W pismach Bogusława Wolniewicza tkwi filozoficzny system. Należy go
wydobyć – poprzez rekompozycję dzieła, które jawi się jako rozdrobnione na
600 publikacji i audycji. Jest to system typu pitagorejsko-manichejskiego, albo
mówiąc inaczej, leibnizjańsko-augustyńskiego. Profesor określał swoją filozofię
merytorycznie jako racjonalizm tychiczny. Głosi on, że światem i człowiekiem
włada los (zwłaszcza natura ludzka, z rysem także diabelskim), a rozum –
pozwalający dzięki logice świat odwzorować – świadom jest swej znikomości
wobec świata bezkresu. Stanowisko takie pozostaje w myśli współczesnej
rzadkością, choć nie jest nią w skali dziejów; jest w wyraźnej opozycji do
dominujących dziś racjonalizmu scjentystycznego i irracjonalizmu. Z tego
powodu – tj. bezsensowności wielu swych tez dla oponentów – niewidoczna
staje się spójność logiczna i ekstensywność zakresowa, składające się na
system filozoficzny Wolniewicza.Fundamentem systemu Wolniewicza jest metafizyka sytuacji, wzięta od
Wittgensteina, chociaż znacznie rozbudowana. To rozbudowanie nie stanowi
wszak największego osiągnięcia Wolniewicza. Metafizyka sytuacji to organon
– narzędzie myślenia tylko, służące wydobyciu najistotniejszych i najbardziej
skrytych prawd o świecie. Dzięki niemu i nowoczesnej logice styl myślowy
Wolniewicza szerszy jest od tradycyjnych: na przykład, mieści w sobie zarówno
chrześcijańską aksjologię i antropologię, jak i socjologię Marksa. Budzi to
zdziwienie i opór myślących zachowawczo, a nie powinno. „Prawda zawsze
zgadza się z prawdą” – mówi Wolniewicz.
U Wolniewicza liczy się cały system, a w nim głównie obiektywistyczna
i absolutystyczna filozofia wartości oraz pesymistyczna filozofia człowieka
(obie chrześcijańskiej proweniencji). System Wolniewicza można sobie wyobrażać
na podobieństwo katedry o wielu wieżach, konsekwentnie budowanej
przez niemal 70 lat z licznych i precyzyjnych tez. Główne wieże – to ontologiczno-
teologiczna, antropologiczna i aksjologiczna (filozofii praktycznej,
objawiająca powinności człowieka); pozostałe kilkanaście mniejszych odpowiadałoby
subdyscyplinom – jak epistemologia, filozofia kultury, filozofia
religii, estetyka itp.
Da się powiedzieć krótko: metafizyczność filozofii Wolniewicza sprowadza
się do uznawania wybranych klasycznych oraz formułowania oryginalnych
własnych sądów syntetycznych a priori. Zawarte są one w strukturze logicznej
języka, a język – w strukturze ludzkiego genotypu (DNA). Do najogólniejszych
prawd o świecie można zatem dotrzeć by continuous thinking, chociaż
to przywilej szczególnego geniuszu. Oryginalność i wielkość Bogusława Wolniewicza
leżą w jego systemie; należy on do koryfeuszy rozumu teoretycznego
i zarazem rozumu praktycznego swojej epoki