Domasłowski, Jerzy

Polish

Akademicka Platforma Czasopism

303  R O C Z N I K  T O R U Ń S K I   T O M  48 R O K  2021 Jan Kotłowski, Grafika wileńska okresu międzywojennego wykła-dowców i absolwentów Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefa-na Batorego w Wilnie ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toru-niu = Graphic art from interwar Vilnius produced by members of the teaching staff and graduates of the Faculty of Fine Arts at Stefan Batory University in Vilnius from the collection held by the University Library in Toruń, Toruń 2020, ss. 415. Książka ukazała się dla uczczenia dwóch ważnych rocznic polskiego życia naukowego: przypadającego w 2019 r. stulecia powstania wileńskiego Uniwer-sytetu Stefana Batorego, dziedzicem tradycji którego jest Uniwersytet Mikoła-ja Kopernika w Toruniu, oraz 75-lecia istnienia UMK i jego Biblioteki Uni-wersyteckiej obchodzonego w roku 2020. Jest katalogiem projektowanej wy-stawy Grafika wileńska okresu międzywojennego ze zbiorów Biblioteki Uniwer-syteckiej w Toruniu, której kuratorami zostali Elżbieta Hudzik i autor publika-cji. Przypomina o tym Słowo wstępne dyrektora Biblioteki UMK dr. Krzyszto-fa Nierzwickiego, który ponadto dokonuje krótkiej prezentacji zasobu biblio-tecznych kolekcji specjalnych. Nie pomija laudacji ku czci Jana Kotłowskiego – autora katalogu, wieloletniego opiekuna zbiorów graficznych, starszego kusto-sza dyplomowanego, którego zapałowi uczelnia zawdzięcza obecne bogactwo kolekcji, jej opracowanie naukowe i udostępnianie publiczności krajowej i za-granicznej (szczególnie litewskiej) podczas wielu wystaw. Katalog zawiera opisy 746 dzieł autorstwa 62 artystów oraz 250 ilustracji prac uznanych za najlep-sze. Dla porównania, gdy w ramach udostępnionego online zasobu Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej użyjemy jako narzędzia wyszukiwania tematu „grafika wileńska okresu międzywojennego”, otrzymujemy 524 wyniki (dostęp 20 08 2021). Niestety, wskutek ograniczeń spowodowanych światową pande-mią wystawa w planowanym terminie nie mogła dojść do skutku. Zamiast tego w maju 2021 r. z okazji Ogólnopolskiego Tygodnia Bibliotek uniwersytecka  304                          książnica udostępniła online krótszą, zmienioną wersję ekspozycji, zatytuło-waną Grafika wileńska 1919-1945, której kuratorami i autorami komentarzy są Elżbieta Hudzik i Dominik M. Piotrowski, również dobitnie podkreślający rolę twórcy kolekcji – https://expo.bu.umk.pl/s/grafika-wilenska/page/witamy (dostęp 20 08 2021).  Autorski wstęp Kolekcja grafiki wileńskiej okresu międzywojennego w zbio-rach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu zawiera charakterystykę zasobu Gabinetu Zbiorów Graficznych, wykorzystując tekst już publikowany w mate-riałach sesji naukowej Polskie kolekcjonerstwo grafiki. Ludzie i instytucje (red. E. Frąckowiak, A. Grochala, Warszawa 2008). Został zaprezentowany zbiór oraz dotycząca go obfita literatura, w których powstanie, poczynając od poło-wy lat osiemdziesiątych XX w., ogromny osobisty wkład wnosi Jan Kotłow-ski. Kadra naukowa USB dała początek Wydziałowi Sztuk Pięknych UMK, można przeto mówić o „szkole wileńsko-toruńskiej”, ale zbiory biblioteczne kształtowały się stopniowo, poprzez dary artystów, przekazy rodzinne, niekie-dy dzięki aktywności uczniów. Tekst poświęcony został budowie kolekcji, 305  dziś zapewne najbardziej reprezentatywnego zasobu grafiki wileńskiej dwu-dziestolecia międzywojennego w Polsce, mniej zaś ocenie dorobku artystycz-nego tamtejszego środowiska. Trochę szkoda, że przy okazji nie skorygowano stanu badań, pozostawiając taki, jak w pierwszej publikacji sprzed kilkunastu lat. W katalogu biogramy artystów grafików przedstawiono na 95 stronach w porządku alfabetycznym. Zawierają życiorys, charakterystykę twórczości plastycznej, bibliografię – tym razem zaktualizowaną – i spis prac prezento-wanych na wystawie (z informacji przedstawionych we wstępie do wspomnia-nej wystawy online wynikałoby, że jest to kompletny katalog zbioru biblio-tecznego grafiki wileńskiej). Środowisko artystów wileńskich okresu między-wojennego, tak kadry nauczającej, jak i studentów, było zróżnicowane pod względem miejsca pochodzenia. Nie wszyscy przeżyli wojnę, różnie ułożyły się ich losy po 1945 r. Osoby pozostałe na ziemiach przypadłych ZSRR moż-na policzyć na palcach jednej ręki, większość zaczęła budować życie od nowa na terenie powojennej Polski, oprócz Torunia stosunkowo często w Gdańsku i Sopocie, Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Katowicach, niektórzy znaleźli się na emigracji.   Najpoważniejszą część tomu zajmują duże i wyraźne reprodukcje wysta-wionych dzieł, w tym część barwnych, na ogół utrzymane w tonacji sepii i czar-no-białej. Choć, jak pisze autor, grafika dla większości artystów nie była pod-stawową dziedziną twórczości, a za bardziej prestiżową uważano malarstwo, jest to prawdziwa uczta dla oczu. Uderza bogactwo technik graficznych oraz rozwiązań formalnych, od tendencji historyzujących i realizmu po ekspresjo-nizm i inne modne kierunki artystyczne (z wyjątkiem abstrakcji), przy czym ogromna część prac została osadzona w sztafażu Wilna i okolic. Ilustracje uło-żono w zasadzie według alfabetycznej kolejności nazwisk, wszakże z dwoma wyjątkami – na pierwszym miejscu zaprezentowano dorobek Jerzego Hoppena i Michała Rouby. Zabieg ten, czytelnikowi nieco komplikujący poszukiwania, wymagałby objaśnienia, czy dokonano tego ze względu na wyjątkowe zasługi dla kształtowania się międzywojennej szkoły wileńskiej, czy może uznano za pars pro toto występujących w tamtejszym środowisku tendencji artystycznych, czy jeszcze z innego powodu. Podpisy z odniesieniem do numerów katalogo-wych wystawionych prac podano w wersji polskiej i tłumaczeniu angielskim, spis ilustracji w języku polskim, znalazło się też miejsce na rozwiązanie skró-tów bibliograficznych i indeks osób. Z punktu widzenia użytkownika pewną niedogodność stanowi fakt, że w części katalogowej zabrakło odsyłaczy do numerów tablic, jako że reprodukcje obejmują tylko część wystawionych prac. Niektóre z prac Walentego Romanowicza ukazano na tle plansz wystawowych (il. 178, 182, 187), co zresztą poprawiono w wersji elektronicznej. 306   Katalog Jana Kotłowskiego wyczerpująco dokumentuje dorobek artystyczny międzywojennego polskiego Wilna i świadczy o bogactwie zbiorów graficz-nych toruńskiej Biblioteki Uniwersyteckiej, w których tworzeniu – pokreślmy jeszcze raz – znaczny jest osobisty udział i zaangażowanie autora. Interesująca narracja i staranne opracowanie książki przez Wydawnictwo Naukowe Uniwer-sytetu Mikołaja Kopernika sprawiają, że oba wielkie jubileusze, wileńskie stule-cie i toruńskie 75-lecie, zostały godnie uczczone. To budzi nadzieję i wręcz życzenie, by podobną syntetyczną dokumentację jak najszybciej znalazł rów-nież długoletni dorobek artystyczny Wydziału Sztuk Pięknych UMK.  Jerzy Domasłowski (Poznań)  ORCID: 0000-0002-7876-3660   

Jan Kotłowski, Grafika wileńska okresu międzywojennego wykładowców i absolwentów Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, Toruń 2020, ss. 415.

https://apcz.umk.pl/RTOR/article/download/38568/32397

Jan Kotłowski, Grafika wileńska okresu międzywojennego wykładowców i absolwentów Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, Toruń 2020, ss. 415.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Akademicka Platforma Czasopism