ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MATEMATİK UMUTSUZLUĞUNU YORDAYAN DEĞİŞKENLER: MATEMATİK KAYGISI, MATEMATİĞE YÖNELİK MOTİVASYONEL İNANÇLAR, MATEMATİK BAŞARISI (KÖŞK İLÇESİ ÖRNEĞİ)

Abstract

ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MATEMATİK UMUTSUZLUĞUNU YORDAYAN DEĞİŞKENLER: MATEMATİK KAYGISI, MATEMATİĞE YÖNELİK MOTİVASYONEL İNANÇLAR, MATEMATİK BAŞARISI (KÖŞK İLÇESİ ÖRNEĞİ) İpek GÜNDÜZ ÇETİN Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Programları ve Öğretim Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Prof. Dr. Asuman Seda SARACALOĞLU 2020, XX + 159 sayfa Bu araştırmanın temel amacı; ortaöğretim öğrencilerinin matematik dersine yönelik umutsuzluklarını yordayan değişkenlerin belirlenmesidir. Bunun yanı sıra matematik umutsuzluğu, matematik kaygısı ile matematiğe yönelik motivasyonel inançlarının cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü, matematik başarısı, annenin ve babanın eğitim düzeyleri, meslekleri ve gelir düzeylerine göre farklılık gösterip göstermediği; ayrıca matematik umutsuzluğu, matematik kaygısı, matematiğe yönelik motivasyonel inançlarının arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Aydın ili Köşk ilçesindeki üç farklı lise türünde okuyan öğrenciler oluşturmaktadır. Evrenin tamamına ulaşmak mümkün olduğu için örneklemeye gereksinim duyulmamıştır. Araştırma, 274 (%49,4)’ü kız, 281 (%50,6)’i erkek olmak üzere toplam 555 öğrencinin katılımı ile gerçekleşmiştir. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Matematik Umutsuzluk Ölçeği, Matematik Kaygı Ölçeği, Akademik Öz-düzenleme Ölçeği kullanılmıştır. Ölçme araçlarının doğrulayıcı faktör analizi Lisrell 8.80 programı ile yapılmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 20.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Analizler sırasında normal dağılım için çarpıklık ve basıklık incelenmiştir. Bağımsız Örneklemler t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Welch-F Testi, Kruskall Wallis Testi, Pearson Korelasyon Analizi ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ortaöğretim öğrencilerinin matematik dersine yönelik umutsuzluk düzeylerinin orta düzeyde olduğu görülmüştür. Okul türü, anne öğrenim durumu, annenin çalışıp çalışmama durumu ve babanın mesleği değişkenlerinin öğrencilerin vi matematik dersine yönelik umutsuzluğunda etkisi olmadığı görülmüştür. Erkek öğrencilerin olumlu beklentilerinin daha yüksek olmasının yanı sıra sınıf düzeyleri incelendiğinde 10. sınıfların umutsuzluk düzeylerinin daha yüksek olduğunu kanıtlayacak düzeyde farklılıklar görülmüştür. Ayrıca matematik başarısı düşük ya da gelir düzeyi düşük olan öğrencilerin daha umutsuz olduğu ve babası üniversite mezunu olan öğrencilerin matematik dersine yönelik umutlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Ortaöğretim öğrencilerinin matematik dersine yönelik kaygı düzeylerinin ortanın biraz üzerinde olduğu görülmüştür. Cinsiyet, okul türü, anne öğrenim durumu, annenin çalışıp çalışmama durumu ve babanın mesleğinin matematik kaygısına anlamlı bir etkisi olmadığı görülmüştür. Sınıf düzeyine göre incelendiğinde 11. sınıfta okuyan, not ortalamasına göre incelendiğinde yüksek not ortalamasına sahip olan, babanın öğrenim düzeyine göre incelendiğinde babası üniversite mezunu olan ve gelir düzeyine göre incelendiğinde orta gelir düzeyindeki öğrencilerin matematik dersine yönelik kaygılarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Matematiğe yönelik motivasyonel inançlarının her bir alt boyutunun puan ortalamalarının orta düzeyde olduğu söylenebilirken annenin çalışıp çalışmama durumunun ve gelir düzeyinin hiçbir alt boyutu etkilemediği görülmüştür. Okul türünün özdeşleştirilmiş düzenlemeye; not ortalamalarının dışsal düzenleme, özdeşleştirilmiş düzenleme ve içsel motivasyona; anne öğrenim durumunun dışsal düzenleme ve içe yansıtılmış düzenlemeye; baba öğrenim durumunun içe yansıtılmış düzenlemeye; babanın mesleğinin ise dışsal düzenleme ve içe yansıtılmış düzenlemeye etkisi olduğu görülmüştür. Matematik umutsuzluk düzeyinin matematik kaygısı, içsel motivasyon ve özdeşleştirilmiş düzenleme ile negatif yönlü ve orta; dışsal düzenleme ve içe yansıtılmış düzenleme ile negatif yönlü ve düşük ilişkisi olduğu görülmüştür. Matematik umutsuzluğunu; matematik kaygısı, içsel motivasyon ve matematik başarısı negatif yönde, dışsal düzenleme ise pozitif yönde ve %42 oranında yordamaktadır.İÇİNDEKİLER KABUL VE ONAY SAYFASI.............................................................................................İİİ BİLİMSEL ETİK BİLDİRİM SAYFASI..............................................................................İV ÖZET ......................................................................................................................................V ABSTRACT ........................................................................................................................ Vİİ ÖNSÖZ..................................................................................................................................İX TABLOLAR DİZİNİ..........................................................................................................XVİ GRAFİKLER DİZİNİ...................................................................................................... XVİİİ EKLER DİZİNİ ..................................................................................................................XİX KISALTMALAR DİZİNİ ................................................................................................... XX GİRİŞ.......................................................................................................................................1 PROBLEM DURUMU ..............................................................................................................1 ARAŞTIRMANIN AMACI VE ALT PROBLEMLERİ.....................................................................3 ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ.........................................................................................................4 ARAŞTIRMANIN VARSAYIMLARI...........................................................................................5 ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLARI ...........................................................................................5 TANIMLAR ............................................................................................................................5 1. BÖLÜM ..............................................................................................................................7 1. KURAMSAL ÇERÇEVE VE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR................................................7 1.1. KURAMSAL ÇERÇEVE ....................................................................................................7 1.1.1. Matematik ve Matematik Eğitimi ......................................................................7 1.1.2. Matematik Programları ......................................................................................8 1.1.3. Matematik Dersi ve Duyuşsal Özellikler.........................................................11 1.1.4. Umutsuzluk ve Matematik Umutsuzluğu ........................................................13 1.1.4.1. Melges umut- umutsuzluk karşıt beklenti süreçleri.............................14 Yeteneğe karşı şans............................................................................15 Güvene karşı güvensizlik ...................................................................15 xi Uzun döneme karşı kısa dönem .........................................................15 1.1.4.2. Abramson, Alloy ve Metalsky’nin Umutsuzluk Teorisi .....................16 1.1.4.3. Umutsuzluk sebepleri..........................................................................17 1.1.4.4. Umutsuzluğun belirtileri......................................................................17 1.1.4.5. Matematik dersine yönelik umutsuzluk ..............................................18 1.1.5. Kaygı ve Matematik Kaygısı ...........................................................................18 1.1.5.1. Kaygı türleri ........................................................................................19 Durumluk kaygı..................................................................................20 Sürekli kaygı ......................................................................................20 1.1.5.2. Kaygının nedenleri ..............................................................................20 1.1.5.3. Kaygı belirtileri ...................................................................................21 Kaygı duygusu hisseden bireylerde fizyolojik belirtiler ....................21 Kaygı duygusu hisseden bireylerde psikolojik belirtiler ve düşünceler ............................................................................................................22 1.1.5.4. Kaygı ve öğrenme................................................................................22 1.1.5.5. Matematik kaygısı ...............................................................................23 Matematik kaygısı nedir? ...................................................................23 Matematik kaygısının yapısı ..............................................................25 Matematik kaygısının nedenleri.........................................................25 Matematik kaygısının etkileri.............................................................27 1.1.6. Motivasyonel Öz Düzenleme Becerileri..........................................................28 1.1.6.1. Motivasyon kavramı ve Motivasyonel İnançlar..................................29 1.1.6.2. Özerk Benlik Yönetimi Kuramı ..........................................................30 Bilişsel Değerlendirme Teorisi (BDT)...............................................31 Organizmal Bütünleştirme Teorisi (OBT) .........................................31 Nedensellik Yönelimleri Teorisi (NYT) ............................................31 Temel Psikolojik İhtiyaçlar Teorisi (TPİT)........................................32 Hedef İçeriği Teorisi (HİT)................................................................32 xii İlişkiler Motivasyon Teorisi (İMT)....................................................32 1.1.6.3. Özerk Benlik Yönetimi Kuramına Göre Motivasyonel İnançlar ve Motivasyonel Düzenleme Türleri.....................................................................33 İçsel Motivasyon ................................................................................33 Dışsal Motivasyon..............................................................................33 1.2. İLGİLİ ARAŞTIRMALAR.................................................................................................35 1.2.1. Matematik Umutsuzluğu ve Umutsuzluk ile İlgili Araştırmalar .....................35 1.2.1.1. Matematik umutsuzluğu ile ilgili araştırmalar ....................................35 1.2.1.2. Umutsuzluk ile ilgili araştırmalar........................................................36 1.2.2. Matematik Kaygısı ile İlgili Araştırmalar......................................................433 1.2.3. Motivasyonel Öz Düzenleme Becerileri ve Motivasyonel İnançlar ile İlgili Araştırmalar ...............................................................................................................49 2. BÖLÜM ............................................................................................................................54 2. YÖNTEM ..........................................................................................................................54 2.1. ARAŞTIRMANIN MODELİ..............................................................................................54 2.2. EVREN VE ÖRNEKLEM .................................................................................................54 2.3. VERİLERİN TOPLANMASI .............................................................................................56 2.3.1. Veri Toplama Araçları .....................................................................................56 2.3.1.1. Kişisel bilgi formu...............................................................................57 2.3.1.2. Matematik Umutsuzluk Ölçeği ...........................................................57 2.3.1.3. Matematik Kaygı Ölçeği .....................................................................60 2.3.1.4. Akademik Öz-düzenleme Ölçeği ........................................................62 2.3.2. Veri Toplama Araçlarının Uygulanması..........................................................65 2.4. VERİLERİN ANALİZLERİ...............................................................................................65 3. BÖLÜM ............................................................................................................................69 3. BULGULAR......................................................................................................................69 3.1. BİRİNCİ ALT PROBLEME YÖNELİK BULGULAR ............................................................69 3.1.1. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeyleri..............................................69 xiii 3.1.2. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Cinsiyete Göre Değişimi 69 3.1.3. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Sınıf Düzeyine Göre Değişimi.....................................................................................................................71 3.1.4. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Okul Türüne Göre Değişimi.....................................................................................................................72 3.1.5. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Matematik Not Ortalamasına Göre Değişimi......................................................................................73 3.1.6. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Anne Öğrenim Durumuna Göre Değişimi............................................................................................................75 3.1.7. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Anne Çalışma Durumuna Göre Değişimi............................................................................................................76 3.1.8. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Baba Öğrenim Durumuna Göre Değişimi............................................................................................................77 3.1.9. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Babanın Meslek Durumuna Göre Değişimi............................................................................................................80 3.1.10. Öğrencilerin Matematik Umutsuzluk Düzeylerinin Aile Gelir Durumuna Göre Değişimi............................................................................................................81 3.2. İKİNCİ ALT PROBLEME YÖNELİK BULGULAR...............................................................83 3.2.1. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeyleri .......................................................83 3.2.2. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Cinsiyete Göre Değişimi..........83 3.2.3. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Sınıf Düzeyine Göre Değişimi.84 3.2.4. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Okul Türüne Göre Değişimi ....85 3.2.5. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Matematik Not Ortalamasına Göre Değişimi............................................................................................................85 3.2.6. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Anne Öğrenim Durumuna Göre Değişimi.....................................................................................................................86 3.2.7. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Anne Çalışma Durumuna Göre Değişimi.....................................................................................................................87 3.2.8. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Baba Öğrenim Durumuna Göre Değişimi.....................................................................................................................88 3.2.9. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Babanın Meslek Durumuna Göre Değişimi.....................................................................................................................89 3.2.10. Öğrencilerin Matematik Kaygı Düzeylerinin Aile Gelir Durumuna Göre Değişimi.....................................................................................................................90 xiv 3.3. ÜÇÜNCÜ ALT PROBLEME YÖNELİK BULGULAR...........................................................91 3.3.1. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançları .............................91 3.3.2. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Cinsiyete Göre Değişimi.....................................................................................................................92 3.3.3. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Sınıf Düzeyine Göre Değişimi............................................................................................................93 3.3.4. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Okul Türüne Göre Değişimi............................................................................................................95 3.3.5. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Matematik Not Ortalamasına Göre Değişimi......................................................................................97 3.3.6. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Anne Öğrenim Durumuna Göre Değişimi..........................................................................................98 3.3.7. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Anne Çalışma Durumuna Göre Değişimi......................................................................................1000 3.3.8. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Baba Öğrenim Durumuna Göre Değişimi........................................................................................102 3.3.9. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Babanın Meslek Durumuna Göre Değişimi........................................................................................103 3.3.10. Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Motivasyonel İnançlarının Aile Gelir Durumuna Göre Değişimi........................................................................................104 3.4. DÖRDÜNCÜ ALT PROBLEME YÖNELİK BULGULAR ....................................................106 3.5. BEŞİNCİ ALT PROBLEME YÖNELİK BULGULAR..........................................................108 4. BÖLÜM ..........................................................................................................................110 4. TARTIŞMA VE YORUM...............................................................................................110 4.1. BİRİNCİ ALT PROBLEME İLİŞKİN TARTIŞMA VE YORUM ............................................110 4.2. İKİNCİ ALT PROBLEME İLİŞKİN TARTIŞMA VE YORUM...............................................114 4.3. ÜÇÜNCÜ ALT PROBLEME İLİŞKİN TARTIŞMA VE YORUM...........................................119 4.4. DÖRDÜNCÜ ALT PROBLEME İLİŞKİN TARTIŞMA VE YORUM ......................................123 4.5. BEŞİNCİ ALT PROBLEME İLİŞKİN TARTIŞMA VE YORUM............................................125 5. BÖLÜM ..........................................................................................................................127 5. SONUÇ VE ÖNERİLER.................................................................................................127 xv 5.1. ARAŞTIRMADAN ELDE EDİLEN SONUÇLAR................................................................127 5.2. ÖNERİLER ..................................................................................................................129 KAYNAKLAR ...................................................................................................................131 EKLER ...............................................................................................................................149 ÖZGEÇMİŞ .......................................................................................................................15