U 2013. godini nastavljena su sistematska arheološka istraživanja amfiteatra, započeta 2007. godine. Dosadašnja iskopavanja obuhvatala su osnovne delove objekta. Određen je gabarit amfiteatra, koji je izgrađen početkom II veka i korišćen je do kraja III, odnosno početka IV veka. Uz sam objekat definisan je i istražen niz arheoloških celina. Na prostoru amfiteatra otkrivene su i celine iz kasnoantičkog perioda, kada amfiteatar više nije korišćen kao objekat spektakla (Nikolić, Bogdanović 2012; Nikolić, Bogdanović in press; Nikolić i dr. 2014).
Tokom 2013. godine iskopavanja su izvođena na više lokacija unutar objekta (sl. 1), što je pre svega bilo uslovljeno delimičnom rekonstrukcijom amfiteatra. U manjem obimu se radilo i u okviru površine koja se prostire uz sam amfiteatar

Bogdanović, Ivan

Jevtović, Ljubomir

Nikolić, Snežana

Stojić, Goran

Repository of the Institute of Archaeology, Belgrade (RAI)

Arheološki institut	ArheologijA u Srbijiprojekti	Arheološkog	instituta	u	2013.	godiniRedakcijaVesna	BikićSnežana	GolubovićJelena	Anđelković	GrašarUrednicaDragana	AntonovićBeograd 20143IzdavačArheološki	institutBeograd,	Kneza	Mihaila	35/IV11000	Beograd,	Srbijae-mail:	institut@ai.ac.rswww.ai.ac.rsTel.	+381	11	2637191Za izdavačaSlaviša	PerićRedakcijaVesna	BikićSnežana	GolubovićJelena	Anđelković-GrašarUrednica Dragana	AntonovićKorekturaSelena	VitezovićGrafički dizajn i prelomvojislav	filipovićŠtampaTronik	dizajnTiraž100Tekstovi	objavljeni	u	ovom	zborniku	prezentovani	su	na	naučnom	skupu	„Rad	Arheološkog	instituta	u	2012.	i	2013.	godini“	održanom	na	Viminacijumu	27.	novembra	2013.	godine.ISBN 978-86-80093-93-23SAdržAjRedakcija,	Uvod	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 5Slaviša	Perić,	Olga	Perić,	Slatina–Turska	Česma,	Drenovac:	arheološka	istraživanja	u	2013.	godini	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 12Aleksandar	Kapuran,	Aleksandar	Bulatović,	Donje	Vranje	1	i	2,	neolitsko	i	kasnoantičko	naselje	u	basenu	južne	Morave	 	 	 	 	 	 	 	 18Aleksandar	Bulatović,	Dragan	Milanović,	Selena	Vitezović,	Preliminarni	rezultati	istraživanja	lokaliteta	Bubanj	u	2013.	godini	 	 	 	 	 	 	 	 22Dragan	Milanović,	Bojana	Ilijić,	Arheološka	istraživanja	lokaliteta	Škodrino	Polje	kod	Knjaževca	 26Aleksandar	Kapuran,	Aleksandar	Bulatović,	Nataša	Miladinović-Radmilović,	Mokranjske	Stene.	Rezultati	istraživanja	2013.	godine	 	 	 	 	 	 	 	 30Dragana	Antonović,	Momir	Vukadinović,	Ana	Cicović,	Prljuša	–	Mali	Šturac.	Istraživanje	2013.	godine	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 34Aleksandar	Kapuran,	Igor	Jovanović,	Marija	Jovčić,	Ružana,	metalurški	centar	iz	bronzanog	doba	u	Banjskom	polju	kod	Bora	 	 	 	 	 	 	 	 	 38Ivana	Popović,	Stefan	Pop-Lazić,	Bojan	Popović,	Vujadin	Vujadinović,	Emil	Cabunac,	Arheološka	iskopavanja	u	Sremskoj	Mitrovici	2013.	godine	–	lokalitet	85	 	 	 	 42Snežana	Nikolić,	Ivan	Bogdanović,	Ljubomir	Jevtović,	Goran	Stojić,	Arheološka	istraživanja	viminacijumskog	amfiteatra	u	2013.	godini	 	 	 	 	 	 	 	 48Mladen	Jovičić,	Saša	Redžić,	Istraživanje	antičke	vile	rustike	na	lokalitetu	Nad	Klepečkom	(Viminacijum)	u	2013.	godini		 	 	 	 	 	 	 	 	 54Ilija	Danković,	Svetlana	Petaković,	Istraživanja	na	lokalitetu	Rit	(Viminacijum)	 	 	 60Sofija	Petković,	Gordan	Janjić,	Nikola	Radinović,	Carska	rezidencija	Vrelo-Šarkamen	kod	Negotina	Arheološka	istraživanja	2013.	godine	 	 	 	 	 	 	 644 5Stefan	Pop-Lazić,	Maja	Živić,	Bojan	Popović,	Vujadin	Vujadinović,	Gamzigrad	(Feliks	Romulijana)	–	Istraživanja	kule	15	u	toku	2012-2013.	godine	 	 	 	 	 70Sofija	Petković,	Bojana	Ilijić,	Nikola	Radinović,	Nekropola	Slog	–	Timacum	Minus	u	Ravni	kod	Knjaževca.	Zaštitna	arheološka	iskopavanja	2013.	godine	 	 	 	 	 	 76Vujadin	Ivanišević,	Bernard	Bavant,	Ivan	Bugarski,	Caričin	grad	–	arheološka	istraživanja	u	2013.	godini	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 82Gordana	Jeremić,	Kasnoantička	nekropola	u	Jagodin	Mali-Niš	(Naissus)	u	svetlu	novih	proučavanja	i	dva	značajna	jubileja	 	 	 	 	 	 	 	 86Olivera	Ilić,	Milica	Tapavički-Ilić,	Đorđe	Ćirić,	Viminacijum:	eksperimentalna	arheologija	u	okviru	projekta	OpenArch	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 90Milica	Tapavički-Ilić,	Nemanja	Mrđić,	Eksperimentalna	arheologija.	Kremacija	i	priprema	groba	tipa	Mala	Kopašnica	–	Sase	 	 	 	 	 	 	 	 	 9448 49Sl.	2	-	Severni	deo	amfiteatra	(gledano	sa	istoka)48 49Snežana	Nikolić,	Arheološki	institut	BeogradIvan	Bogdanović,	Arheološki	institut	BeogradLjubomir	Jevtović,	Arheološki	institut	BeogradGoran	Stojić,	KostolacArheološkA iStrAživAnjA viminAcijumSkog AmfiteAtrA u 2013. godini1U	 2013.	 godini	 nastavljena	 su	 sistematska	 arheološka	 istraživanja	 amfiteatra,	 započeta	 2007.	godine.	Dosadašnja	iskopavanja	obuhvatala	su	osnovne	delove	objekta.	Određen	je	gabarit	amfiteatra,	koji	je	izgrađen	početkom	II	veka	i	korišćen	je	do	kraja	III,	odnosno	početka	IV	veka.	Uz	sam	objekat	definisan	je	i	istražen	niz	arheoloških	celina.	Na	prostoru	amfiteatra	otkrivene	su	i	celine	iz	kasnoan-tičkog	perioda,	kada	amfiteatar	više	nije	korišćen	kao	objekat	spektakla	(Nikolić,	Bogdanović	2012;	Nikolić,	Bogdanović	in	press;	Nikolić	i	dr.	2014).	Tokom	2013.	godine	iskopavanja	su	izvođena	na	više	lokacija	unutar	objekta	(sl.	1),	što	je	pre	svega	bilo	uslovljeno	delimičnom	rekonstrukcijom	amfiteatra.	U	manjem	obimu	se	radilo	i	u	okviru	površine	koja	se	prostire	uz	sam	amfiteatar.	Obimnija	iskopavanja	vršena	su	na	prostoru	arene.	U	njenom	jugozapadnom	delu	(kv.	D/6-7;	E-F-G/7-8)	radilo	se	uz	sam	zid	arene.	Tom	prilikom	istražene	su	manje	površine	sa	obrušenim	segmen-tima	freske,	koja	 je	pokrivala	zid	arene	i	čiji	su	delovi	otkriveni	u	prethodnim	kampanjama	(Rogić,	Bogdanović	2012).	Ispred	prostorija,	koje	se	nalaze	na	kraćoj	osi	amfiteatra,	u	okviru	kv.	G/8	otkrivena	su	dva	rova.	Oni	su	paralelni	sa	kraćom	osom	amfiteatra	i	prostiru	se	upravno	na	zid	arene.	Oba	rova	verovatno	pripadaju	najstarijoj	fazi	izgradnje	amfiteatra	i	oštećeni	su	većim	ukopom,	tako	da	je	istočni	istražen	u	dužini	od	8,55	m,	a	zapadni	u	dužini	od	5,20	m.	Širina	rovova	iznosi	oko	1,10	m,	a	njihova	dubina	dostiže	do	1,20	m.	Iznad	zapadnog	rova	konstatovan	je	cevovod	od	olovnih	cevi	spoljašnjeg	preseka	do	5	cm.	Cevi	se	prate	ispod	praga	i	popločanja	u	prostoriji,	koja	se	nalazi	ispod	svečane	lože.	Ukupna	du-žina	cevovoda	iznosi	oko	4	m.	Između	rovova	je	konstatovan	kasnoantički	grob,	koji	predstavlja	manji	ukop	sa	amforom	u	kojoj	je	sahranjeno	novorođenče.	U	severnom	delu	arene	(kv.	F-G/4)	otkriven	je	obrušeni	segment	zida	arene.	Južno	od	obrušenog	zida	istražena	je	konstrukcija,	koja	najverovatnije	predstavlja	kolektor	za	vodu.	Konstrukcija	se	prostire	uz	kraću	osu	amfiteatra	i	nalazi	se	na	pravcu	drenažnog	kanala,	koji	je	ranije	istražen	na	prostoru	tribi-na.	Zidovi	konstrukcije	građeni	su	od	blokova	krečnjaka.	Njene	spoljašnje	dimenzije	iznose	1,55	x	1,55	m,	a	unutrašnje	0,95	x	0,90	m.	Dno	konstrukcije	je	otkriveno	na	dubini	2,35-2,40	m	i	čini	ga	žuti	pesak.	U	severnom	(kv.	F-G-H/2-3),	zapadnom	(kv.	B-C/6-7	i	D/7),	južnom	i	jugoistočnom	delu	objekta	(kv.	G-H-I-J/7-9)	istražen	je	prostor	tribina,	gde	su	otkriveni	ukopi	i	jame	za	drvene	stubove	unutar	njih	(sl.	2).	U	manjem	obimu	otkriveni	su	ostaci	drvenih	greda.	Na	osnovu	položaja	celina	konstatova-1		Članak	predstavlja	rezultat	rada	na	projektu	„IRS	–	Viminacijum,	rimski	grad	i	legijski	vojni	logor	–	istraživanje	materijalne	i	duhovne	kul-ture,	stanovništva,	primenom	najsavremenijih	tehnologija	daljinske	detekcije,	geofizike,	GIS-a,	digitalizacije	i	3D	vizualizacije“	(III	47018),	Ministarstva	prosvete,	nauke	i	tehnološkog	razvoja	Republike	Srbije.50 51no	je	da	su	drveni	stubovi	raspoređeni	u	više	nizova	paralelnih	sa	ogradnim	zidom	arene	i	da	zajedno	sa	gredama	predstavljaju	delove	konstrukcije	drvenih	tribina.	Na	osnovu	istražene	situacije	(položaj	celina,	ispune	ukopa	i	jama,	kao	i	pokretni	arheološki	materijal)	mogu	se	izdvojiti	različite	faze	izgrad-nje	tribina.U	severnom	delu	istraživanog	prostora	(sl.	2),	pored	ostataka	tribina,	definisani	su	deo	ranije	otkrivenog	drenažnog	kanala	(kv.	G/2),	kao	i	nastavak	gradskog	bedema	(kv.	F/2),	čija	širina	u	ovom	delu	iznosi	2,75-2,85	m.	Na	prostoru	između	amfiteatra	i	severnog	gradskog	bedema	otkriven	je	žr-tvenik	posvećen	nimfama.	Spomenik	se	datuje	u	II	vek,	a	kako	 je	u	neposrednoj	blizini	pronađen	veći	broj	figurina	od	pečene	zemlje	i	uljanih	svetiljki,	otvara	se	pitanje	postojanja	svetilišta	na	ovom	mestu.	U	južnom	delu	amfiteatra	(kv.	G-H/9),	u	okviru	prostora	tribina	južno	od	lože,	istražen	je	objekat	pravougaone	osnove	(objekat	4),	spoljašnjih	dimenzija	6,75	x	3,35/3,50	m.	U	okviru	objekta	izdvajaju	se	dve	prostorije:	istočna	prostorija	dimenzija	2,95	x	2,10	m	i	zapadna	2,10	x	1,90	m.	Temeljna	zona	zidova	građena	je	od	lomljenog	škriljca,	dok	je	nadzemni	deo,	izgrađen	od	ćerpiča,	premazan	tankim	Sl.	1	-	Plan	viminacijumskog	amfiteatra	nakon	arheoloških	istraživanja	2013.	godine50 51slojem	krečnog	maltera.	Južno	od	amfiteatra	(kv.	G-H/9-10),	uz	poslednji	niz	ukopa,	 istražen	 je	 još	jedan	objekat	(objekat	3),	koji	se	nalazi	u	neposrednoj	blizini	objekta	4.	Njegove	spoljašnje	dimenzije	iznose	8,50	x	4,55	m.	U	okviru	objekta,	takođe	se	izdvajaju	dve	prostorije:	istočna,	dimenzija	4,45	x	3,45	m	i	zapadna,	dimenzija	3,45	x	2,40	m.	Zidovi	su	građeni	od	lomljenog	škriljca	vezanog	malterom,	a	u	manjem	obimu	korišćene	su	i	opeke.	Prostorije	su	bile	ukrašene	freskama,	a	prilikom	istraživanja	objekta	naišlo	se	na	veću	količinu	krovnog	šuta.	Na	osnovu	pokretnih	nalaza	bilo	je	moguće	odrediti	da	nakon	napuštanja	starijeg	objekta	4,	tokom	druge	polovine	II	veka,	dolazi	do	izgradnje	objekta	3.	Kako	su	objekti	istovremeni	sa	amfiteatrom,	a	njihove	osnove	su	identične,	može	se	zaključiti	da	im	je	namena	bila	ista	i	svakako	vezana	za	dešavanja	u	amfiteatru.	Južno	od	amfiteatra	i	objekta	3	nastavljeno	je	otkrivanje	ulice	(kv.	F-G-H/10-11),	koja	je	vodila	od	gradske	kapije	prema	zapadu	(sl.	3).	Otkrivena	je	u	dužini	od	oko	30	m,	pri	čemu	u	zapadnom	delu	skreće	ka	jugu.	Njena	širina	iznosi	5,00	m.	Komunikacija	je	rađena	od	većih	ploča	škriljca,	postavljenih	na	supstrukciji	debljine	do	0,90	m.	Oko	ulice	otkriven	je	deo	površine	sačinjene	od	kamena	i	ulomaka	opeka,	koja	verovatno	predstavlja	neku	vrstu	trotoara.Jugoistočno	od	amfiteatra	nastavljeno	je	otkrivanje	istočnog	gradskog	bedema	(kv.	J/8-9),	koji	je	ispraćen	od	istočnog	ulaza	u	amfiteatar	do	gradske	kapije	u	dužini	od	28,70	m.	Bedem	širine	2,40	m	očuvan	je	u	temeljnoj	zoni,	koja	je	građena	od	lomljenog	škriljca	vezanog	krečnim	malterom.	Istočno	Sl.	3	-	Ortogonalna	projekcija	3D	modela	ulice	i	gradske	kapije	(Ž.	Jovanović,	Centar	za	nove	tehnologije	Viminacijum)52od	bedema	u	kv.	K/9	otkriven	je	još	jedan	objekat	približno	kvadratne	osnove	(objekat	5),	spoljašnjih	dimenzija	2,85	x	2,75	m.	Objekat	je	građen	od	krupno	lomljenog	škriljca	i	ulomaka	opeka.Iskopavanja	u	2013.	godini	dopunila	su	znanja	o	amfiteatru,	ali	i	o	objektima	koji	su	se	nalazili	pored	njega.	Ovim	iskopavanjima	omogućeno	je	bliže	sagledavanje	vremena	izgradnje	amfiteatra	kroz	različite	faze,	kao	i	podizanja	gradskih	bedema	i	kapije.	Na	osnovu	podataka	dobijenih	arheološkim	istraživanjima	izvedena	je	rekonstrukcija	severoistočnog	dela	amfiteatra.Bibliografija:Nikolić, Bogdanović 2012	–	S.	Nikolić,	I.	Bogdanović,	Istraživanja	viminacijumskog	amfiteatra	u	toku	2011.	godine,	u:	V.	Bikić,	S.	Golubović,	D.	Antonović	 (ur.)	Arheologija u Srbiji: projekti Arheološkog instituta u 2011. godini,	Beograd:	42–45.Nikolić, Bogdanović in press –	S.	Nikolić,	I.	Bogdanović,	Recent	excavations	on	the	amphitheatre	of	Viminaci-um,	in	Proceedings of the XXIInd International Congress of Roman Frontier Studies held in Ruse, Bulgaria (September 2012),	in	press.Nikolić i dr. 2014	–	S.	Nikolić,	I.	Bogdanović,	Lj.	Jevtović,	Arheološka	istraživanja	viminacijumskog	amfiteatra	u	2012.	godini,	u:	D.	Antonović,	S.	Golubović,	V.	Bikić	(ur.)	Arheologija u Srbiji: projekti Arheološkog instituta u 2012. godini,	Beograd:	58–61.Rogić, Bogdanović 2012 – D.	Rogić,	I.	Bogdanović,	Slikana	dekoracija	zida	arene	amfiteatra	u	Viminacijumu, u:	V.	Bikić,	S.	Golubović,	D.	Antonović	(ur.)	Arheologija u Srbiji: projekti Arheološkog instituta u 2011. godini,	Be-ograd:	46–49.

Arheološka istraživanja viminacijumskog amfiteatra u 2013. godini

http://rai.ai.ac.rs/bitstream/id/1933/bitstream_1933.pdf

Arheološka istraživanja viminacijumskog amfiteatra u 2013. godini

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repository of the Institute of Archaeology, Belgrade (RAI)