'Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej w Lublinie'
Doi
Abstract
From the New Book of Proverbs and Proverbial Polish Expressions edited by Julian Krzyżanowski, proverbs and proverbial expressions containing the word “time” and other various temporal terms were collected. The aim of the article was to describe paremiological works of folk culture, taking into account the semantic (what image of time – maybe other temporal concepts), functional (purposes for which they were used in everyday life, what clues gave what were proverbs based on a temporal noun) and structural (temporal paremies, like all such constructions, have a specific ossified structure, fixed syntactic schemes) aspects. In addition to proverbs based on the lexeme of time, time measures (names of time segments, seasons, names of months and days), calendar proverbs and other temporal terms are described. Among the words of the thematic field of time there are about 150 lexemes - names of time – names of time periods, incl. general names, names of seasons, months, days of the week. The beliefs constituted and communicated in the texts of folk culture refer, inter alia, to man's idea of time as being omnipotent against which man is powerless; something powerful that a human being cannot resist. Time is endowed with the attributes of the supreme being. Proverbs show the inevitability of the passage of time and the accompanying aging processes of all living creatures. The construction of proverbs makes them easier to remember, e.g. by building rhymes. Paremias can take the form of comparisons, antitheses, metaphors or allegories conveying some general thought, a reference to specific situations or life experience of a person.Z Nowej księgi przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich pod redakcją Juliana Krzyżanowskiego zebrane zostały przysłowia i wyrażenia przysłowiowe zawierające słowo „czas” oraz inne różnorodne określenia temporalne. Za cel artykułu uznano opis paremiologicznych dzieł kultury ludowej z uwzględnieniem aspektu semantycznego (jaki obraz czasu – może i innych pojęć o charakterze temporalnym – utrwalił się w wyobraźni ludowej), funkcjonalnego (do czego służyły w codziennym życiu, jakie dawały wskazówki, czym były przysłowia oparte na rzeczowniku temporalnym) i strukturalnego (paremie temporalne, tak jak wszystkie tego typu konstrukcje, mają określoną skostniałą budowę, utrwalone schematy składniowe). Obok przysłów opartych na leksemie „czas” opisano miary czasu (nazwy odcinków czasu, pory roku, nazwy miesięcy i dni), przysłowia kalendarzowe i inne określenia temporalne). Wśród wyrazów pola tematycznego „czas” znalazło się ok. 150 leksemów – nazwy czasu, nazwy odcinków czasu, m.in. nazwy ogólne, nazwy pór roku, miesięcy, dni tygodnia.Sądy ukonstytuowane i komunikowane w tekstach kultury ludowej nawiązują m.in. do wyobrażeń człowieka o czasie jako bycie wszechmocnym, wobec którego człowiek jest bezsilny; potężnym, któremu istota ludzka nie może się oprzeć; czas bywa obdarzany atrybutami istoty najwyższej, przysłowia pokazują nieuchronność upływu czasu i towarzyszące mu procesy starzenia się wszystkich istot żywych. Konstrukcja przysłów ułatwia ich zapamiętywanie, np. przez wbudowanie w nią rymów. Paremie mogą mieć postać porównań, antytezy, metafory lub alegorii przekazujących jakąś myśl ogólną, odniesienie do konkretnych sytuacji lub doświadczenia życiowego człowieka
