The influence of Molla Fanârî on the Ottoman madrasa system and Ottoman thought

Abstract

MakaleXV. yy. Osmanlı mutasavvıflarının ileri gelenlerinden olan Molla Fenârî, Osmanlı Devleti’nin kuruluş devrinde yaşamış, kadılık, müderrislik, şeyhülislamlık ve müşavirlik gibi gerek ilmî gerek siyasî açıdan oldukça mühim vazifeler icra etmiş önemli bir ilim ve devlet adamıdır. Telif ettiği eserleri, yetiştirdiği öğrencileri ve yaptığı görevleri ile Osmanlı medrese sisteminde ve düşünce geleneğinde pek çok tesirde bulunmuştur. Mensubu olduğu Ekberiye ekolünün anlayışını, Osmanlı düşüncesine yerleştirmiş ve ilmî geleneğin bu fikirler çerçevesinde gelişmesini sağlamıştır. Bu makalede Türk-İslâm düşüncesinde hususi bir yeri olan Molla Fenârî’nin hayatı hakkında özet mahiyetinde bilgiler verildikten sonra onun, Osmanlı medrese geleneği ve Osmanlı düşünce sistemi üzerindeki tesirleri ortaya konulmaya çalışılacaktır.One of the 15th century Ottoman sufis, Molla Fanārī is an important scientist and politician who lived in the establishment period of Ottoman Empire and worked as qadi, professor (mudarris), sheikh al-Islam and advisor which are significant professions in view of both science and politics. He has influenced in Ottoman university (madrasa) system and Ottoman thought by means of his books, students, and professions. He has addapted the ideas of Akbarian school to the Ottoman thought. In addition, he has assured for scientific system to improve within the framework of Akbarian ideas. In this article, Molla Fanārī’s biography will be stated in summary and his influence on Ottoman madrasa system and Ottoman thought will be tried to introduce.لا شك ان منلا فناري من أكابر صوفية وعلماء الدولة العثمتنية. وهو عاش في عهد فاتح سلطان محمد بعض الوظائف المهمة الرسمية كقاضي ومدرس (أعني العصر الثامن هجريا والعصر الخامس عشر ميلاديا), وأجر وشيخ الإسلام ومشاور للسطان. وبمزاياه هذه هو من أهم رجال العلم والدولة في عصره وبتأثيراته بعد عصره. ومن جانب آخر هو قد اثر في نظام المدارس في الدولة العثمانية وفكر العثماني اثرا عميقا بمؤلفاته وتلاميذه ومناصبه الذي نفذها منجحا. وانه منسوب الى المدرسة الأكبرية مشربا وبهذا السبب هو ركز آراء هذه المدرسة في الفكر العثماني ولذالك قد تطورت الحرث والثقافة العثمانية في اطار آراء هذه المدرسة وتحت تأثيرها. وفي مقالتي هذه سأتناول حياة منلا فناري الذي له مكان خاص ومهم جدا في تاريخ الفكر الإسلامي والتركي أولا ومختصرا, ثم سأجهد اظهار تأثير منلا في نظام المدارس العثمانية والفكر العثمان