України створили свою партію ............................. 8JUBILEUSZ„Można odejść na zawsze, by stale być blisko” „Можна піти на завжди, щоб постійно бути близько ........ 9DZIEJE POLSKICo Prezydent Duda może dać polskiej kulturze? Що Президент Дуда може дати польській культурі? ......10WYBITNI POLACY95. rocznica podpisania Paktu Piłsudski-Petlura95 річниця підписання Пакту Пілсудський-Петлюра ........................11Józef Piłsudski – człowiek z duszą wodza Юзеф Пілсудський – людина з душою вождя ................11OŚWIATAWarto walczyć o swoje  Варто боротися за своє ...................................................14Ruszyło biuro KUL w Żytomierzu У Житомирі відкрито центр Люблінського університету 16HISTORIAHenryk Rzewuski – pisarz z Żytomierszczyzny Генрик Ржевуський – письменник з Житомирщини .......18SPORTIII Puchar Matki Bożej Fatimskiej jednoczy katolicką  młodzież III Кубок Матері Божої Фатимської об’єднує католицьку молодь ..............................................................................20NASZE TRADYCJEAutostopem przez Europę  Автостопом по Європі ......................................................22Dzień Europy w Żytomierzu День Європи в Житомирі .................................................25RELIGIAPrzełożony Księży Chrystusowców z wizytą na Ukrainie Настоятель Отців Христусовців з візитом в Україні.......26Uroczystość Bożego Ciała w Żytomierzu Урочистість Божого Тіла в Житомирі ..............................27KULTURA„Ida” zdobywa Oscara! „Іда” здобуває Оскар! .......................................................281   TĘCZA ŻYTOMIERSZCZYZNYSPIS TREŚCIHenryk Rzewuski – pisarz z ŻytomierszczyznySłynny powieściopisarz francuski Honoriusz Balzak nazwał go pol-skim Walterem Scottem. Henryk hrabia Rzewuski, postać tajemni-cza i niejednoznaczna, był jednym z najwybitniejszych pisarzy i dzia-łaczy społecznych Wołynia XIX wieku, którzy miał istotny wpływ na rozwój literatury zarówno na Ukra-inie Prawobrzeżnej, jak i w Polsce oraz w Rosji.Henryk Rzewuski urodził się Sławucie (obecnie w obwodzie chmielnickim) nad Horyniem 3 maja 1791 roku – w dniu uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej. Jego ojciec Adam Wawrzyniec Rzewu-ski, pisarz polityczny i poseł, przeciwnik polityki oświeceniowej i Sejmu Wielkiego, w dzień urodzin swojego pierworodnego zapewne podniósł go i powiedział: „Oto narodził się nowy nieprzyjaciel Konstytu-cji!”.Pierwsze pięć lat życia mały Henryk spędził u babki, rodzonej siostry Tade-usza Rejtana, na wsi Wołomieczka w po-wiecie nieświeskim (dzisiejsza Białoruś). Później jego matka Justyna zabrała go do rodzinnej siedziby w Pohrebyszczu na Wołyniu. W wieku sześciu lat oddano go do szkoły przy klasztorze karmelitów bo-sych w Berdyczowie. Parę lat spędzonych w konwikcie berdyczowskim Henryk Rze-wuski opisał we „Wspomnieniach z XVIII stulecia”. Naukę przerwała mu gwałtowna choroba: ból, łamanie w kościach i wy-rzuty na głowie. Przyczynę tych niemocy Henryk przypisywał zapuszczaniu wło-sów: „Jeżeli przez tyle wieków cały naród podgalał sobie głowy, musiała być w tem jakaś przyczyna, odnosząca się do jego organizacji fizycznej”. Trochę później za-czął się też jąkać. Najznamienitsi lekarze warszawscy Franciszek Lafonten, Michał Bergonzoni i Walenty Gagatkiewicz nie umieli zaradzić jego chorobie. Zapropono-wali jedynie, by wysłać pacjenta w okolice, w której rosną sosny i jodły. Dlatego ojciec znów zawiózł go do babki na Mińszczy-znę, gdzie pod opieką księdza guwernera Francuza Garniera uczył się języka fran-cuskiego i historii. Tam, w Wołomieczce, chłopca wyleczyła miejscowa znachorka Janczewska za pomocą ziół i kąpieli.„Cały twój talent łączy się z twórczym geniuszem. W nim możesz rywalizować z Walterem Scottem i Balzakiem, bo u ciebie – oryginalność tych dwóch artystów” – pisał w listach do Henryka Rzewuskiego Wacław HańskiW 1800 roku młody Henryk wyjechał do Pohrebyszcza. Jego kształceniem za-jęli się prywatni nauczyciele i guwernerzy, francuski kapelan wojskowy Dufresne i niemiecki weterynarz Stande. Rodzice wynajęli ich pod Dubnem, gdzie przeby-wał korpus emigrantów francuskich. Ma-jąc 9 lat, Henryk biegle czytał po francusku i niemiecku, aczkolwiek nie znał gramatyki ojczystego języka polskiego. Ojciec Henryka nie miał zaufania do metod nauczania obowiązujących w szko-łach w Winnicy czy Humaniu, obawiał się też liberalizmu w ich edukacji, dlate-go wysłał syna po dalsze nauki w „wielki świat” – do Petersburga, do francuskiego pensjonatu księdza Nicolle’a. Ów zakład wzorowany był na przedrewolucyjnej szkole francuskiej dla dzieci arystokratów. Tam Henryk otrzymał dobre wyksztace-nie i w 1804 roku w Krakowie pomyślnie złożył „egzamin maturitatis” (egzamin doj-rzałości). Następne trzy lata studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Ja-giellońskiego.W 1807 roku wrócił na Ukrainę. Dzięki własnemu talentowi i zasługom ojca zy-skał popularność wśród polskiej szlachty, która wybrała go na marszałka powiato-wego w Humaniu, a w Lityniu na Podolu – na zastępcę sędziego ziemskiego. Jed-nak młodzieniec nie objął tych urzędów. Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego (w 1807 roku) zaciągnął się do ułanów i w kampanii 1809 roku dosłużył się stop-nia porucznika. W 1810 roku po powrocie ze służby wojskowej zagłębił się w studiowanie ar-chiwów w Tulczynie (dziś centrum rejo-nowe w obwodzie winnickim) i Nieświeżu (centrum rejonowe w obwodzie mińskim, Białoruś), a potem wyruszył w podróż po Rosji, Ukrainie, Litwie. Był w miastach Li-wonii, Transylwanii i na Wołoszczyźnie. Od 1811 roku zaczął podróżować po Eu-ropie Zachodniej. Wojażował aż do 1833 roku. Wszędzie nawiązywał kontakty z przedstawicielami elit intelektualno-po-litycznych. W Petersburgu w 1817 roku otrzymał tytuł kamerjunkra dworu cara Aleksandra І. Poznał Józefa Oleszkie-wicza, który wprowadził go do wolnomu-larstwa i loży Orzeł Biały, zajmującej się studiowaniem parapsychologii i ezoteryki. Do 1820 roku kierował lożą Ciemności Rozproszone w Żytomierzu. Znajomość z francuskim filozofem i pisarzem Jo-sephem de Maistre’em przyczyniła się do jego wyjazdu do Paryża w 1819 roku i rozpoczęcia studiów na Sorbonie, gdzie był wolnym słuchaczem. Uczęszczał na wykłady historyka literatury Abel-Franço-is Villemaina, filozofa Victora Cousina, Henryk hrabia RzewuskiГраф Генрик Ржевуський Herb KrzywdaКшивда - герб Ржевуських TĘCZA ŻYTOMIERSZCZYZNY   18HISTORIAHenryk Rzewuski – pisarz z Żytomierszczyznysamodzielnie studiował historię i filozofię, zwłaszcza katolicką, i publicystykę spo-łeczno-polityczną XVIII wieku. Podróżo-wał po Anglii, Niemczech, Włoch i Turcji.Po powrocie do Petersburga w 1822 roku poznał wiele wpływowych i znanych osób, wśród nich Gustawa Olizara, poetę, pamiętnikarza i wolnomularza, przyszłe-go świadka na ślubie jego siostry Eweliny z Honoriuszem Balzakiem. A w salonie Marii Szymanowskiej poetę Adama Mic-kiewicza. Po śmierci ojca w 1825 roku wrócił do Pohrebyszcza, a latem odwiedził siostrę Karolinę w Odessie, skąd wyruszył razem z Аdamem Mickiewiczem w po-dróż na Krym: do Symferopola, Eupatorii i Gurzufa. Po powrocie na Wołyń ożenił się z hrabiną Julią Grocholską i osiadł w Cudnowie, majątku rodu Rzewuskich. W latach 1827-1828 ponownie przebywał w Petersburgu, gdzie obracał się w ary-stokratycznych kołach rosyjskich, spoty-kał z Adamem Mickiewiczem i rosyjskim poetą Aleksandrem Puszkinem. Rok 1829 okazał się przełomowy dla życia duchowego Henryka Rzewuskie-go – po pobycie w winnickim klasztorze Kapucynów porzucił wolnomularstwo i przeszedł na pozycje programowego katolicyzmu. W latach 1829-1832 zna-lazł się we Włoszech, gdzie znów spotkał się z Mickiewiczem. Właśnie tutaj, kiedy opowiadał pocieszne historie z dawnych lat, które kiedyś zasłyszał czy wyczytał w archiwach w Nieświeżu i Tulczynie, Mickiewicz zachęcił go do ich zapisania. Był to początek kariery literackiej Henry-ka Rzewuskiego. To wtedy powstał zbiór słynnych gawęd szlacheckich, które ano-nimowo wyszły drukiem w Paryżu w 1839 roku w 4 tomach pod tytułem „Pamiątki Pana Seweryna Soplicy, cześnika par-nawskiego”. W 1833 roku wrócił do swojego ma-jątku w Cudnowie, gdzie w latach 1934-1939 powstały notatki „Myśli o rozwoju kultury”, rozprawa „Uwagi o dawnej Pol-sce przez starego szlachcica Seweryna Soplicę cześnika parnawskiego napisane w 1832 roku”, „Historia cywilizacji ludz-kiej” i „O stosunkach literatury z historią”, nieopublikowane z powodu cenzury. Po śmierci Henryka Rzewuskiego „Histo-ria cywilizacji ludzkiej” została wydana w 1868 roku w tomie „Próbki historyczne” z przedmową Józefa Ignacego Kraszew-skiego, a rękopis „Uwagi o dawnej Polsce” w 2003 roku w Warszawie w opracowaniu Pawła Dudziaka i Bartłomieja Szleszyń-skiego. W maju 1841 roku Rzewuskiego wy-brano na marszałka powiatu żytomier-skiego, który to urząd sprawował do maja 1844 r.Henryk Rzewuski, podobnie jak jego ojciec, przeciwstawiał się idei niezależ-ności Rzeczypospolitej. Uważał dążenia niepodległościowe za szkodliwe i bezsen-sowne. Jego zdaniem naród może istnieć bez własnego państwa. Bliskie mu były poglądy panslawistyczne. Pragnął stwo-rzenia wspólnoty Słowian, chciał powo-łać „towarzystwo starożytności i literatur słowiańskich”, dlatego w czerwcu 1841 roku we swoim majątku w Cudnowie zor-ganizował zjazd młodych pisarzy, którego celem była chęć wpływania na organiza-cję jednego kierunku literackiego i rozpo-wszechnienia wśród polskich warstw idei panslawizmu. Na zjeździe powołał grupę literacko-polityczną, zwaną „koterią pe-tersburską” lub „pentarchią”. W jej skład weszli Michał Grabowski, ksiądz Ignacy Hołowiński, Józef Ignacy Kraszewski, Aleksandr Karol Groza, Gustaw Olizar, Konstanty Podwysocki, Juliusz Strutyń-ski, Karol Świdzyńki i Płacyd Jankowski. Grupa była skupiona wokół „Tygodnika Petersburskiego”, z którym Rzewuski nawiązał współpracę w 1840 roku i który wkrótce stał się organem koterii. W latach 1844-1849 Rzewuski razem z Grabowskim, Hołowińskim, Józefem Przecławskim i Ludwikiem Sztyrmerem wydawanemu przez siebie „Tygodniko-wi Petersburskiemu” nadali ultrakatolic-ki i konserwatywny charakter. Rzewuski publikował w nim oprócz artykułów filo-zoficzno-moralistycznych i społeczno-po-litycznych, fragmenty swoich powieści historycznych.W 1850 roku przeniósł się na stale do Warszawy, gdzie założył i redagował „Dziennik Warszawski”. Pieniądze na wy-dawanie gazety pozyskał od generał-gu-bernatora Iwana Paskiewicza. W piśmie publikował cykl artykułów „Cywilizacja i re-ligia”, w których wyłożył swoje poglądy na temat sytuacji Polski. Jego zdaniem tylko schronienie się pod skrzydłami Imperium Rosyjskiego może uchronić ją przed skut-kami porewolucyjnych konwulsji, które wstrząsają Zachodem.Henryk Rzewuski, propagator klasycz-nej powieści historycznej w stylu Waltera Scotta, napisał pięć dzieł tego gatunku: „Listopad” (1845-1846), „Zamek krakow-ski” (1847-1848), „Adam Śmigielski” (1851), „Rycerz Lizdejko” (1852) i „Zapo-rożec” (1854), powieść alegoryczno-poli-tyczną „Paź złotowłosy” (1858), wieloto-mową powieść w formie inscenizowanego pamiętnika „Pamiętniki Bartłomieja Mi-chałowskiego” (1855-1857) i sporo opo-wiadań stylizowanych na gawędy. Wydał zbiór powieści fantastycznych „Łaska i przeznaczenie” (1851), tom opowiadań „Nie-bajki” (1851). Był również autorem utworów moralnych, filozoficznych i religij-nych, z których najbardziej znane to: „Mie-szaniny obyczajowe” (1841-1843) wydane pod pseudonimem Jarosza Bejły, „Teo-frast polski” (1851), „Wędrówki umysłowe” (1851), „Głos u puszczy” (1847) i wielu in-nych. W rękopisie pozostały „Wspomnie-nia z podróży do Francji w roku 1857”.W 1858 roku Henryk Rzewuski wycofał się z działalności publicznej i opuścił War-szawę. Otrzymał wówczas tytuł rzeczy-wistego radcy stanu z prawem noszenia munduru generalskiego, lecz bez prawa do emerytury. Ostatnie lata życia spędził w Cudnowie, w którym żył do śmierci na uboczu życia politycznego i literackiego. Zmarł w całkowitym osamotnieniu 26 lu-tego 1866 roku.Juliana KacembaPohrebyszcze, rodzinna siedziba na Wołyniu / Погребище, родинний дім на Волині 19   TĘCZA ŻYTOMIERSZCZYZNYHISTORIA

Henryk Rzewuski – pisarz z Żytomierszczyzny

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Zhytomyr State University Library