Witalisz, Ewa

Neofilolog

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

Ewa WitaliszInstytut Filologii Angielskiej Uniwersytet JagiellońskiROZWIJANIE SPRAWNIŚCI PISANIA W JĘZYKU ANGIELSKIM U STUDENTÓW FILOLOGII ANGIELSKIEJProblem rozwoju sprawności pisania w języku ojczystym i w języku obcym spotyka się z dużym zainteresowaniem badaczy, ale nadal pozostaje kwestią otwartą. Jak dotąd ani badaczom ani nauczycielom pisania nie udało się jej jednoznacznie rozstrzygnąć, a przecież celem każdego szkolenia jest wymierny postęp. Tak więc jest to zagadnienie, któremu z pewnością warto poświęcić wiele uwagi.Rozróżnianie pomiędzy piszącymi o niskich i wysokich umiejętnościach, pomiędzy początkującymi i ekspertami w pisaniu lub, mówiąc językiem nauczycieli, pomiędzy słabymi i bardzo dobrymi studentami nie jest trudne dla doświadczonych nauczycieli pisania i egzaminatorów. Te zagadnienia są także szeroko omawiane przez badaczy próbujących wyjaśnić różne procesy tworzenia tekstu i różne procesy kognitywne używane przez niewprawnych pisarzy i ekspertów. Jednakże, znacznie większym wyzwaniem jest próba ustalenia, na czym dokładnie polega postęp w rozwoju sprawności pisania na zaawansowanym poziomie języka obcego u poszczególnych studentów.WYNIKI BADAŃWyniki badań rozwoju sprawności pisania są niejednoznaczne, a czasami nawet sprzeczne. Według Hayesa i Flowera (1980) opanowanie tej sprawności oznacza opanowanie całego procesu pisania, który składa się z sześciu podstawowych procesów:• wyznaczanie celu {goal setting),• generowanie treści (generating content),• organizacja (organising),• translacja (translating),• poprawa {revising),• korekta {editing).Proces pisania jest kontrolowany przez reguły produkcji wysokiego poziomu. Początkujący używają niekompletnej formy idealnego procesu stosowanego przez ekspertów.Bereiter i Scardamalia (1987, 1988) rozróżniają dwa rodzaje procesupisania:• przekazywanie wiedzy {knowledge telling),• transformacja wiedzy {knowledge transforming).Przekazywanie wiedzy polega na prostym procesie powiedzenia tego, co się myśli, utrzymując mniej więcej tę samą kolejność myśli. Transformacja wiedzy polega na prowadzeniu interakcji pomiędzy treścią a retoryką, aby stworzyć coś nowego.32Biegłość w pisaniu jest rozumiana jako przejście od przekazywania wiedzy do transformacji wiedzy. Scardamalia i Bereiter twierdzą (1991), że biegłość w pisaniu jest różna od biegłości w innych dziedzinach. Definiują oni biegłość w pisaniu jako stopniowe budowanie procesu dialektycznego pomiędzy zakresem wiedzy pisarza i określonym zadaniem. Próbując poradzić sobie z trudnym zadaniem, początkujący pisarze odkrywają wiedzę z danego obszaru, co z kolei prowadzi do lepszego wykonania zadania. „Eksperci przyswajają sobie ogromne zasoby wiedzy nie poprzez wykonywanie tego, co dogodnie leży w ich kompetencji, ale poprzez pracę nad prawdziwymi problemami, które zmuszają ich do poszerzania wiedzy i kompetencji” (1991:174). Eksperci bardziej korzystają z ogólnej heurystyki wysokiego poziomu niż początkujący.Inny pogląd jest prezentowany przez Torrance’a (1996), który twierdzi, że pisanie wymaga ogólnej heurystyki związanej z rozwiązywaniem problemów jeśli zadanie jest gatunkiem nieznanym. Natomiast w wielu kontekstach znajomość gatunku zapewnia strukturę, w ramach której można ułożyć określoną treść. W związku z tym, biegłość w pisaniu może być rozumiana jako ściśle związana z określonym gatunkiem. Zdefiniowana w ten sposób, jest ona zależna od wiedzy (przekazywanie wiedzy bardziej niż transformacja wiedzy) i podobna do biegłości w innych dziedzinach.Grabę i Kapłan w książce „Theory and Practice of Writing”, która jest przeglądem badań z zakresu pisania, konkludują, że „to, co zazwyczaj prowadzi do osiągnięcia biegłości w pisaniu nie jest całkowicie zrozumiałe, ponieważ pisanie jest złożone, lokalnie zależne i stosunkowo słabo zdefiniowane: może stać się bardziej lub mniej złożone w zależności od pisarza, postrzeganego czytelnika, złożoności tematu, głębi potrzebnego wyjaśnienia i wymagań tekstu (np. ograniczenia gatunku, długość, cel)” (245). Złożoność pisania i trudność określenia, na czym polega postęp mogą być dobrze zilustrowane teoretycznymi modelami konstrukcji tekstu i pisania jako procesu.Grabę i Kapłan twierdzą że zasadniczą trudność w zastosowaniu procedur rozwiązywania problemów w nauce pisania stanowi fakt, że pisanie zazwyczaj jest słabo zdefiniowanym rozwiązywaniem problemu (nie ma pojedynczych wyraźnie zdefiniowanych rozwiązań). W słabo zdefiniowanych kontekstach użycia strategii kognitywnej nie jest wiadomo które sprawności są przenoszone do nowego kontekstu i jak taki transfer się dokonuje (131). To stwierdzenie wyjaśnia dobrze znany i wyjątkowo zniechęcający aspekt nauki pisania na poziomie zaawansowanym, a mianowicie brak transferu sprawności pomiędzy zadaniami i gatunkami.Jak wynika z powyższych rozważań, problem w ustaleniu co stanowi postęp w zaawansowanym pisaniu wynika z niejasności dotyczących celu nauki pisania. Nie ma bowiem jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co to jest biegłość w pisaniu i co dokładnie oznacza bycie ekspertem w tej dziedzinie. Kolejnym ważnym zagadnieniem jest problem mierzenia postępu, gdzie w grę wchodzi ewaluacja tekstu, tzn. ustalenie, co dokładnie stanowi o tym, że tekst jest udany czy też logicznie spójny. Istnieje wiele teorii oraz modeli czytania pokazujących, że wartość tekstu całkowicie zależy od interpretacji danego czytelnika. Grabę i Kapłan (1996:67-69) w skrócie przedstawiają wyniki badań w tej dziedzinie, wskazując na trzy potencjalne nie-językowe źródła koherencji:1. Badania z pragmatyki i analizy konwersacyjnej sugerują że przynajmniej jakaś część koherencji jest konstruowana przez systemy33interpretacyjne czytelnika niezależnie od struktury samego tekstu (Gamham 1985).2. Według Browna i Yule’a (1983), koherencja jest zasadniczo dziełem czytelnika a nie produktem tekstu. Koherencja jest wynikiem skonwencjonalizowanej wiedzy i sekwencji, na które czytelnik będzie mógł się powołać, aby na otrzymaną wiadomość nałożyć spójną ramę.3. Według teorii relewancji Sperbera i Wilsona (1986) zasada relewancji określa jak koherentna jest dana wiadomość, istoty ludzkie naturalnie poszukują relewancji w tekstach poprzez porównanie tekstu do innej informacji, co powoduje powstanie nowej informacji.Oczywiście, gdyby polegać na takich teoriach, ewaluacja tekstu oparta na ogólnych, obiektywnych kryteriach byłaby praktycznie niemożliwa. Na szczęście Grabę i Kapłan konkludują że szczególnie w przypadku bardziej przyziemnych, codziennych tekstów koherencja nie jest tak po prostu nałożona na tekst przez czytelnika. Badania z psychologii kognitywnej przedstawiają wyraźne dowody oddziaływania samej struktury tekstu jako podstawowego czynnika przyczyniającego się do koherencji tekstu. Pewne aspekty koherencji wyraźnie mają swe źródło w samej strukturze tekstu, a inne aspekty najlepiej postrzegać jako efekt interakcji pomiędzy czytelnikiem i informacją z tekstu (69).Niemniej jednak, niewątpliwie zagadnienia dotyczące teorii czytania przynajmniej częściowo wyjaśniają liczne trudności związane z reakcją na pisanie, a w szczególności z ocenianiem pisania. Pomimo wielu systemów oceniania i szerokiego zakresu badań w tej dziedzinie, jak podsumowują Grabę i Kapłan, Jest powszechnie wiadomo, że nie ma podejścia do oceniania pisania, które byłoby pozbawione problemów” (421). Co więcej, badania pokazują że żaden z różnorodnych sposobów reagowania na pisanie studentów nie powoduje wyraźnej poprawy treści (Leki 1990:61).BADANIA WŁASNEBiorąc pod uwagę wszelkie trudności związane ze zdefiniowaniem biegłości w pisaniu i ze zmierzeniem postępu w pisaniu, spróbujmy odpowiedzieć na pytanie, na czym w praktyce polega postęp w zaawansowanym pisaniu, analizując trzy indywidualne przypadki studentów.Badaniem objęto roczny kurs pisania (60 godz.) dla II roku studentów filologii angielskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akad. 2000/01. Kurs jest oparty na dwóch podejściach do uczenia pisania: genre oraz process, które wymagają umieszczenia zadania w kontekście komunikatywnym oraz pisania kilku wersji jednej pracy poprawianej w odpowiedzi na uwagi nauczyciela i innych studentów. Kurs składał się z sześciu zadań w języku obcym i jednego zadania w języku ojczystym. Z wyjątkiem pierwszego zadania, które polegało na przeformułowaniu pracy innego studenta, inne zadania były porównywalne w ogólnej specyfikacji (typ tekstu: tekst argumentacyjny, długość: ok. 300 słów, odbiorca: czasopismo). Zadania2, 4, 5, 6 polegały na analizie, selekcji i interpretacji danych. Zadania 3 i 7 wymagały od studentów wyrażenia ich własnej opinii na kontrowersyjny temat. W trakcie kursu stosowano nie-kwantytatywny system oceniania prac, który polega przede wszystkim na zaleceniach jak poprawić tekst, w połączeniu z indywidualnymi spotkaniami ze studentami (assessment conferences), podczas których analizowano i oceniano dane zadanie oraz omawiano problemy i negocjowano rozwiązania. Zwracano uwagę34studentów na trzy komponenty oceny: treść, organizacja i język, które są elementami skali ocen używanej w egzaminie (treść 40%, organizacja 30%, język 30%). Jednakże w czasie kursu punktacja nie była stosowana.Oto krótki zarys rozwoju trzech studentów w czasie trwania kursu:KASIAW pierwszym zadaniu wykazuje poważny brak kontroli, bardzo wąski zakres języka, wyraźnie poniżej średniego poziomu grupy. Oczywiście jej próba realizacji zadania jest nieadekwatna również w zakresie treści i organizacji tekstu. Druga wersja tej pracy daje więcej języka do oceny, ale jest nadal nieporadna i brakuje podstawowego elementu treści; zadanie nie jest zrealizowane. Zadania drugie i czwarte wykazują podobne problemy z treścią i językiem. W zadaniu piątym studentka wykazuje o wiele lepszą kontrolę w zakresie treści i języka, ale tekst musi być zreorganizowany. Dzięki wspólnej z nauczycielem pracy nad planem tekstu, Kasia poprawia tekst, ale równocześnie niszczy jego spójność źle używając spójników, które zalecono jej użyć. Dwa zadania, które polegały na wyrażeniu własnej opinii, są o wiele lepsze pod każdym względem. Pojawiają się błędy związane z rejestrem języka oraz treścią ale są one drobne w porównaniu z innymi zadaniami i teksty są z łatwością poprawione w odpowiedzi na uwagi nauczyciela. W zadaniu szóstym w języku ojczystym nie ma problemów, które pojawiły się w zadaniach w języku obcym.TOMEKW pierwszym zadaniu jego największy problem stanowi struktura zdania (długie, niezgrabne zdania); druga wersja tej pracy pokazuje pewną poprawę, ale podstawowy problem nie został wyeliminowany. Zadanie drugie zostaje w pełni zrealizowane od razu w pierwszej wersji. W zadaniach trzecim, czwartym i piątym są bardzo podobne problemy w pierwszych wersjach: poważne problemy dotyczące treści (niejasności, nielogiczności, niekonsekwencje, oderwanie od tematu) i organizacji (słaby rozwój akapitu, problemy z przejściem do następnego akapitu, powtórzenia). Inna cechą charakterystyczną jest nieodpowiedni styl akademicki (zbędne prowadzenie czytelnika, np. „Jak wspomniałem w drugim zdaniu tego akapitu”), który świadczy o braku świadomości odbiorcy tekstu. Kolejne wersje wykazują pewien postęp, ale, co ciekawe, czasami jest to postęp kosztem innego aspektu (np. w drugiej wersji poważne błędy językowe są poprawione, ale problemy z organizacją tekstu pozostały; trzecia wersja jest znacznie lepsza jeśli chodzi o treść i organizację, ale powróciły błędy językowe z wersji pierwszej). Wreszcie, druga wersja piątego zadania wykazuje radykalną poprawę: tekst jest zwięzły i dobrze zorganizowany, pozbawiony wszelkich niefortunnych cech charakterystycznych autora widocznych w pierwszych zadaniach. W zadaniu szóstym (w języku ojczystym) są problemy z organizacją (słabe przejścia między akapitami) i treścią (nielogiczna argumentacja), ale nie ma tych samych cech charakterystycznych (powtórzenia, rozwlekłość), chociaż można było się spodziewać, że właśnie te cechy były efektem interferencji języka ojczystego.ANIAW jej pracach jest wyraźna rozbieżność pomiędzy zadaniami, które wymagają wyrażenia własnej opinii i tymi, które wymagają pracy nad materiałem podanym w zadaniu. Te pierwsze są zrealizowane od razu w pierwszej wersji; w drugich są35nieporównywalnie poważne problemy w treści (nielogiczne, niejasne, nie na temat, nie zwracające uwagi na odbiorcę tekstu) i w organizacji (słaby rozwój akapitu, nieodpowiedni wstęp).WNIOSKICóż, zatem, można wywnioskować na temat postępu w zaawansowanym pisaniu na podstawie tego badania? Czy studenci rzeczywiście zmierzają do osiągnięcia biegłości w pisaniu?W przypadku Kasi realizacja zadań była bardzo nierówna. Biorąc pod uwagę cały kurs, wydaje się, że zrobiła jakiś postęp, ale nie pomiędzy kolejnymi zadaniami (zadanie trzecie było lepsze niż czwarte). Praca w języku polskim była dość dobra i jako że nie wykazywała ona żadnych cech charakterystycznych tekstów w języku obcym, można przyjąć, że jej pisanie było ograniczone brakiem ogólnej kompetencji językowej w języku obcym.Przypadek Tomka pokazuje wyraźny postęp, ale należy podkreślić, że zdarzył się on dopiero w drugiej wersji piątego zadania w odpowiedzi na uwagi nauczyciela. Nie jest zatem jasne, czy nastąpi transfer tej nowej umiejętności do następnych zadaniach.Przypadek Ani jest szczególnie interesujący i wydaje się być związany z często napotykanym u studentów problemem niezamierzonej stronniczości w prezentacji faktów, który omówiłam w innym artykule (Witalisz 2001:209-216). Szczególnie interesujący w tym przypadku jest fakt, że niechęć studentki lub nieumiejętność poradzenia sobie z podanym w zadaniu materiałem wpływa na jej umiejętności, których transfer z innych zadań nie powinien stwarzać problemów, takich jak rozwinięcie logicznej argumentacji czy zorganizowanie tekstu. Ogólnie rzecz biorąc, nie można stwierdzić, że Ania zrobiła postęp w ciągu rocznego kursu. Teksty wyrażające jej śmiałe opinie były dobre; w innych zadaniach skutecznie poprawiała prace w odpowiedzi na uwagi nauczyciela. Jednakże, nie nastąpił transfer umiejętności pomiędzy zadaniami.Ciekawym zjawiskiem jest również to, że studenci piszący w języku obcym na poziomie zaawansowanym maja tendencję robienia podstawowych błędów językowych (gramatyka, interpunkcja, ortografia) i mogą być nawet bardzo odporni na szkolenie w tym zakresie. Z perspektywy nauczyciela pisania stosującego podejście process, takie problemy to tylko błędy powierzchniowe (surface errorś), które łatwo wyeliminować na poziomie korekty tekstu. Natomiast dla nauczyciela języka jest to bardzo niepokojące odkrycie. Dla badacza analiza tego zjawiska może dać nowe spojrzenie na naturę pisania.Interesującym zagadnieniem jakie pojawiło się w tym badaniu, a które jest już poza zakresem tego referatu, jest związek pomiędzy biegłością w pisaniu w języku obcym a umiejętnościami w języku ojczystym. Zadając studentom porównywalne zadanie w języku ojczystym, nauczyciel ma dodatkową możliwość zdiagnozowania problemów studenta (brak odpowiednich umiejętności pisania w języku ojczystym, brak transferu tych umiejętności z języka ojczystego, interferencja języka ojczystego, itd.). Warto też poznać odczucia samych studentów na temat pisania w różnych językach. Wśród studentów objętych tym badaniem przeprowadzono ankietę dotyczącą ich odczuć na temat wykonania takiego samego zadania w języku obcym i ojczystym. Z 23 respondentów, 14, czyli 60% uznało, że sprostanie takiemu samemu zadaniu w języku ojczystym było trudniejsze. 15 osób36(65%) nie umiało jednoznacznie stwierdzić, który z ich tekstów (w języku obcym czy ojczystym) jest lepszy. Zapytani o kierunek transferu umiejętności pisania aż 12 studentów (52%) stwierdziło, że transfer następuje z języka obcego do ojczystego. A co najciekawsze, zapytani w którym języku wolą pisać, aż 16 studentów (prawie 70%) odpowiedziało, że wolą pisać w języku obcym.Wracając do kwestii postępu w pisaniu w języku obcym u zaawansowanych studentów, wyniki omówionego badania mogą być raczej zniechęcające i dla nauczycieli i dla studentów. Z pewnością potwierdzają one jednak złożoność samego pisania, która tłumaczy trudności w mierzeniu postępu studentów. Poza tym, te trzy przedstawione przypadki, które bynajmniej nie są reprezentatywne dla wszystkich typów studentów, wyraźnie pokazują, że sprawność pisania rozwija się różnie u poszczególnych studentów i że mają oni indywidualne potrzeby w zakresie nauki pisania. To również może tłumaczyć trudność w mierzeniu postępu poszczególnych studentów.Należy jednak pamiętać, że dowodem na biegłe opanowanie sprawności pisania nie jest portfolio dobrych tekstów, które spełniły wymagania zadań. Jak już wspomniano, pisanie jest działaniem polegającym na rozwiązywaniu problemów, tak więc można przyjąć założenie, że nawet jeśli nie widać wyraźnego postępu w trakcie rocznego kursu pisania, studenci rozwijają nowe strategie rozwiązywania problemówi uczą się przystępować do nowego zadania w sposób, który przyniesie im powodzenie.BIBLIOGRAFIABereiter, C./ Scardamalia, M. 1987. „The Psychology of Written Composition”. L.Erlbaum, Hillsdale, NJ.Bereiter, C./ Burtis, P. J./ M. Scardamalia 1988. „Cognitive Operations in Constructing Main Point in Written Composition”. Journal o f  Memory and Language 27, 261-278.Hayes, J. R./ L. Flower 1980. „Identifying the Organisation of Writing Processes”. W: Gregg, L. W., E. R. Steinberg (eds.) 1980. Cognitive Processes in Writing. Erlbaum, Hillsdale, NJ, 3-30.Leki, I. 1990. „Coaching from the Margins: Issues in Written Response”. W: Kroll, B. (ed.) 1990. Second Language Writing. Cambridge University Press, Cambridge, 57-68.Scardamalia, M./ Bereiter, C. 1991. „Literate Expertise”. W: Ericsson, K. A., J. Smith (eds.) 1991. Towards a General Theory o f  Expertise. Cambridge, England and New York, 172-194.Torrance, M. 1996. „Is Writing Expertise like Other Kinds of Expertise?” W: Rijlaarsdam G., Van den Bergh, H. and M. Couzin (eds.). 1996. Theories, Models and Methodology in Writing Research. Amsterdam University Press, Amsterdam, 3-9.Witalisz, E. 2001. „Unable to Report, Ready to Argue. A Psycholinguistic Approach to Student Writers”. W: Witalisz, W. (ed.) 2001. And gladly wolde he lerne and gladly teche. Studies on Language and Literature. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 209-216.37

Rozwijanie sprawności pisania w języku angielskim u studentów filologii angielskiej

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/248447/witalisz_rozwijanie_sprawnosci_pisania_w_jezyku_angielskim_2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Rozwijanie sprawności pisania w języku angielskim u studentów filologii angielskiej

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository