The article is an attempt at a reconstruction of the specificity of understanding history in the writings of Friedrich von Hardenberg (Novalis), a representative of early German Romanticism. It points out the importance of inspiration of transcendentalism of J. G. Fichte, an initiator of a moral revolution in Germany, which is believed to have contributed to the transformation of natural history (Naturgeschichte) into a methodically implemented history of culture (Bildungsgeschichte). In a polemics with the narrow-minded consciousness contaminated by dogmatic empiricism, as evidenced by the French Revolution, Novalis proclaims the beginning of a new world that will realize the unity of theoretical and practical reason in a mature community of unique individuals.Artykuł stanowi próbę rekonstrukcji specyfiki rozumienia historii w pismach Friedricha von Hardenberga (Novalisa), reprezentanta wczesnego romantyzmu niemieckiego. Wykazuje ważność inspiracji transcendentalizmu J. G. Fichtego, który zainicjował rewolucję moralną w Niemczech, mającą przyczynić się do przekształcenia historii naturalnej (Naturgeschichte) w metodycznie realizowaną historię kultury (Bildungsgeschichte). W polemice ze świadomością filisterską, skażoną dogmatycznym empiryzmem, co uwidoczniło się w rewolucji francuskiej, Novalis obwieszcza początek nowego świata, który będzie realizował jedność rozumu teoretycznego i praktycznego w dojrzałej wspólnocie niepowtarzalnych indywidualności
