Zmienne losy prepozytury szpitalnej w Zebrzydowicach

Abstract

The issue of the hospital parish in Zebrzydowice is closely related to Mikołaj Zebrzydowski, the founder of the hospital at the family seat designated for 12 military veterans in 1599. Most patients belonged to the Soldier Fraternity of St. Michael the Archangel founded by the voivode in 1596. It was his intention that the sick staying there would receive proper care for both body and soul, so the management of the shelter and the care of the patients’ needs were entrusted to the local parish priest, who was also the provost of the hospital. In time, it turned out that this solution did not satisfy the founder, and he eventually decided to hand the work over to the Brothers Hospitallers of St. John of God, whom he brought to Zebrzydowice from Cracow in 1611. This article shows one stage of the process of seeking to find a better way to manage the foundation and the parish simultaneously, which Zebrzydowski tried to achieve as early as 1601. A hitherto unpublished document by Bishop Bernard Maciejowski dated August 3, 1601, registered in the Acts of the Bishop of Cracow (edition with translation in the Appendix) brought forth a solution seeking to maintain the hospital at the expense of the local parish, while the person linking the two administrative units was henceforth to be a hospital provost and not the parish priest. At the same time, the document is an interesting example of the bishop’s cooperation with the nobility in ecclesiastical matters, which was extremely important in the system of interdependence between the collators of the local church and the ordinary bishop, who was responsible for all ecclesiastical life in the territory of the diocese he administered.Tematyka prepozytury szpitalnej w Zebrzydowicach jest ściśle związana z osobą Mikołaja Zebrzydowskiego, który w 1599 roku ufundował w rodowej siedzibie szpital dla 12 weteranów wojskowych, przede wszystkim dla tych, którzy należeli do bractwa żołnierskiego świętego Michała Archanioła założonego przez wojewodę w 1596 roku. W jego zamierzeniu przebywający tam chorzy mieli otrzymać odpowiednią opiekę zarówno dla ciała, jak i dla duszy, dlatego też zarząd przytułku oraz troskę o potrzeby pacjentów zostały powierzone miejscowemu proboszczowi, który był zarazem prepozytem tegoż szpitala. Z czasem okazało się, iż takie rozwiązanie nie zadowalało fundatora i ostatecznie zdecydował on o przekazaniu tego dzieła braciom bonifratrom, których sprowadził do Zebrzydowic z Krakowa w 1611 roku. W niniejszym artykule został ukazany jeden z etapów procesu poszukiwania lepszego sposobu na zarządzanie równocześnie fundacją i parafią, który Zebrzydowski spróbował wcielić w życie już w 1601 roku. Niepublikowany dotąd dokument biskupa Bernarda Maciejowskiego z 3 sierpnia 1601 roku, oblatowany w aktach czynności biskupa krakowskiego (edycja wraz z tłumaczeniem w aneksie), wprowadzał rozwiązanie dążące do utrzymania prepozytury kosztem miejscowej parafii, zaś osobą łączącą obie jednostki administracyjne miał być od tej pory prepozyt, a nie proboszcz. Dokument ten stanowi zarazem ciekawy przykład współpracy biskupa ze szlachtą w sprawach kościelnych, co było niezwykle istotne w ówczesnym systemie zależności pomiędzy kolatorami miejscowego kościoła a biskupem ordynariuszem, odpowiedzialnym za całość życia kościelnego na terytorium zarządzanej przez siebie diecezji