Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin Tanıtım

Yavuz Selim Göl

Trabzon İlahiyat Dergisi

Directory of Open Access Journals

515)Trabzon İlahiyat DergisiTrabzon Theology JournalISSN 2651-4559 | e-ISSN 2651-4567TİD, cilt / volume: 5, sayı / ıssue: 2(Güz / Autumn 2018): 515 - 518Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin TanıtımıEvaluation of Book Tabakâtü'l-Ümem of Said el EndelusîYavuz Selim GölDr. Öğr. Üyesi, Giresun Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, İslam Tarihi Anabilim DalıAssist, Prof., Giresun University, Faculty of Islamic Sciences, Department of Islamic History Giresun, Turkeyyavuz.gol@giresun.edu.tr.ORCID ID: https://orcid.org/0000-0001-7759-4482Makale Bilgisi / Article InformationMakale Türü / Article Type: Kitap İncelemesi / Book ReviewGeliş Tarihi / Date Received: 24 Temmuz / July 2018Kabul Tarihi / Date Accepted: 13 Aralık / December 2018Yayın Tarihi / Date Published: 31 Aralık / December 2018Yayın Sezonu / Pub Date Season: Aralık / DecemberAtıf / Citation: Yavuz Selim Göl , “Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin Tanıtımı”, TİD 5, sy. 2 (Güz 2018): 515 - 518.web: http://dergipark.gov.tr/tidmailto: trabzonilahiyatdergisi@gmail.comCopyright © Published by Trabzon Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Trabzon University, Faculty of Teology,Trabzon, 61080 Turkey. Bütün hakları saklıdır. / All right reserved.516)Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin TanıtımıEbü’l-Kâsım Sâid b. Ahmed b. Abdurrahman b. Muhammed el-En-delüsî el-Kurtûbî et-Tuleytılî (ö. 462/1070)  tarafından telif edilmiş olan Tabakâtü’l-Ümem, milletlerin bilim tarihini anlatan ve ilginç bilgiler içe-ren önemli bir eserdir. Eser Arapça aslından Ramazan Şeşen tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir. Kitabın asıl adı et-Ta’rîf bi-Tabakâti’l-Ümem ve Ulemâihâ ve Nübezin min Teâlifihim ve Ahbârihim’dir. Mütercim tarafın-dan Tabakâtü’l-Ümem adıyla yayımlanan kitap dilimize Milletlerin Bilim Tarihi olarak çevrilmiştir. Türkiye Yazma Eserler Kurumu tarafından çevi-ri-metin şeklinde 2014 yılında İstanbul’da basılmış olan kitap milletlerin bilim tarihini ele almaya çalışmakta diğer taraftan milletlerin karakterleri ve ilginç özelliklerinden de bahsetmektedir.Esere mütercim tarafından bir giriş kısmı yazılmış ve bu bölümde Abbâsîler devrinde Arapça’ya tercüme faaliyetlerinden bahsedilmiştir. Burada tercümesi yapılan önemli eserlerden bahsedilmektedir.Kitabın asıl metnini oluşturan kısım dört bölüm halinde ele alın-mıştır. Birinci bölümde Eski Milletler; ikinci bölümde Meşgalelerine Göre Milletlerin Çeşitliliği ve Dereceleri; üçüncü bölümde İlimlerle Uğraşmayan Milletler; dördüncü bölümde ise İlimlerle Uğraşan Milletler’den bahsedil-mektedir.Eski Milletler’den bahsettiği birinci bölümde müellif, ilk olarak Fars-lar’ı zikretmekte ve onların meskûn memleketlerin ortasında oturdukla-rından bahsetmektedir. Müellif ikinci millet olarak bahsettiği Keldâni-ler’in (Kaldeliler), Süryânîler ve Bâbilliler olduğunu; Kenânîler, Asurlular, Ermeniler, Musul halkı, Cerâmika (belki Kürtler), Irak Sevâdı halkı Nabâti-ler’i kapsadığını söyler. Üçüncü millet olarak Yunanlar, Rumlar (Romalı-lar), Frenkler, Galicialılar, Bürcan (Bulgarların bir kısmı), Slavlar, Ruslar, Bulgarlar, Alanlar ve Karadeniz, Azak denizi etrafındaki meskûn yerlerin halklarını zikreden müellif, bu milletlerin ülke ve dillerinin bir olduğunu ifade eder. Dördüncü millet olarak Mısır’da bulunan halklar ile ve Kıptlar, Habeşler, Nubyalılar, Zenciler, Mağrib halkı Berberîler’in yanında Batı At-las Okyanusu’na kadar olan yerlerin halklarını zikreden müellif, beşinci millet olarak ise Türkler’i zikreder. Sâid el-Endelüsî, Karluklar, Kimekler, Tokuzoğuzlar, Hazarlar, Avarlar (Serîr), Giller, Cürzan, Tâlesan, Keşk, Bur-taslar gibi kabilelerden oluşan Türklerin dil ve ülkelerinin bir olduğunu ifade etmiştir. Altıncı millet olarak Hint ve Sind halklarını zikreden Sâid Yavuz Selim Göl517)el-Endelüsî, yedinci millet olarak ise Çinlileri zikreder. Bunların Âmur b.Yafes b. Nûh oğullarından olduğunu ülke ve dillerinin bir olduğunu söyle-mektedir. Bu yedi milletin tüm insanları içine aldığını ifade eden müellif, insanların daha sonra bu milletlerden ayrılıp dağıldığını belirtmektedir.İkinci bölümde milletleri meşgalelerine göre tasnif eden Sâid el-En-delüsî, milletleri iki kısma ayırır. Bu iki sınıftan birisinin ilimle meşgul olduğunu, diğer sınıfın ise ilmî faaliyetlerde bulunmadıklarını söyler. Müellif bu tasnife göre ilimle uğraşanların sekiz milletten oluştuğunu ve bunların Hintler,Farslar, Keldânîler, Yunanlar, Rumlar, Mısır halkı, Araplar ve İbrânîler olduğunu ifade etmiştir. Diğer milletlerin ilimle uğraşmadığı-nı ifade eden Sâid el-Endelüsî bu milletleri şöyle sıralamaktadır: Çinliler, Ye’cûc ve Me’cûc, Türkler, Burtaslar, Avarlar, Hazarlar, Giller, Tâlesanlar, Mukanlar, Keşkler, Alanlar, Slavlar, Bulgarlar, Ruslar, Burcanlar, Berberîler, Sudanlılar, Habeşliler, Nubyalılar, Zenciler, Ganalılar vs.Üçüncü bölümde ilimle uğraşmayan milletlerden bahseden Sâid el-Endelüsî, bu milletlerin en uyanık ve ileri olanlarının Çinliler ve Türk-ler olduğunu belirtmiştir. Çinlilerin en kalabalık, devletleri en büyük ve ülkeleri en geniş olan millet olduğunu da ekleyen müellif, Türklerin ise kalabalık bir topluluk olduklarını ve iyi savaşçıların bu milletten oldu-ğunu ifade etmektedir. Bu bölümde Sâid el-Endelüsî ilimle uğraşmayan milletlerle ilgili çok ilginç bilgiler sunmaktadır. Onların insanlardan çok hayvanlara benzediğini, kuzeyde olanların az güneş gördükleri için mi-zaçlarının soğuk ve ahlâklarının ham olduğundan bahsetmektedir. Hatta fizikî özelliklerinden de bahseder. Ekvatora yakın oturanların ise güneş-ten çok fazla etkilendiklerini, bu nedenle mizaçlarının hararetli olduğunu ve ahlâklarının bozuk olduğunu aktarmaktadır. Müellif, ilimle uğraşma-yan milletlerden olan Galicialıların (Kuzey İspanyalılar), Berberîlerin ve diğer Mağrib sakinlerinin sapıklık, cehalet, düşmanlık ve zulüm gibi ah-lâkî zafiyetlere sahip olduklarını ifade etmektedir. Sâid el-Endelüsî, bura-da adını anmadığı milletlerin ise durumlarının son derece kötü olduğunu belirtmektedir.Dördüncü ve son bölümde Sâid el-Endelüsî, ilimle uğraşan millet-lerin Allah’ın seçkin kulları olduklarını; Çinlilerin, Türklerin ve onlara benzer milletlerin elde etmeye çalıştığı düşmanca huylara, hayvanî kuv-vetlerle övünmeye ilgi duymadıklarını belirtmiştir. Bu bölümde ilimle uğ-raşan milletlerin sekiz olduğunu ifade eden müellif, bu milletleri ve ilmî Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin Tanıtımı518)özelliklerini kısaca izah etmektedir. Burada ilginç bir ifadeye rastlamak-tayız: “Dünyada beş büyük hükümdar vardır. Diğer insanlar onlara tâbidir.” diyen Çin hükümdarları bu hükümdarların Çin, Hint, Türk, Fars ve Rum hükümdarları olduğunu söylemişlerdir. Müellif, bu beş hükümdarın mil-leti ile ilgili bazı özellikleri zikretmiştir. Müellif sekiz milleti zikrettiği bu bölüme, Müslümanlar’da İlim ve Endelüs’te İlim başlıklarını da eklemiştir. Bu milletlerin bilim tarihiyle ilgili güzel detayları aktarmış olan mü-ellif, hakikaten yaşadığı dönemde var olan milletlerle ilgili hem karakte-ristik hem de ilmî özellikleri açısından önemli bilgiler aktarmıştır. Aktar-mış olduğu bilgilerin önemli bir kısmının günümüz ile ilgili kayda değer benzerlikler arz ediyor olması da çok dikkat çekicidir. Bu eserin özellikle tarih, sosyoloji, psikoloji gibi ilim dallarında çalışma yapan kişilerin ke-sinlikle okuması gereken bir eser olarak ifade edilmesi mümkündür. Yavuz Selim Göl

Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin Tanıtımı

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/614289

Sâid el-Endelüsî’nin Tabakâtü’l-Ümem Adlı Eserinin Tanıtımı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals