Το 1987 η Τουρκία και το 1990 η Κυπριακή Δημοκρατία- ως η αναγνωρισμένη αρχή που εκπροσωπεί όλο το νησί- υπέβαλαν την αίτησή του για ένταξη στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες (αργότερα Ευρωπαϊκή Ένωση/ Ε.Ε). Η γνωμοδότηση της Commission πάνω στην ενταξιακή πορεία της Κύπρου (1993) υπογραμμίζει την επίλυση του Κυπριακού ως προϋπόθεση για την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. Την ίδια τακτική ακολούθησαν οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί και με την Τουρκία, αφού η επίλυση του Κυπριακού και η καλή θέληση της χώρας κατά τις διαπραγματεύσεις-υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών- αποτελούσαν πολιτική προϋπόθεση για την ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. Η σταδιακή άρση της αιρεσιμότητας του Κυπριακού προβλήματος στους Ελληνοκυπρίους, στην οποία συνέβαλε και ο ρόλος της Ελλάδας στα ευρωπαϊκά όργανα, άλλαξε τα δεδομένα και ευνόησε την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, την περίοδο που η Τουρκική αίτηση φαινόταν να είναι στάσιμη.
Ο ιστορικός συμβιβασμός που επετεύχθη στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Ελσίνκι το 1999, κατέστη σχεδόν βέβαιη τη συμπερίληψη της Κύπρου στην 5η διεύρυνση ενώ η Τουρκία απέκτησε τον τίτλο του υποψήφιου για ένταξη στην Ε.Ε κράτους. Το 1999 εγκαινιάζεται και μια νέα περίοδος επαναπροσέγγισης και βελτίωσης ελληνο-τουρκικών σχέσεων μετά την παγωμένη περίοδο του 1993-1998 όπου το Ελληνικό και το Τουρκικό στοιχείο (Ελλάδα-Τουρκία και Ελληνοκύπριοι- Τουρκοκύπριοι) είχαν επικίνδυνες τριβές (Ίμια 1996, τα γεγονότα της Πράσινης Γραμμής το 1996, Πύραυλοι S-300 κλπ.).
Οι διαπραγματεύσεις στις αρχές του 2000' είχαν ως βάση το σχέδιο του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών ,Kofi Annan. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Γλαύκος Κληρίδης, αν και είχε δείξει ειλικρινή διάθεση για εξεύρεση λύσης αντικαταστάθηκε το 2003 από τον Τάσσο Παπαδόπουλο, ο οποίος ήταν αρνητικά διακείμενος προς το Σχέδιο Ανάν. Οι βουλευτικές εκλογές στη βόρεια Κύπρο το 2003 ανέδειξαν ένα νέο πολιτικό προσωπικό διατεθειμένο να δεχθεί το σχέδιο Ανάν και να προσχωρήσει στην Ε.Ε παρά την δυσαρέσκεια του Προέδρου Ντενκτάς για την προτεινόμενη λύση. Τέλος, η εκλογή του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) το 2002 στην Τουρκία, έφερε στο προσκήνιο βουλευτές με φιλο-ευρωπαϊκή ατζέντα και διάθεση για υποχωρήσεις στο θέμα του Κυπριακού.
Στο δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου 2004, περίπου 65% των Τουρκοκυπρίων ψήφισαν υπέρ του Σχεδίου Ανάν, ενώ το 76.8% των Ελληνοκυπριακού πληθυσμού το καταψήφισαν. Ποιός ήταν ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πώς επηρέασε το αποτέλεσμα; Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος ήταν αποτυχημένη η πολιτική της Ε.Ε προς τους κύριους παίχτες της Κυπριακής διένεξης και πως επηρέασε τη συμπεριφορά του καθενός; Σε τι οφείλεται η αρνητική στάση των Ελληνοκυπρίων προς το σχέδιο Ανάν; Τι θα μπορούσε να είχε κάνει η Ε.Ε διαφορετικά; Τέλος, το Σχέδιο Ανάν ήταν συμβατό με τις κύριες διεκδικήσεις των Ελληνοκυπρίων;Turkey in 1987 and the Republic of Cyprus- as the recognized authority representing the whole island- in 1990 applied for European Communities’ membership signaling the beginning of EC’s (later European Union/E.U) interference in the Cyprus Conflict. Commission’s Opinion on Cyprus’ EC application (1993) underlined that a settlement in Cyprus was a prerequisite for the island’s EU accession. The European institutions followed the same policy for Turkey, since a settlement in Cyprus and Turkey’s good will during the negotiations- under the United Nations aegis- constituted a political requirement for Turkey’s EU membership. The gradual lifting of the settlement conditionality for the Greek-Cypriots, to which Greece contributed by utilizing its role in the European fora, brought a major change and favored Cyprus’ accession course, while Turkey’s application seemed to be at a stalemate.
The historical compromise that took place in Helsinki during the 1999 European Council, certified Cyprus’ inclusion in the fifth enlargement, while Turkey was granted candidate status. The 1993-1998 period of hostility and tension between Greece and Turkey but also between the two communities in Cyprus (Imia 1996, Green line events in 1996, S-300 missiles’ crisis etc.) was succeeded by a new era of rapprochement and improvement of inter-state and intra-state relations.
The basis for the early 2000’s negotiations was the plan proposed by the UN Secretary General Kofi Annan. The President of the Republic of Cyprus, Glafcos Clerides displayed a compromising stance towards the Plan but was succeeded after the 2003 elections by Tassos Papadopoulos, who was skeptical of the Annan Plan. The parliamentary elections in northern Cyprus featured a new wave of MPs willing to accept the Annan Plan and seek EU membership, despite Denktash’ disappointment for the proposed resolution. Finally, the election of AKP (Justice and Development Party) in 2002 in Turkey highlighted a pro-European agenda and willingness to make concessions regarding the Cyprus issue.
During the 24th April 2004 referenda, 65% of the Turkish-Cypriots voted in favor of the Annan Plan, while 76.8% of the Greek-Cypriot people voted against it. What was the EU’s role in the process and how did it affect the outcome? Judging by the referenda, was the EU’s policy towards the main players of the Cyprus conflict failing and how did it influence the policy of each player? How could the EU have acted differently? Last but not least, was the Annan Plan aligned to the main Greek-Cypriot demands
