In this article author is studiyng the situation of “wilnian Lithuania” in the period between the collapse of Polish state and incorporating into USRS (September– –October 1939). For Author it is the same situation like “returning” of Polish people on “recovered territories” after 1945. Article bases on direct relations, memories and notes from diaries of participants. It is useful to show history from social view. At first analized is relationship between Polish and Lithuanian people during interwar and Red Army’ soldiers coming to eastern borderlands. The main theme of article concerns changing of polish-lithuanian relationship. It touchs also an issue of lituhanian and soviet activity on the Poles and their opinion about independent Polish state matter. As conslusion author takes two issues- of attachement of border teritories as having impact on durability of conflict. The second concerns people having moral values though surrounding chaos, violence and aphaty.Dokąd Litwini wracali? Losy Kresowian z północno-wschodnichziem II RP (wrzesień–październik 1939 r.)Tematem niniejszego opracowania jest okres przełomu, który w stosunkach polsko- litewskich oraz dla mieszkańców obu państw zapoczątkowała agresja Niemiec na Polskę w 1939 r., co w konsekwencji doprowadziło do okupacji Polski przez III Rzeszę, a Litwy przez Związek Sowiecki. Ów początek (wrzesień–październik 1939 r.) wojny stanowił zaledwie jeden z wielu jej epizodów, już choćby z tego powodu, że wkrótce Litwa została włączona w skład ZSRS. W tekście tym autorka oddaje głos polskim mieszkańcom ziemi wileńskiej stanowiącej w okresie międzywojennym część tzw. Kresów Północno- Wschodnich Polski celem ukazania „polskiej” perspektywy omawianych wydarzeń. Relanci obok charakterystyki okresu początku wojny przywołują też wspomnienia sprzed jej wybuchu. Pojawiają się również wzmianki na temat wydarzeń z następnych lat wojny. Oczom czytelnika ukazuje się obraz złożony: warunków życia, relacji międzyludzkich, stosunków pomiędzy Polakami i Litwinami oraz okrucieństw wojny, jak mordy na ludności, polityka okupantów względem zajętych terytoriów. Tekst jest próbą analizy skomplikowanych relacji, jakie łączą wielonarodową ludność obszarów pogranicznych. Szczególnym czasem dla tej są momenty ekstremalne, za jaki z pewnością uznać można konflikt zbrojny
