У статті окреслено питання професійної підготовки вчителів у вищих навчальних закладах Польщі та України.The article outlines the issues of vocational training of teachers in higher educational institutions of Poland and Ukraine

Nychkalo, Nellia

Digital Library NAES of Ukraine

Nella G. NICZKAŁO Akademia Nauk Pedagogicznych Ukrainy KSZTAŁCENIE NAUCZYCIELI - JAKO PROBLEM BADAŃ W POLSCE I NA UKRAINIE Problematyka nauczyciela wydaje się być ponadczasowa. Drogi i bezdroża kształcenia, dokształcania i doskonalenia zawodowego pedagogów, próby szukania najlepszych rozwiązań przygotowania nauczycieli nowej generacji - to zagadnienia, które zawsze będą aktualne, bowiem na każdym etapie społecznego rozwoju należy poszukiwać nowych rozwiązań tych problemów. Myślę, że dowodem na to jest organizowana cyklicznie przez polskich na­ukowców (od lat dziewięćdziesiątych minionego stulecia) konferencja pt.: „Drogi i bezdroża nauczycieli". Badania naukowe nad zawodem nauczyciela - to taka bogata i jaskrawa pale­ta uzupełniających się barw, znajdujących się w stanie ciągłej zmiany. Można ją porównać do kolorystyki kultury antycznej, która stała się wspaniałym fundamen­tem kultury europejskiej, w tym ukraińskiej. Także kultura i twórczość pedagogicz­na, pedagogiczne mistrzostwo przyjmując nowy koloryt i odcienie „wciela się w ogół cech osobowości nauczyciela, co zapewnia wysoki poziom samoorganizacji w jego działalności zawodowej"1. Warto zwrócić uwagę, że pierwszy podręcznik z zakresu mistrzostwa pedago­gicznego na terenach byłego ZSRR został opracowany na Ukrainie - w Połtawie pod kierownictwem naukowym profesora LA. Zjazuna, ówczesnego Rektora Wyż­szej Szkoły Pedagogicznej w Połtawie. Dobrą tradycję w umacnianiu mistrzostwa pedagogicznego na Ukrainie, które to mistrzostwo integruje problematykę filozofii, etyki, estetyki, logiki, retoryki, psy­chologii ogólnej i społecznej, pedagogiki, socjologii oraz filozofii - kontynuują systematycznie naukowcy Instytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej ANP Ukrainy w Kijowie. Jeszcze na etapie opracowywania koncepcji powołania tego naukowo-badawczego instytutu przewidywano, że jeden z głównych kierunków badań będzie dotyczyć mistrzostwa pedagogicznego nauczyciela. W okresie niepodległości Ukrainy wiele zrobiono dla rozwoju badań, proble­mu kształcenia, dokształcania i doskonalenia zawodowego nauczyciela oraz samo-1 LA. Zjaziun (red.): Pedagogiczna Majstiernost. Kijew 2005, s. 6. 83 doskonalenia w toku jego działalności pedagogicznej. Uznanym naukowym ośrod­kiem stała się Katedra Mistrzostwa Pedagogicznego Instytutu Pedagogiki i Psycho­logii Oświaty Zawodowej. Od początku istnienia Instytutu działalnością tej Katedry kierował doc. M.M. Sołdatienko. Można bez przesady powiedzieć, że wtedy ukształ­towała się tutaj ukraińska szkoła naukowa związana z pedagogicznym mistrzo­stwem, a jej twórcą jest znany w kraju i za granicą uczony, filozof oświaty -J.A. Zjaziun. Obecnie wspaniałe tradycje działalności naukowej Katedry Mistrzostwa In­stytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej kontynuuje zespół pracowni­ków pod kierownictwem młodego, utalentowanego dr. E.O. Pomitkina. Takie połą­czenie dojrzałych i młodych naukowych sił jest pożądane i przynosi dobre rezultaty. Warto podkreślić, że w wyniku działalności naukowej tej Katedry wiele osób obro­niło prace habilitacyjne i zostało mianowane profesorami. Dotyczy to w szczególno­ści: L.S. Barbiny, N.M.S.O. Nikitcziny, L.P. Puchowskiej, S.O. Sysojewy, O. Cho-micza i innych. Cieszy zatem fakt, iż młodzi zapuścili swoje naukowe korzenie, w wyniku czego początkuje nowa szkoła naukowa obejmująca różne obszary peda­gogiki. Oni zostali ukierunkowani i wypromowani na samodzielnych pracowników nauki w Instytucie Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej APN Ukrainy. Ich zadaniem jest tworzenie, na podstawie przebytej drogi oraz własnej działalności „drzewa życia" ukraińskiej szkoły naukowej mistrzostwa pedagogicznego. Pomocnym w tej sprawie może okazać się opracowany wykaz naukowych i naukowo-metodycznych prac zrealizowanych przez pracowników Instytutu, osób współpracujących oraz tych, którzy obronili w tym Instytucie swoje prace habilita­cyjne lub doktorskie2. Z każdym rokiem skarbnica pedagogicznej twórczości naukowej zwiększa się. Zasoby Państwowej Naukowo-Pedagogicznej Biblioteki im. W.O. Suchomliń-skiego, Biblioteki Instytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej APN Ukrainy i wiele innych księgozbiorów obejmujących różne działy, monografie, zbio­ry naukowych prac, podręczniki, pomoce naukowe, nowe naukowo-metodyczne czasopisma - systematycznie rosną. Ponad dwa lata temu została wydana zbiorowa monografia pt. „Mistrzostwo pedagogiczne w kształceniu zawodowym"3. Naszym zdaniem publikacja ta jest doniosłym rezultatem prac Katedry Teorii i Praktyki Mistrzostwa Pedagogicznego. W trzynastu rozdziałach wyjaśniono filozo­ficznie i psychologiczno-pedagogiczne aspekty kształtowania się mistrzostwa peda­gogicznego, a także metodyczne podstawy oraz sposoby oceny jego poziomu. Auto­rami tej ciekawej i potrzebnej pracy monograficznej jest utalentowane grono zna-2 Wykaz Bibliograficzny Naukowych Prac Instytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej (1993-2003), Niżyn 2003. 3 Mistrzostwa Pedagogiczne w Kształceniu Zawodowym. Monografia. Kijów 2003. 84 nych, dojrzałych i młodych naukowców, a wśród nich członkowie zwyczajni i członkowie - korespondenci Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Naukowy, techniczno-technologiczny oraz społeczno-ekonomiczny rozwój powoduje konieczność wszechstronnego przygotowania człowieka do ciągłego sa­mokształcenia, samorozwoju i samodoskonalenia - potrafiącego realizować nowe, coraz bardziej złożone zadania zawodowe. Ciągłe doskonalenie zawodowe jest obecnie kluczowym warunkiem funkcjo­nowania człowieka dorosłego na różnych wiekowych i zawodowych etapach jego rozwoju i winno być ściśle powiązane z dorobkiem społeczno-kulturalnym różnych pokoleń. Podkreślamy, że ciągłe doskonalenie zawodowe stanowi jeden z podsta­wowych kanonów polityki oświatowej państwa, wyznacznik współczesnego przygo­towania specjalistów do działalności w warunkach konkurencji. Bez przesady moż­na powiedzieć, że ciągłość tego procesu jest osią oświaty zawodowej nakierowanej na stały rozwój człowieka. Takie stanowisko zostało zapisane w państwowej dok­trynie rozwoju edukacji. Z roku na rok zwiększają się sukcesywnie potrzeby w zakresie praktycznej realizacji idei kształcenia ustawicznego - w warunkach głębokich i dynamicznych zmian, w tym zmian zachodzących w naszym kraju. Dlatego ukierunkowanie dzia­łań edukacyjnych na wzrost poziomu kwalifikacji w fazie nauki szkolnej jest pod­stawowym warunkiem otrzymania przez absolwentów szkół zawodowych zatrud­nienia, poszerza ich możliwości zawodowej kariery, stymuluje ich aktywność ży­ciową, wpływa na zawodową mobilność. Systematyczne, twórcze wdrażanie idei ustawicznego kształcenia zawodowego stwarza warunki do realizacji społeczno-kul­turowych, ogólnoedukacyjnych, kompensacyjnych, adaptacyjnych, ekonomicznych i innych ważnych funkcji w codziennej działalności i pracy człowieka. To wymaga stworzenia we wszystkich regionach kraju takich warunków, by każdy człowiek w oparciu o ciągłą edukację rozwijał się przez całe życie. Taka koncepcja rozwoju człowieka wynika z naturalnych przesłanek, co moż­na zapisać na osiach liczbowych, gdzie oś pionowa oznacza podwyższenie poziomu zawodowego (kwalifikacji zawodowych), a na osi pionowej zmiany profili zawo­dów, konieczność zmiany zawodu itp. Zawodowe kształcenie ustawiczne jest ściśle związane z dniem dzisiejszym i przyszłością systemu edukacyjnego, z jego wielo­letnimi perspektywami, prognozami i elastycznością. Naukowcy Instytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej w Kijowie wykonali różne kroki w badaniach tego problemu. Między innymi wydano pierwszą w naszym kraju, fundamentalną pracę pt.: „Zawodowe kształcenie ustawiczne: filo­zofia, pedagogiczne paradygmaty, prognoza" (Monografia pod redakcją A.G. Kre-mienia, Kijów 2003). Kontynuacja tego rodzaju badań naukowych wymaga współ­działania filozofów, pedagogów, psychologów a także innych specjalistów. Naszym zdaniem rezultaty takich działań naukowych ma istotne znaczenie nie tylko w Ukra­inie. 85 Jak wcześniej wspomniano, w badaniach tego typu szczególną wartość przed­stawia spis bibliograficzny prac naukowców Instytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej, a także naukowców innych instytutów APN Ukrainy pt.: „Oświata zawodowa w okresie niezależności (1991-2003)" oraz „Spis bibliogra­ficzny naukowych prac (1993-2003)" Instytutu Pedagogiki i Psychologii Oświaty Zawodowej. Koniecznie w tym miejscu należy podkreślić głęboką analizę zawartą w pracach habilitacyjnych polskich uczonych, którzy obronę tych prac przeprowa­dzili na Ukrainie. Szczególnie można wymienić prace: 1. Eugenii Laski: „Teoretyczno-metodyczne uzasadnienie efektywności pedago­gicznych innowacji nauczyciela klas początkowych" (1995). 2. Jolanty Wilsz: „Struktura, treść i funkcje stałych indywidualnych cech ucznia w procesie wychowania technicznego" (1997). 3. Michała Pindery: „Teoretyczne i metodyczne zasady kształcenia i doskonale­nia średniej kadry specjalistów dla zakładów metalowych" (1997). 4. Franciszka Szloska: „Dydaktyka kształcenia zawodowego" (1997). 5. Kazimierza Czarneckiego: „Psychologia rozwoju zawodowego osobowości" (1999). 6. Tadeusza Barskiego: „Podstawy dydaktyczne przygotowania nauczycieli technicznych dyscyplin" (2000). 7. Janusza Bielskiego: „Teoretyczne i metodyczne podstawy podwyższania efektywności pracy nauczyciela wychowania fizycznego" (2000). 8. Grzegorza Kiedrowicza: „Teoria i praktyka zastosowania technologii kompu­terowych w szkołach ogólnokształcących i zawodowych w Polsce" (2001). 9. Marka Jakubowskiego: „Teoretyczno-metodyczne podstawy modelowania matematycznego w działalności zawodowej nauczyciela" (2004). Prace te są wymownymi przykładami wzajemnej współpracy Ukrainy i Polski na płaszczyźnie naukowej. Od pewnego czasu rozpoczęto dobrą tradycję wydawania w języku ukraińskim prac polskich uczonych (Cz. Kupisiewicz, T. Nowacki i inni). Trzeba również dodać, iż w Polsce ukazała się książka pt. „Mistrzostwo pedagogiczne" pod red. J.A. Zjaziuna, dzieło, które na Ukrainie cieszy się wielkim uznaniem. Od 8 lat ukazuje się polsko-ukraiński rocznik pt. „Pedagogika i psychologia kształcenia zawodowego" redagowanego z polskiej strony przez Tadeusza Lewo­wickiego, a ze strony ukraińskiej - J.A. Zjaziuna i N.G. Niczkało. W dorobku naukowym naszych krajów są też wspólnie organizowane konfe­rencje. I tak na przykład w 1998 roku w Niżynie k. Kijowa została zorganizowana konferencja pt. „Kształcenie i wychowanie w Polsce i na Ukrainie w ХГХ-ХХ stule­ciu". Z kolei w Polsce w tymże roku odbyły się konferencje z cyklu „Drogi i bezdroża kształcenia nauczycieli" w Radomiu. 86 W polskich publikacjach pokonferencyjnych znajduje się wiele artykułów i opracowań uczonych z Ukrainy (Dp. W: „Edukacja nauczycielska" pod red. F. Szloska; „Edukacja wobec rynku pracy: realia - możliwości - perspektywy" pod red. R. Gerlacha, czy „Rynek i kultura neoliberalna a edukacja" pod red. A. Kargu-lowej, S. Kwiatkowskiego i T. Szkudlarka). Podsumowanie W warunkach kształtowania się informacyjno-technologicznego społeczeń­stwa, nasilania się procesów integracyjnych w Europie polsko-ukraińska współpraca naukowa staje przed nowymi perspektywami. Dotyczy ona podejmowania wspólnych badań w ramach różnych projektów europejskich, wzajemnie publikowania osiągnięć naukowych, stworzenia banku danych dotyczących obronionych prac habilitacyjnych i doktorskich, tematycznie związanych z oświatą zawodową i inne. Tłumaczenie z języka ukraińskiego: Franciszek Szlosek 

Підготовка вчителів - як проблема дослідження в Польщі та Україні

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Digital Library NAES of Ukraine