‘Бер літо горбом, а осінь торбом’ – łemkowskie przysłowia ludowe półrocza letnio-jesiennego we wsi Świątkowa Wielka

Abstract

The analysis of Lemko folk proverbs from Boleslaw Bawolak’s book Lemko Proverbs and Sayings from Swiatkowa Wielka and the Surrounding Area (2021) provides the basis for the reconstruction of beliefs and convictions about running a household as well as relationships between natural phenomena and their impact on human life in the summer-autumn period, as ingrained in language and culture. The analysed material includes calendar proverbs which, apart from the principles of good husbandry as well as norms and rules of rural life, comprise a number of meteorological forecasts based on long-time observations of natural phenomena. Based on the fact that calendar proverbs constitute a fundamental part of the symbolic culture of nations and communities, the analysis allows to confirm that, as an integral element of non-material culture, the studied paroemias promoted best practices in running a farm, indicated preferred methods of land tillage, and defined time limits for specific activities in the summer-autumn period. In the case of the analysed phrasematic material from the village of Swiatkowa Wielka, the article, besides its linguistic value, also contributes to the studies into the culture of the people forced to leave their native lands in 1945–1947.Analiza łemkowskich przysłów ludowych z książki Bolesława Bawolaka daje podstawę do rekonstrukcji utrwalonych w kulturze i języku sądów na temat zasad prowadzenia gospodarstwa domowego, zależności między zjawiskami przyrodniczymi i ich wpływem na życie człowieka w okresie letnio-jesiennym. W analizowanym materiale znaleźć można przysłowia kalendarzowe, w których oprócz wskazówek dotyczących prawidłowego gospodarowania, zbioru zasad i norm obowiązujących na wsi, zawarto szereg prognoz meteorologicznych, powstałych w oparciu o wieloletnie obserwacje przyrody. Przysłowia kalendarzowe to ważna część kultury ludowej każdego narodu. Gromadzenie i analiza gwarowych mądrości ludowych, świadectw dawnej kultury, codziennych zwyczajów, wiedzy o świecie i wrażliwości dawnych pokoleń stanowi także podstawę do opisu zmian, jakie dokonywały się w tych wspólnotach na przestrzeni lat. Artykuł został oparty na materiale frazematycznym ze Świątkowej Wielkiej, co stanowi o jego wartości językowej, jest także przyczynkiem do opisu kultury narodu, który w latach 1945–1947 r. musiał opuścić swoje ziemie rodzinne