Bilgisayar destekli öğrenme ortamlarında oluşan bilişsel aktivitelerin göz hareketlerini izleme yöntemi ile dinamik gerçek zamanlı değerlendirilmesi ve farklı insan- bilgisayar arayüzleri tasarımının bu aktiviteler üzerindeki etkileri araştırma projesi

Abstract

TÜBİTAK SBB01.07.2008Bu proje önerisi, bilişim ve iletişim teknolojileri (BĐT) tabanlı öğrenme ortamlarındaki ya da kısaca e-öğrenme’deki bilişsel etkinlikleri etkileyen faktörleri keşfetmek için bir göz hareketlerini izleme tabanlı araştırmalar gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırılacak faktörler, e-öğrenmenin yanı sıra, e-hükümet, e-iş, e-eğlence, e-sağlık ve e-vatandaş gibi bazı diğer bilgi toplumu projelerinde de doğrudan uygulama alanları bulacaktır. E-öğrenme sistemlerinin değeri genellikle etkileşimli olmalarında yatmaktadır. Bu etkileşimlilik etkin öğrenmeyi desteklemektedir. Alışılagelmiş öğrenme ortamlarına kıyasla, e-öğrenme sistemleri öğrenilecek olan içeriği sadece yazı ve grafik şeklinde belli bir düzen içinde sunmakla kalmaz, kullanıcının bu içeriği kendisinin keşfetmesine de olanak sağlar. Bu yüzden de kullanıcının bu sistem içinde nasıl dolaştığı öğrenme için elzem bir etmendir. Değişik öğrenme tiplerine yönelik sayfa tasarımlarında kullanılacak etkili öğeler bulabilmek için alışılagelmiş etkileşim değerlendirme metodolojilerinin göz-izleme metodolojisi ile birlikte kullanılması şimdiye kadar tespit edilmiş olanlardan farklı birtakım ek ipuçları sağlayabilir. Görsel olarak sunulan bir bilginin yerinin tespit edilerek algılanması ancak ilgi dahilindeki o nesnenin görüntüsünün görme yüzeyine (fovea) düşmesi durumunda mümkün olduğu için; göz hareketleri, bir kişinin bakışını o anda gözden geçirdiği görsel bütünün bir parçasından diğerine kaydırması için gereklidir. Önerilen araştırmada, bahsedilen görsel bütün, bilgisayar ekranında görüntülenenlerle temsil edilmektedir. Sonuç olarak, görsel inceleme ve gözden geçirme sırasındaki göz hareketlerinin incelenmesi, kişinin nereye baktığını ve bakışının ekranın hangi belirli kısmında ne kadar süre ile kaldığını ortaya çıkartabilir. Dolayısıyla, detaylı bir analiz, bilginin görsel olarak sunuluşundaki güçlük derecelerinin nicel göstergeleri olarak kabul edilebilecek, hem görüntüde gözün sabitlendiği hem de tekrar tekrar geri dönüldüğü noktalarla ilgili zengin veri sağlayabilecektir. Söz konusu kimsenin gözünün gerçek anlamda sabitlendiği süre, tek başına, o kimsenin bilgiyi işlemeye başladığının garantisi olamayacağı için, söz konusu kimsenin dikkat düzeyi de göz önüne alınacaktır. Bu ise, yine birtakım deney ya da araştırmalarla incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken başka birtakım bilişsel süreçleri gerektirmektedir. Bir e-öğrenme sistemi ile karşılaşıldığında, hangi alanların gözden geçirildiği ve bu alanların öğrenmenin derecesini anlamlı şekilde ne kadar süreyle etkilediği bilindiği taktirde; en önemli bilginin öğrenme malzemesinde koyulacağı yerin saptanması mümkün olacaktır. Eğer ekranın herhangi bir kısmı gözden geçirilmiyorsa, kişinin ekranın o kısmındaki bilgiyi algılayıp işlemeye başlamasından ya da içselleştirmesinden bahsetmek mümkün değildir. Bu araştırma etkinliğinin sonunda, e-öğrenme sistemlerinin uygulamalarına yönelik yol gösterici birtakım kurallar ya da öneriler yanında, etkin ve verimli olan e-öğrenme sistem prototiplerinin yapılması olanaklı olacaktır. Bu ise, hem bilgiyi kullanıcılarına tam olarak aktarabilen hem de kullanıcıyla dost olan öğretim sistemleri yaratma fırsatı vererek bu sistemlerde tam anlamıyla bir iyileşmeye ve ilerlemeye yol açacaktır.This project proposal aims to establish an eye-tracking setting to research the factors that affect cognitive activities in information and communication technologies (ICT) based learning environments (i.e. e-learning). These factors have direct implications on other major knowledge society projects such as, e-government, e-business, e- entertainment, e-health and e-citizens. Since visual information can be acquired when the image of the object of interest falls on the fovea, eye movements are needed to shift the gaze from one part of a visual scene the subject is exploring to the other. The visual scene, in this case, is represented by the computer display. Consequently, the study of eye movements during visual exploration can reveal where the subject is looking and for how long his gaze remains on a specific part of the screen. Detailed analysis can provide rich information on both fixations and re-fixations that can be considered as quantitative indicators of the level of difficulty of the presentation. The attention level of the subject will be also considered, since the actual duration of fixation alone is not enough to guarantee that the subject is actually acquiring information. This requires other cognitive parameters which need to be evaluated with experiments. When confronted with an eLearning system, which areas are explored and for how long influences significantly the level of learning and, in return, reveals the best location to put important information. If a part of the screen is not explored, the information there is not acquired by the subject. The value of eLearning systems is that they are generally interactive. This supports active learning. Compared to traditional media, eLearning systems do not only display learning content by sequential text or graphics but also by user exploration. How the learner navigates is therefore essential to the learning result. To find effective patterns of page design for different types of learning content, applying eye-tracking methodology can reveal additional evidence combined with traditional interaction evaluation methodology. As a result of the project’s activity, guidelines for the implementation of eLearning systems and also optimized prototypes will be made available. Ultimately this will lead to the enhancement of education and training systems which are both user-friendly and able to transfer knowledge to users