Addis, Gulen

Bucks New University: Bucks Knowledge Archive

Downloaded from: https://bucks.repository.guildhe.ac.uk/ This document is protected by copyright. It is published with permission and all rights are reserved. Usage of any items from Buckinghamshire New University’s institutional repository must follow the usage guidelines. Any item and its associated metadata held in the institutional repository is subject to Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) Please note that you must also do the following; • the authors, title and full bibliographic details of the item are cited clearly when any part of the work isreferred to verbally or in the written form• a hyperlink/URL to the original Insight record of that item is included in any citations of the work• the content is not changed in any way• all files required for usage of the item are kept together with the main item file.You may not • sell any part of an item• refer to any part of an item without citation• amend any item or contextualise it in a way that will impugn the creator’s reputation• remove or alter the copyright statement on an item.If you need further guidance contact the Research Enterprise and Development Unit ResearchUnit@bucks.ac.uk  Hristiyanlik ve HemsirelikHristiyan Hasta ve Saglikli Bireye YaklasimDr. Gulen AddisBuckinghamshire New UniversitySchool of Health Care and Social Work Hristiyanlik• Hristiyanlık, dünyanın en eski dinlerinden biridir. Dünyada yaklasik 2.3 milyar (dünya nüfusunun %33.2’si) Hristiyan’ın bulunduğu tahminedilmektedir. • Bu rakam, Hristiyanlığı dünyadaki dinler arasında en fazla müridi olandin olarak ilk sıraya koymaktadır (Hackett ve McClendon, 2017). • Hristiyanlık, kutsal kitabı İncil (Bible) olan, tek tanrıya inanan vepeygamberi İsa (Jesus) olan bir dindir.• Hristiyanlıktaki genel inanış, İsa’nın Tanrı’nın oğlu olduğu ve insanlığıkurtarması için Tanrı tarafından gönderildiğidir. Hristiyanlik ve farkli mezhepler• Hristiyanlıkta da değişik mezhepler vardır ve bunlar “Kilise” olarakadlandırılır. Bu mezheplere göre sağlıkla ilgili uygulamalarda farklıyaklaşımlar olmaktadır.1. Katolik Kilisesi2. Protestan Kilisesi3. Ortodoks Kilisesi• Bu üç ana mezhebin yanısıra yan mezheplerde bulunmaktadır vebunların bazıları, sağlıkla ilgili uygulamaları nedeniyle onemlidir(örneğin, Yehova Şahitleri). Yaşam ve Olum• Hristiyanlıkta yaşam; genellikle “ebedi hayat” olarak görülen, ölümdensonra da devam eden hayattır. • Her ne kadar fiziksel ölüm gerçekleşse de İsa’ya inanıp, iyi bir yaşamsüren kişilerin Cennet’e gideceğine, Tanrı’ya inanmayı reddedenlerinCehennem’e gideceğine inanış yaygındır. • Ölümden sonra cenaze töreni, genellikle bir hafta sonra kilisede ya da krematoryumda gerçekleşir. Cenaze gömülür ya da kişinin/aileninisteğine göre krematoryumda yakılır. • Genelde bireyler ne tür bir cenaze törenini tercih ettiklerini (özelliklepalyatif bakımda olan hastalar) ölmeden önce karar verirler. Vaftiz Edilme• Hristiyanlıkta “vaftiz edilme” çokönemli bir uygulamadır. İncil’devaftiz edilme ile ilgili çok sayıdaayet vardır; örneğin, Mark 16:16 ayeti, “Kim inanır ve vaftizedilirse kurtarılacak, inanmayanlar isecezalandırılacaktır.” demiştir(Holy Bible,1995). Vaftiz (devam)• Vaftiz sözcüğü Yunanca kökenli olup, “suya batırma, daldırma” anlamını taşır. Uygulamada bu durum, vaftiz edilen kişinin alnına suserpme veya bir havuzda suya daldırma olabilir. • Daha çok bebeklere uygulanmasıyla birlikte daha önce vaftizedilmemiş yetişkinler de bu uygulamayı yaptırabilir. • Vaftiz olayı, genellikle oldukça mutluluk verici bir olaydır. Aileninyakınları ve arkadaşları ile kilisede kutlanır.• Bazı aileler hastanede yaşam tehlikesi olan yeni doğmuş bebeklerinivaftiz ettirmek isteyebilirler. Böyle durumlarda sağlık personeliningerekli hazırlıkları yapması ve aileye destek vermesi önemlidir. Günah çıkarma• Günah çıkarma Katolikler’e özgü biruygulamadır• Her ne kadar Türkçede günahçıkarma olarak ifade edilse de, buuygulamanın özünde tövbe etmeyatar. Nitekim “confession”ın asılanlamı itiraf etmektir ve bu da genel anlamda tövbe etmeyikapsar.• Özellikle ölmek üzere olan kişiler, hastanede günah çıkarmakisteyebilirler.Kılık ve kıyafet• Hristiyanlıkta kılık, kıyafet açısındanherhangi bir öneri veya kısıtlamayoktur ancak özellikle Pazar günlerikiliseye gitmek için, kişilerin en iyi vetemiz kıyafetlerini giymeleri beklenir.• Bireylerin kolye olarak haç takmalarıyaygındır. Özellikle ameliyata veya birisleme girecek hastaların isterlerse veuygunsa takılarını çıkarmadan girmesimümkün olabilir.• Katolikler’de ucunda haç olan tespihtaşıma (Rosary) önemli bir yer tutar.HRİSTİYANLIKTA SAĞLIKLA İLGİLİ UYGULAMALAR Hijyen• Hijyen, diğer birçok dinde olduğu gibi, Hristiyanlıkta da büyük yertutar. • İncil’de fiziksel temizlikten çok, ruhsal/ahlaki temizliğin önemindenbahsedilir. Örneğin, Yeni Ahit’te, İsa’nın “Kişinin ağzına giren şeyleronu kirli yapmaz; ancak onun ağzından çıkan (sözler) onu temiz ya da kirli yapar.” dediği ifade edilmiştir (Mathew 15:11 ayeti, Holy Bible, 1995) . • İncil’de hijyenle ilgili herhangi ayet bulunmamakla birlikte, kültürelolarak özellikle Batı Toplumu hemen her gün duş alma ya da banyoyapma alışkanlığına sahiptir. Hristiyanlıkta Diyet• Katoliklerin haftada bir ayinlerine katılmadan en az bir saat öncehiçbir şey yememeleri gerekmektedir• Kutsal bayramlara hazırlık olarak bazı Hristiyanlar, yeme alışkanlıklarınıtamamıyla değiştirebilir; örneğin, Paskalya’dan 6 hafta önce başlayanBüyük Perhiz (Lent) süresince, 40 gün boyunca perhiz yapmakgerekmektedir. Et, süt ürünleri ve hayvansal yağ yasaktır. • Ayrıca İyi Cuma (Paskalya Cuması) ve Kul Çarşamba (Lent’in ilk günü) gününde bazı kişiler, 24 saat boyunca hiçbir şey yememekte veya çokaz yiyecek tüketmektedir. Diyet (devam…)• Yedinci Gün Adventistleri’nin (Seventh Day Adventists) çoğunluğuvejeteryandır ve çay, kahve,alkol gibi uyarıcı içeren içecekleritüketmezler (Green, 2004). • Yahova Şahitlerinin de bircogu vejeteryan olup, bazıları da alkolkullanmazlar. • Ortodokslar da oruç tutmanın iyi bir uygulama olduğunu düşünürlerve değişik zamanlarda oruç tutarlar. Hristiyanlıkta Organ Nakli• Hristiyanlıgin temel kurallardan biri fedakarlık ve ihtiyacı olanlarayardım etmektir. • Bu nedenle organ bağışınin, bir sevgi ifadesi olup, İsa’nın yolundagidildiğinin bir göstergesi olduğuna inanılır.• Katolik, Protestan ve Ortodoks Kiliseleri organ bağışınıdesteklemektedir (Oliver ve ark., 2011). Kan Nakli• Kan nakli Hristiyanlıkta Yehova Şahitleri hariçkabul edilen bir uygulamadır. • Yehova Şahitleri kanın hayatın özünüoluşturduğunu ve kutsal olduğunu, bunedenle kan naklinin kişinin “temiz ve saf” olmasını engellediğine inanmaktadırlar.• Bu grup uygulamayı kabul eden üyelerinicemaatten çıkarmaktadırlar. • Kendi hakkında karar verebilecek yetkideolan, olası sonuçları kabul eden yetişkinhastaların kararına saygı göstermek gerekir.• İngiltere’de 22 yaşındaki orak hücreli anemilibir hasta, tek çare olan kan naklini YehovaŞahidi olduğu için reddetmiş ve bu durum ölümle sonuçlanmıştır (Dyer, 2012). Kan Nakli (devam)• Yasal açıdan baktığımızda, Yehova Şahitleri’nin rızası olmadan yapılankan nakillerinde, nakli yapan kişiler bazı ülkelerde suç işlemiş olarakgörülürler.• Bu nedenle Yehova Şahidi olan kişinin “Kan nakli istemiyorum.” ifadesinin yer aldığı bir belge imzalaması önemlidir.• Bu belge doğrultusunda, hasta ve sağlık ekibinin birlikte çalışarak, hastalığın tedavisinde alternatif tıbbi çözümler bulması gerekmektedir(Effa-Heap, 2009). Kan Nakli (devam)• Bebekler ve çocuklarda durum daha farklıdır. Eğer sağlık personeliçocuk için “en iyi çözüm”ün kan nakli olduğunu düşünüyorsa, mahkemeye başvurarak ebeveylerin yetkisine sahip olabilir.• Acil durumlarda sağlık personeli yasal olarak ailenin rızası olmadan, çocuklara gerekirse kan nakli yapabilir.• Ergen hastalarda, eğer kişi sağlık durumunu anlayabilecek kapasitedeve rıza verme bilincinde ise hastanın kararına saygı göstermek gerekir. • Bilinci olmayan hastalarda ise hasta yakınlarının hasta tarafındanimzalanmış bir belge göstermeleri gerekmektedir. Eğer böyle bir belgeyoksa, sağlık personeli hasta için en iyi çözüm neyse onu uygulayabilir. Hristiyanlıkta Doğum Kontrolü• İncil’de bu konuyla ilgili çok az ayet vardır; ancak İncil’de Tanrı’nın, “Meyve verin ve çoğalın." dediği ifade edilmiştir (Genesis 1:28 ayeti, Holy Bible, 1995).• Kiliseler 20. yüzyıl’ın başına kadar doğum kontrolünü onaylamamıştırancak bu durum zamanla değişmiştir.• Günümüzde Protestan Kilisesi, doğum kontrolüne pozitifbakmaktadır. Daha az liberal kiliseler de, eşler evli olduğu sürecedoğum kontrolüne ılımlı bakmaktadırlar• Katolik Kilisesi’ne baktığımızda, sadece “doğal” yoldan doğumkontrolüne (kadının doğurgan olmadığı dönemlerde cinsel ilişkiyegirme) izin verip, diğer yöntemleri yasaklamıştır. Hristiyanlıkta Kurtaj• Hristiyanlıkta yaşamın sperm ve yumurtanın döllendiği andan itibarenbaşladığına inanılmaktadır. Jeremiah 1:5 ayeti, Tanrı’nın bizi ana rahminde biçimlendirme öncesinden tanıdığını söyler. Başka bir ayetteise, bebeğin anne karnında ölmesine neden olan birisine, adamöldüren birine verilen cezanın aynısının verilmesi önerilir (Exodus 21 ayeti, Holy Bible, 1995).• Dolayısıyla kürtaj, dinin temellerine göre günahtır. Özellikle Katoliknüfusunun yüksek olduğu bazı ülkelerde, bu durum yasalarla da belirlenmiştir. Hristiyanlıkta Hastalıkla Başetme• Hristiyanlıkta İsa Peygamber’in iyileştirici gücü olduğuna inanılır. • Yapılan arastirmalarda dinî ve manevi yönü yüksek olan hastalarinhastalik ve agri gibi semptomlarla daha iyi basettikleri rapor edilmistir. (McNeil ve ark., 1998, Puchalski 2001, Yu ve ark., 2016) • Palyatif bakımda benzer durumlar söz konusudur. Hastalarin büyükçoğunluğunun kendilerini Tanrı’nın eline bıraktıklarını ve duaettiklerini ifade etmişlerdir (Jayard ve ark., 2017).• Sağlık personelinin hastaların dinî ihtiyaçlarını tespit edip gereklidüzenlemeleri yapmaları, mümkünse dua edecekleri özel bir ortamyaratmaları gerekmektedir.Sonuc• Her dinde olduğu gibi Hristiyanlıkta da değişik uygulamalar, kültürleregöre değişiklik gösterebilir. • Bu nedenle hastayı/bireyi değerlendirirken, sağlık personelininhastayı:➢bütüncül bir yaklaşım içinde değerlendirmesi, ➢ön yargılı davranmaması, ➢dinî inançlarına saygı göstermesi ve hastayı başlangıçtan itibarenbakımın içine dahil etmesi gerekmektedir. Kaynaklar• Dyer, C. (2012). Young Jehovah’s Witness who refused a blood transfusion is allowed to die, British Medical Journal, 344:e4097A. • Effa-Heap, G. (2009). Blood transfusion: implications of treating a Jehovah’s Witness patient, British Journal of Nursing, 18 (3) 174-177. • Hackett, C. ve McClendon, D. (2017). Christians remain world’s largest religious group, but they are declining in Europe. Erişim Tarihi 05.04.2018. Erişim Linki: http://pewrsr.ch/2o5CXFL, • Holy Bible, (1995). Holy Bible New Revised Standard Version Anglicised Edition, Oxford University Press, Oxford.• Jayard, S.S., Irudayadason, N.A. ve Davis, J.C. (2017). Healing ministry and palliative care in Christianity. Indian J Med Ethics. 2(4):238-43.• McCarthy, B. (2017). Abortion: Church of England Statements. Erişim Tarihi 18.09.2018. Erişim Linki: https://www.churchofengland. org/sites/default/files/2017-11/Abortion%20Church%20of%20 England%20Statements.pdf • Oliver, M., Woywodt, A., Ahmed, A. ve ark. (2011). Organ donation, transplantation and religion. Nephrol Dial Transplant, 26: 437-444. • Puchalski, C.M. (2001). The role of spirituality in health care. BUMC Proceedings, 14:352-357• Yu, A., Devine, C.A., Kasdin, R.G. ve ark (2016) Pain management among Dominican patients with advanced osteoarthritis: a qualitative study. BMC Musculoskelet Disord 17, 211 pp1-8 https://doi.org/10.1186/s12891-016-1075-y

Cultural approaches to the Christian healthy and sick individual

https://bucks.repository.guildhe.ac.uk/id/eprint/18536/1/Cultural%20approaches%20to%20the%20Christian%20healthy%20and%20sick%20individual.pdf

Cultural approaches to the Christian healthy and sick individual

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Bucks New University: Bucks Knowledge Archive