TİRE MÜZESİ’NDE KORUNAN HELLENİSTİK VE ROMA İMPARATORLUK DÖNEMİ’NE AİT BİR GRUP MEZAR STELİ

Abstract

TİRE MÜZESİ’NDE KORUNAN HELLENİSTİK ve ROMA İMPARATORLUK DÖNEMİ’NE AİT BİR GRUP MEZAR STELİ Su Tuğçem ÖZKAN Yüksek Lisans Tezi, Arkeoloji Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Doç. Dr. Murat ÇEKİLMEZ 2020, XXI + 295 sayfa + 26 Levha sayfası Hellenistik ve Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait ve Tire Müzesi envanterine kayıtlı olan 12 mezar steli incelenmiştir. Steller belirli bir bağlam içerisinde yer almadığından, kökenlerini belirlemek ve tarihlendirmek için, stellerin formlarından, figürlerin stilistik özelliklerinden, üzerlerinde yer alan bezemelerden ve yine üzerlerinde yer alan yazıtlardan yararlanılmıştır. Birinci bölümde stellerin bulunmuş olduğu Lydia Bölgesi ve Tire kenti üzerinde durulmuş; antik kaynakların verdiği bilgilerden de yararlanılarak gerek Lydia Bölgesi’nin gerekse Tire kentinin tarihi hakkında bilgiler verildikten sonra Tire kenttinde yapılan diğer arkeolojik çalışmaların bir literatür özeti çıkarılmıştır. İkinci bölüm kullanmış olduğumuz kaynakların özetine ayrılmış olup çalışmamızın üçüncü bölümünde ise, stel tiplerinin gelişimi ve çeşitleri hakkında genel olarak bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde steller üzerindeki figürler tipolojik olarak incelenmiş, kökenleri ve ikonografileri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmamızın beşinci bölümü, çalışma kapsamındaki steller ile Lydia Bölgesi ve civar bölgelerdeki benzeş stellerin karşılaştırmasına ayrılmıştır. Altıncı bölümde, çalışmamız kapsamında yer alan steller genel olarak değerlendirilmiş, atölyeler ve köken üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın yedinci bölümü olan “Katalog” kısmında öncelikle stellere birer katalog numarası verildikten sonra künyeleri hakkındaki bilgiye değinilmiş, fotoğrafları ve çizimleri ile birlikte detaylı olarak tanımlamaları yapılmıştır.İÇİNDEKİLER KABUL VE ONAY SAYFASI..............................................................................................iii BİLİMSEL ETİK BİLDİRİM SAYFASI...............................................................................iv ÖZET....................................................................................................................................... v ABSTRACT ..........................................................................................................................vii ÖNSÖZ.................................................................................................................................viii RESİMLER DİZİNİ..............................................................................................................xii GRAFİKLER DİZİNİ ........................................................................................................... xv KATALOGLAR DİZİNİ......................................................................................................xvi LEVHALAR DİZİNİ ..........................................................................................................xvii HARİTALAR DİZİNİ.........................................................................................................xvii ÇİZİMLER DİZİNİ..............................................................................................................xix KISALTMALAR DİZİNİ ..................................................................................................... xx GİRİŞ....................................................................................................................................... 1 1. BÖLÜM.............................................................................................................................. 4 1. LYDIA BÖLGESİ............................................................................................................... 4 1.1. Lydia Bölgesi............................................................................................................... 4 1.2. Tire (Teira/Thira/Thyra/Thyraia/Thyrea/Tira/Tyrha/Tyrra) Antik Kenti.................... 6 1.3. Tire İlçesi Buluntuları ve Literatür Özeti .................................................................... 7 2. BÖLÜM............................................................................................................................ 13 2. LİTERATÜR ÖZETİ ........................................................................................................ 13 3. BÖLÜM............................................................................................................................ 21 3. STEL TİPLERİ .................................................................................................................. 21 3.1. Steller ve Gelişimi...................................................................................................... 21 3.2. Stel Tipleri.................................................................................................................. 22 3.2.1. Mimari Açıdan................................................................................................. 22 3.2.1.1. Alınlıklı Steller.................................................................................... 22 x 3.2.1.2. Alınlıksız Steller.................................................................................. 23 3.2.2. Sahne Tipleri Açısından .................................................................................. 23 3.2.2.1. Mezar Stelleri ...................................................................................... 24 4. BÖLÜM............................................................................................................................ 25 4. FİGÜR TİPLERİ VE İKONOGRAFİ............................................................................... 25 4.1. İnsan Figür Tipleri ..................................................................................................... 25 4.1.1. Erkek Figür Tipleri .......................................................................................... 26 4.1.1.1. Süvari tipleri........................................................................................ 27 4.1.1.2. Dioskurides tipi ................................................................................... 28 4.1.1.3. Kline Üzerinde Uzanan Erkek Tipleri................................................. 29 4.1.2. Kadın Figür Tipleri.......................................................................................... 30 4.1.2.1. Oturan kadın tipi.................................................................................. 31 4.1.2.2. Büyük Herculaneumlu kadın tipi ........................................................ 32 4.1.3. Hizmetçi Figür Tipleri ..................................................................................... 33 4.1.4. Çocuk Figür Tipleri ......................................................................................... 34 4.2. Hayvan Figürleri........................................................................................................ 35 4.2.1. At Figürleri ...................................................................................................... 36 4.2.2. Yılan Figürleri ................................................................................................. 52 4.2.3. Köpek Figürleri................................................................................................ 75 4.2.4. Kuş Figürleri.................................................................................................... 95 4.3. Bitki - Meyveler....................................................................................................... 114 4.3.1. Hurma (Palmiye) ........................................................................................... 115 4.3.2. Ağaç............................................................................................................... 131 4.3.3. Nar ................................................................................................................. 140 4.3.4. Üzüm (Asma)................................................................................................. 153 4.2.5. Zeytin Figürleri.............................................................................................. 173 4.4. Eşyalar ..................................................................................................................... 190 xi 4.4.1. Ev Eşyaları..................................................................................................... 191 4.4.1.1. Ayaklık.............................................................................................. 191 4.4.1.2. Kline .................................................................................................. 192 4.4.1.3. Sehpa/Masa (Mensa Tripes).............................................................. 194 4.4.1.4. Tabure (Diphros)............................................................................... 195 4.4.2. Seramik Kaplar.............................................................................................. 196 4.4.2.1. Kalathos ............................................................................................ 196 4.4.2.2. Krater................................................................................................ 197 4.4.2.3. Pyksis (Pyxis) .................................................................................... 198 5. BÖLÜM.......................................................................................................................... 200 5. STİL ÖZELLİKLERİ, BÖLGELER ARASI ETKİLEŞİM VE KARŞILAŞTIRMA .... 200 6. TARTIŞMA VE SONUÇ.............................................................................................. 216 7. KAYNAKLAR............................................................................................................... 227 8. KATALOG..................................................................................................................... 245 9. LEVHALAR .................................................................................................................. 269 ÖZGEÇMİŞ ....................................................................................................................... 29