Miskiewicz, Wioletta

żegleń, Urszula

Polish

Akademicka Platforma Czasopism

Od redakcji Polsko-Francuski Rok Nauki – 2019Po długim okresie oczekiwania mamy przyjemność przedstawić Państwu drugi specjalny zeszyt polsko-francuski. Za opóźnione wydanie przepraszamy naszych Autorów i Czytelników. Tym zeszytem zamykamy symbolicznie Polsko-Francu-ski Rok Nauki. Nie zamykamy jednak naszej współpracy, gdyż to doświadcze-nie otworzyło wiele nowych perspektyw. Istniało i istnieje tyle wspólnych projek-tów naukowych polsko-francuskich, o których nawet nie mogliśmy wspomnieć, tyle mniej lub bardziej formalnych instytucji, które zasługują na przedstawienie, tyle wspólnych polsko-francuskich książek do omówienia, tyle debat, czasem trud-nych, do analizy, a ile jeszcze do podjęcia! Chcieliśmy ukazać naszym Czytelni-kom różnorodność polsko-francuskich kontaktów naukowych i przybliżyć choć kilka ich aspektów – a istnieje przecież wiele innych, które zasługują na uznanie. Słowa tego wprowadzenia piszemy niedługo po przejęciu przez Francję (1 stycz-nia 2022 r.) na sześć miesięcy przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej. Nawet jeśli stwierdzamy z przykrością, że nauka nie należy do oficjalnych priorytetów programu tego przewodnictwa, to przecież już teraz wyróżniły się nowe dziedziny współpracy, takie jak wielojęzyczność w nauce europejskiej, czy też wspólna ewa-luacja badań naukowych1.Niniejszy zeszyt rozpoczynamy od tekstu Redaktor gościnnej Wioletty Miskiewicz, dotyczącego trudności związanych z tłumaczeniem wyrażenia „naukoznawstwo” na język francuski – „Naukoznawstwo : un vrai « intraduisi-ble » de la philosophie polonaise des sciences?” („Naukoznawstwo: czy rzeczy-wiście «nieprzetłumaczalne» z polskiej filozofii nauki?”). Tekst otwierający jest w pewnym sensie przewodnikiem pokazującym bogaty kontekst funkcjonowania pojęcia naukoznawstwa, wprowadzonego przez Floriana Znanieckiego w 1925 r. na łamach pisma Nauka Polska na określenie nowej nauki poświęconej bada-niom nad wiedzą naukową. Pojęcie to znalazło następnie swój wyraz w rozwa-żaniach znanych przedstawicieli Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Autorka przy-wołuje również aktualny kontekst tłumaczenia tego centralnego w tytule naszego 1 https://www.hceres.fr/fr/agenda/presidence-francaise-de-lunion-europeenne-pfue-2022.ZAGADNIENIANAUKOZNAWSTWA4	(222)	2019PL	ISSN	0044-16198 OD REDAKCJIpisma terminu jako science of science, który to kontekst jest zdeterminowany przez pojawienie się nowej, związanej z rewolucją cyfrową, dyscypliny naukowej noszącej właśnie tę nazwę. Na zakończenie Wioletta Miskiewicz otwiera dysku-sję nad rozpowszechnionym już także poza Francją konceptem „nieprzetłuma-czalności” jako istoty języka filozoficznego. Koncept ten został wprowadzony przez Barbarę Cassin z Akademii Francuskiej w wydanym przez nią Vocabula-ire européens des philosophies. Dictionnaire des intraduisibles (2004). Wioletta Miskiewicz przywołuje ze swej strony dwa główne argumenty krytyczne: (1) nie-wątpliwą skuteczność Vocabulaire technique et critique de la philosophie André Lalande’a (na którym wychowały się nie tylko całe pokolenia filozofów francu-skich, ale z pewnością także niejeden filozof polski, ponieważ słownik ten był dobrze znany Kazimierzowi Twardowskiemu) oraz (2) mało znane poglądy filo-zoficzne samego Lalande’a.Autorką następnego artykułu jest Joanna Nowicki (profesor Uniwersytetu Cergy w Paryżu), specjalistka komunikacji międzykulturowej i współredaktorka wraz z Chantal Delsol (z Akademii Nauk Moralnych i Politycznych w Instytucie Francuskim) opublikowanego w 2021 r. słownika encyklopedycznego La vie de l’esprit en Europe centrale et orientale depuis 1945, przy którym współpracowało wielu polskich specjalistów tej szerokiej dziedziny. Tekst Joanny Nowicki „Obieg i transfer idei między Francją a Polską: wpływ presupozycji badaczy” został opublikowany w dwóch wersjach językowych (francuskiej i polskiej) i przenosi Czytelnika w niezwykle bogatą sferę kulturową ze skomplikowanymi, odmien-nymi uwarunkowaniami historyczno-społeczno-politycznymi, jakie wpłynęły na kształtowanie postaw intelektualnych w Polsce i we Francji. Z subtelną wnikliwo-ścią i znakomitą znajomością zagadnień autorka ukazuje trudności, jakie napotyka obieg i transfer idei między Francją a Polską.W drugiej sekcji pisma, zawierającej artykuły recenzyjne, przedstawiamy, podobnie jak w zeszycie 3, teksty autorskie, w których są omawiane i dyskutowane monografie książkowe. Artykuł pierwszy, którego autorem jest Michał Rogalski, zawiera krytyczną analizę zagadnień związanych z racjonalnością przekonań reli-gijnych. Podstawą tej analizy i polemiki jest monografia The Right to Believe. Per-spectives in Religious Epistemology, zredagowana przez współpracujących ze sobą od wielu lat dwóch filozofów analitycznych, prowadzących badania także w dzie-dzinie filozofii religii: Dariusza Łukasiewicza z Uniwersytetu Kazimierza Wiel-kiego w Bydgoszczy i Rogera Pouiveta z Uniwersytetu Lotaryńskiego i Francu-skiego Instytutu Uniwersyteckiego (IUF)2. Należy pamiętać, że profesor Pouivet 2 Francuski Instytut Uniwersytecki (Institut universitaire de France – IUF) jest agendą francuskiego Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Innowacji wyróżniającą (i finansującą badania) w drodze konkursu uznanych międzynarodowo profesorów za ich prace badawcze prowadzone na najwyższym poziomie naukowym.POLSKO-FRANCUSKI ROK NAUKI – 2019 9był organizatorem pierwszej we Francji konferencji poświęconej wyłącznie pol-skiej filozofii analitycznej (La philosophie et logique en Pologne (1918– 1939) – Contribution à l’histoire de la philosophie du XXe siècle, 21 i 22 listopada 2003 r. w Nancy). Drugi artykuł recenzyjny, napisany przez Marzenę Adamiak z Insty-tutu Filozofii i Socjologii PAN, ma za punkt wyjścia monografię Obcy, inny, wykluczony3 autorstwa profesor Magdaleny Środy z Instytutu Filozofii Uniwersy-tetu Warszawskiego, znawczyni i popularyzatorki francuskich teorii mniejszości i feminizmu.Kolejny dział: Przeglądy – Poglądy – Archiwalia poszerza zakres badawczy i tematyczny współpracy polsko-francuskiej o dziedziny geografii i matematyki. Lydia Coudroy de Lille z Uniwersytetu Lumière w Lyonie i Marek Więckow-ski z Polskiej Akademii Nauk, w napisanym po francusku artykule „Geografia, lecz nie tylko… Relacje naukowe między Francją a Polską”, prezentują niezwy-kle bogatą, sięgającą bowiem średniowiecza, historię badań w dziedzinie geogra-fii, pokazując zmieniający się kontekst polityczny tej współpracy (szczególnie widoczny w dziedzinie kartografii powiązanej z inżynierią militarną).Następny tekst, którego autorem jest Christophe Eckes, badacz z Archiwum Henriego Poincarégo, nosi tytuł „La correspondance entre les mathématiciens Jean Leray et Juliusz Schauder : une coopération scientifique à l’interface entre histo-ire et mémoire” („Korespondencja między matematykami Jeanem Leray i Juliu-szem Schauderem: współpraca naukowa na styku historii i pamięci”) i opiera się m.in. na archiwalnych materiałach, które stanowi częściowo dotąd niepubli-kowana korespondencja między matematykami z lat 1933–1938. Artykuł Eckesa ukazuje współpracę Jeana Leray (1906–1998) i Juliusza Pawła Schaudera (1899– –1943)4 zarówno w niezwykle bogatym światowym kontekście naukowym, jak i w świetle wydarzeń historycznych oraz tragicznych losów wojennych Schaudera i jego rodziny. Zostają tu przywołane m.in. nazwiska i osiągnięcia wybitnych mate-matyków ze Lwowa i z Warszawy. W tym sensie tekst Eckesa można potrakto-wać jako hołd złożony matematykom polskim w 100-lecie Polskiego Towarzystwa Matematycznego. Francuskie Towarzystwo Matematyczne (Société mathématique de France) powstało pół wieku wcześniej – w 1872 r. Poważnie opóźnione wyda-nie naszego zeszytu pozwala nam również kierować słowa uznania do matematy-ków francuskich w 150. rocznicę utworzenia Francuskiego Towarzystwa Matema-tycznego.W obydwu zeszytach zwracamy uwagę nie tylko na tradycyjnie bogatą współ-pracę personalną między Polską a Francją, ale także na współpracę instytucjo-3 Wydawnictwo słowo/obraz terytoria otrzymało w marcu 2022 r. za tę publikację nagrodę specjalną Wydawnictw Naukowych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w Konkursie na najlepszą książkę akademicką.4 Warto dodać, że na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, wydawcy Zagadnień Naukoznawstwa, funkcjo-nuje Centrum Badań Nieliniowych im. J.P. Schaudera.10 OD REDAKCJInalną. W ostatniej sekcji tego zeszytu wyróżniliśmy trzy ośrodki. Rozpoczęli-śmy od kultowego miejsca emigracji polskiej w Paryżu – Biblioteki Polskiej na Wyspie Świętego Ludwika, niedaleko mitycznego Hôtel Lambert, który jest sie-dzibą Polskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego powstałego w 1866 r. Jego aktualny prezes Casimir Pierre Zaleski wspólnie z profesorem Markiem Toma-szewskim z INALCO (Narodowy Instytut Języków i Cywilizacji Orientalnych) przedstawiają, uwzględniając szczególnie aspekt historyczny, ten monument kul-tury polskiej w Paryżu, który po gruntownej renowacji na początku tego wieku stał się aktywnym centrum wymiany naukowej i artystycznej polsko-francuskiej.Kolejnym polskim ośrodkiem naukowym w Paryżu, znacznie młodszym, jego historia sięga bowiem odrodzenia państwowości polskiej po pierwszej woj-nie światowej, jest Stacja PAN, mająca swoją siedzibę w pięknym hôtel particu-lier w XVI dzielnicy Paryża przy ulicy Lauriston. To wyjątkowe miejsce, któ-rego opisy można odnaleźć w powieści W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta i które było oficjalną siedzibą polskiej delegacji na konferencję wersalską. Zostało zakupione przez państwo polskie po drugiej wojnie światowej i stało się znanym punktem spotkań naukowych, programów badawczych i wydawniczych. Działalność Stacji PAN w Paryżu, promującą naukę polską we Francji, przedsta-wia nam czteroosobowy zespół autorów: Adam Knapik, Natalia Pstrąg, Magda-lena Sajdak (aktualna dyrektorka) i Kamil Szafrański (były dyrektor).Od lat boleśnie odczuwalny jest brak w Polsce jednostki badawczej francu-skiego Instytutu Nauk Humanistycznych i Społecznych (Institut des sciences humaines et sociales – INSHS) CNRS (Centre national de la recherche scienti- fique), podczas gdy w Pradze, Berlinie i Oksfordzie istnieją w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych (SHS) jednostki UMIFRE (Unités mixtes des instituts français de recherche) zarządzane przez CNRS we współpracy z fran-cuskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych. Ponadto na świecie działają także liczne UMI (Unités mixtes internationales), wymienimy tu tylko te w Holandii, Austrii czy we Włoszech. Próby otwarcia oficjalnej jednostki badawczej CNRS, podejmowane co parę lat, kończyły się niepowodzeniem. Wiele lat temu pojawiła się idea, aby takie laboratorium powstało w powiązaniu z Ośrodkiem Kultury Francuskiej i Studiów Frankofońskich Uniwersytetu Warszawskiego (OKFiSF/CCFEF). 21 lutego 2020 r. została w końcu podpisana przez Uniwersytet War-szawski, Uniwersytet Sorbony i francuskie Ministerstwo Europy i Spraw Zagra-nicznych umowa wstępna, zakładająca wspólną budowę takiego międzynarodo-wego centrum badawczego jako transformacji OKFiSF. To właśnie prezentacja tego Ośrodka, założonego w 1958 r. przez Michela Foucaulta, który był też jego pierwszym efemerycznym kierownikiem, przygotowana przez aktualnego dyrek-tora OKFiSF Nicolasa Maslowskiego, kończy ostatni dział tego zeszytu.POLSKO-FRANCUSKI ROK NAUKI – 2019 11***Zamykając nasz podwójny polsko-francuski zeszyt, zamieszczamy w nim notki dotyczące autorów, a dopełniając nim wydanie roczne, dodajemy listę recenzentów, którzy oceniali teksty zgłaszane do publikacji w 2019 r. Wszystkim osobom zaan-gażowanym w prace redakcyjne i wydawnicze składamy gorące podziękowania.Ten zeszyt, podobnie jak poprzedni, został wydany z funduszy Wydziału Filo-zofii i Nauk Społecznych UMK. W imieniu Redakcji dziękujemy Panu Dzie-kanowi Radosławowi Sojakowi oraz Pani Dyrektor Instytutu Badań Informacji i Komunikacji profesor Ewie Głowackiej.Wioletta MiskiewiczUrszula Żegleń 

Od redakcji. Polsko-Francuski Rok Nauki - 2019

https://apcz.umk.pl/ZN/article/download/42508/34763

Od redakcji. Polsko-Francuski Rok Nauki - 2019

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Akademicka Platforma Czasopism