Cepuch, Grażyna

Wordliczek, Jerzy

Family Medicine & Primary Care Review

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

PRACE ORYGINALNE • ORIGINAL PAPERSFamily Medicine & Primary Care Review 2006, 8, 2: 202–205 © Copyright by Wydawnictwo ContinuoPoziom satysfakcji i poczucia sensu życia u młodzieży z chorobą nowotworową i reumatycznąLevel of satisfaction and feeling of sense of life in adolescents with cancer and rheumatic diseaseGRAŻYNA CEPUCH1, A–C, E, F, JERZY WORDLICZEK 2, A, D–F1 Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Instytut Pielęgniarstwa i Położnictwa, Wydział Ochrony Zdrowia Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego Kierownik: dr n. hum. Ewa Wilczek−Rużyczka2 Klinika Leczenia Bólu i Opieki Paliatywnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii Collegium Medicum Uniwersytetu JagiellońskiegoKierownik: prof. dr hab. Jerzy WordliczekA – przygotowanie projektu badania, B – zbieranie danych, C – analiza statystyczna, D – interpretacja danych, E – przygotowanie maszynopisu, F – opracowanie piśmiennictwa, G – pozyskanie funduszyWstęp. Choroba nowotworowa czy reumatyczna i związane z nimi konotacje bio−psycho−społecz−ne mogą wywierać wpływ na poczucie celu i sensu życia młodych pacjentów. Intensywność stanów emocjonal−nych i ich zmienność często zaciera granice między bólem fizycznym i psychicznym, w wyraźny sposób naruszadotychczasowy styl życia, zagraża podstawowym wartościom, pełnieniu dotychczasowych ról społecznych,a także posiadanej koncepcji świata i własnej tożsamości. Dla człowieka wchodzącego w dorosłe życie, które jestzakłócone przez przewlekłą chorobę i często związane z trudnymi doświadczeniami, poczucie celu i sensu ży−cia nabiera szczególnego znaczenia.Materiał i metody. W badaniu uczestniczyło 124 młodocianych obojga płci w wieku od 14 do 20 lat, hospitali−zowanych z powodu choroby nowotworowej (grupa I – 82 pacjentów) i młodzieńczego idiopatycznego zapale−nia stawów (grupa II – 42 pacjentów). Poziom natężenia bólu mierzono przy użyciu skali analogowo−wzrokowej(VAS – Visual−Analog Scale), aspekt emocjonalny i sensoryczny bólu oceniono za pomocą polskiej wersji kwe−stionariusza Melzacka, do oceny satysfakcji z życia użyto „drabiny” Cantrila, oceny poczucia celu i sensu życiadokonano przy użyciu testu PIL (Purpose in Life Test).Wyniki. Młodzież wysoko oceniała satysfakcję ze swojego życia zarówno obecnego, jak i przewidywanego orazmiała poczucie celu i sensu życia bez względu na przynależność do grupy. Wnioski. Nie stwierdzono istotnych związków między nasileniem doznań bólowych a oceną satysfakcji z życia.Na taki wynik mógł wpłynąć niski stopień natężenia odczuwanego bólu. Młodociani pacjenci mieli poczucie ce−lu i sensu życia, jednak na hierarchię wartości i życiowe priorytety wpłynął rodzaj choroby i związane z nią po−czucie zagrożenia życia. Słowa kluczowe: młodzież, satysfakcja, sens życia, choroba nowotworowa, choroba reumatyczna.Background. Cancer and rheumatic disease and their biopsychosocial consequences may affect feel−ing of sense in life of young patients. Intensity of emotional states and their changeability often blur borders be−tween physical and psychical pain. It disturbs past lifestyle in evident way and threatens basic values, past socialroles, acquired concept of world and individual’s own identity. Sense of aim and sense of life become particular−ly important for a young person entering adulthood which is disturbed by chronic illness and connected with dif−ficult experiences. Material and methods. The study included 124 male and female adolescents, aged 14 to 20, hospitalized becauseof cancer (group I – 82 patients) and juvenile rhematoid arthritis (group II – 42 patients). Pain intensity level wasmeasured with Visual−Analogue Scale VAS. Emotional and sensory aspect of pain was assessed with Polish ver−sion of Melzack’s Questionnaire. Satisfaction with life was evaluated with Cantril’s ladder, and feeling of sense oflife and sense of aim were assessed with the Purpose In Life Test. Results. Adolescents presented high level of satisfaction with their lives both present and predicted. They had senseof aim and sense of life regardless of the group they belonged to. Conclusion. No significant relationships between intensity of pain experience and satisfaction with life werefound. This result may be affected with low intensity of experienced pain. Young patients had sense of aim and life.However, values’ hierarchy and life priorities were influenced by disease unit and sense of life threat connectedwith it. Key words: adolescents, satisfaction, sense of life, cancer, rheumatic disease.StreszczeniePLISSN1734−3402SummaryWstępChoroba nowotworowa czy reumatycznai związane z nią konotacje bio−psycho−społecznemogą wywierać wpływ na poczucie celu i sensużycia młodych pacjentów. Intensywność stanówemocjonalnych i ich zmienność często zaciera gra−nice między bólem fizycznym i psychicznym, za−graża podstawowym wartościom, pełnieniu do−tychczasowych ról społecznych, a także posiadanejkoncepcji świata i własnej tożsamości. Dla czło−wieka wchodzącego w dorosłe życie, które jest za−kłócone przez przewlekłą chorobę i często związa−ne z trudnymi doświadczeniami, poczucie celui sensu życia nabiera szczególnego znaczenia.Poczucie celu i sensu życia młodych pacjen−tów jest determinowane poziomem posiadanejprzez nich nadziei lub beznadziejności. Posiada−nie nadziei jest elementem zasadniczym normal−nego rozwoju młodocianego przeżywającegochorobę. Poziom posiadanej nadziei wpływabezpośrednio na postrzeganie zarówno własnejosoby, jak i swojej choroby. Natomiast bezna−dziejność pozostaje w negatywnej relacji z po−czuciem własnej wartości i w pozytywnej relacjiz depresją. Poczucie własnej wartości stanowiwłasną ocenę wartości osoby i jest krytycznymaspektem rozwoju młodocianego oraz może tak−że wpływać na przekonania o zdolności osiąga−nia celów w przyszłości i łagodzić wpływy na−pięć życiowych u starszych młodocianych [1].W tworzeniu się poczucia własnej wartościzasadniczą rolę odgrywają dwa mechanizmy:przeświadczenie o autonomicznej wartości włas−nej osoby oraz porównanie siebie z innymi, czy−li ocenianie siebie w stosunku do innych [2, 3].Bee [4] zwraca uwagę, że w okresie dorastaniapoczucie własnej wartości znacznie maleje,a w sytuacji jednoczesnego oddziaływania stresu,oba te czynniki mogą odgrywać niebagatelną ro−lę w wyłanianiu się stanów depresyjnych. Zdiagnozowanie choroby nowotworowejw tym trudnym wieku stanowi dodatkowy ciężar,mogący prowadzić nie tylko do spadku poczuciawłasnej wartości, niezależności, zagubienia toż−samości seksualnej, zakłóceń relacji międzyludz−kich czy obawy przed odrzuceniem przez rówie−śników [5–7], ale również może zachwiać poczu−ciem sensu życia młodego człowieka. Dlamłodego człowieka, wchodzącego w dorosłe ży−cie, które jest zakłócone przez przewlekłą choro−bę i często związane z trudnymi doświadczenia−mi, poczucie celu i sensu życia nabiera szczegól−nego znaczenia.Sens życia oznacza własną jego interpretację:rozumienie jego znaczenia, dostrzeżenie porząd−ku lub osobiste odniesienie się do uznawanejwartości. Naturalna w tym wieku skłonność dorefleksji, poszukiwań sensu życia, śmierci, losuitp. może stanowić dobrą perspektywę dla psy−choterapii lub oddziaływań duszpasterskich,zależnie od przyjętej filozofii życia [8]. Aspektwiary może mieć istotne znaczenie. Dojrzałośćemocjonalna i duchowa może sprzyjać zaakcep−towaniu swojej sytuacji i siebie oraz nadać sensdoznawanemu cierpieniu. Pilecka [3] podkreśla,że jeśli choroba jest interpretowana w katego−riach zadania czy wyzwania, to stanie się onaszansą rozwoju bogatej, dojrzałej wewnętrznieosobowości. Chorzy, którzy traktują chorobę jakowyzwanie warte zaangażowania, uruchamiająprocesy poznawcze prowadzące do znalezieniasensu i znaczenia cierpienia, co sprzyja aktywno−ści zmierzającej do odzyskania zdrowia [3, 9]. Zatem choroba przewlekła, a w szczególnościnowotworowa, której towarzyszą dolegliwościbólowe, może burzyć dotychczasowy zewnętrznyi wewnętrzny porządek młodego człowieka. In−tensywność stanów emocjonalnych i ich zmien−ność zaciera granice między bólem fizycznymi psychicznym, w wyraźny sposób narusza do−tychczasowy styl życia, zagraża podstawowymwartościom, pełnieniu ról społecznych, a takżeposiadanej koncepcji świata i własnej tożsamości.Materiał i metodyBadaniem objęto ogółem 124 młodocianychobojga płci w wieku od 14 do 20 lat, hospitalizo−wanych z powodu choroby nowotworowej (gru−pa I – 82 pacjentów) i młodzieńczego idiopatycz−nego zapalenia stawów (grupa II – 42 pacjentów).Z udziału w badaniu wykluczono pacjentów zewspółistniejącymi, poważnymi zaburzeniami zestrony innych układów lub narządów. Ze wzglę−dów etycznych z badań zostali wyłączeni pacjen−ci w stanie terminalnym. Na prowadzenie badańwśród młodocianych z chorobą nowotworową(KBET/395/B/2003) i u młodocianych ze schorze−niami reumatycznymi (DK/KB/543/2003) uzyska−no zgodę Komisji Bioetycznej Uniwersytetu Ja−giellońskiego.Oceny stopnia natężenia bólu dokonano skaląanalogowo−wzrokową (VAS) i skalą oceny liczbo−wej (NRS). Oceny sensorycznego i emocjonalne−go aspektu bólu dokonano za pomocą polskiejwersji kwestionariusza Melzacka. Do oceny ogól−nej satysfakcji z życia użyto tzw. drabiny Cantrila.Do oceny celu i sensu życia użyto kwestionariu−sza do badania poczucia celu i sensu życia (PIL –Purpose in Life Test) część B i C. Analizę odpowie−dzi z części B i C testu rozpoczęto od pogrupowa−nia odpowiedzi (zakończeń zdań) do grup katego−rii tworzonych ze względu na podobieństwo treścipsychologicznych tych zakończeń.Analizę zależności między natężeniem bólua oceną za pomocą „drabiny” Cantrila ogólnej sa−G. Cepuch, J. Wordliczek • Poziom satysfakcji i poczucia sensu życia u młodzieży z chorobą nowotworową… 203Family Medicine & Primary Care Review 2006, 8, 2tysfakcji z życia przeprowadzono za pomocąobliczania współczynnika korelacji Pearsona. Za statystycznie znamienne przyjęto wartościp ≤ 0,05. Ponadto na wykresach poziomy istotno−ści oznaczono: * – p ≤ 0,05, ** – p ≤ 0,01, *** –p ≤ 0,001.Analizę statystyczną przeprowadzono za po−mocą pakietu STATISTICA PLv.6.WynikiZnaczny odsetek pacjentów obu grup biorą−cych udział w badaniu odczuwał ból, choć śre−dnie natężenie bólu mierzone skalą VAS znajdo−wało się poniżej 50 mm. Młodzież wysoko oceniała satysfakcję ze swo−jego życia zarówno obecnego, jak i przewidywa−nego. Nie stwierdzono statystycznie istotnychzwiązków między nasileniem doznań bólowycha oceną satysfakcji z życia „obecnie” i oceną sa−tysfakcji z życia przewidywanej po upływie rokuw obu badanych grupach.Ocena poczucia celu i sensu życia odczuwa−nego przez pacjentów przy użyciu testu PIL wska−zuje, że bez względu na to, do jakiej grupy dia−gnostycznej pacjenci należeli, oceniali swoje ży−cie pozytywnie, zarówno w aspekciepoznawczym, jak i emocjonalnym. Dla ponadpołowy wszystkich badanych pacjentów problemchoroby i cierpienia jest tym, który w ich psychi−ce zajmuje istotne miejsce i prowokuje do poszu−kiwania dróg zrozumienia tych zjawisk w kontek−ście takiej zmiennej psychologicznej, jaką jestpoczucie celu i sensu życia. Potwierdza to rów−nież deklarowana przez badanych hierarchia róż−nych wartości, wśród których zdrowie było war−tością przyjmowaną przez młodzież jako pierw−sza. Pacjenci, w zależności od przynależności dogrup diagnostycznych, inaczej oceniali swojąprzeszłość. Blisko 25% pacjentów z chorobą no−wotworową zwracała uwagę na czynniki związa−ne z chorobą, także częściej nie dostrzegaław swej przeszłości żadnych sukcesów bądź osią−gnięć. Jednak znacznie ponad 70% pacjentówz obu grup miało poczucie sukcesu i osiągnięć.Wyniki z itemu dotyczącego obszarów, na którebadani poświęcają najwięcej uwagi, wskazują, żechorzy z chorobą nowotworową częściej swojąenergię wydatkują na walkę z chorobą i jej skut−kami, natomiast chorzy reumatologicznie więcejenergii poświęcają własnemu rozwojowi. Ocenaambicji, dążeń i celów uzyskana z analizy wol−nych wypowiedzi młodzieży, jednoznaczniewskazuje na silne poczucie celu i sensu ich życia,bez względu na przynależność do diagnozowa−nej grupy. Rezultaty badań jednoznacznie po−twierdziły, że grupa pacjentów młodocianych,szczególnie z chorobą nowotworową, jest grupąze specyficzną charakterystyką i potrzebami wy−magającymi ukierunkowanego zainteresowaniai postępowania. Wnioski1. Badana młodzież obu grup miała dolegliwościbólowe. 2. Zdecydowana większość pacjentów odczu−wała satysfakcję z życia zarówno w oceniebieżącej, jak i przewidywanej w przyszłości.Nie stwierdzono istotnych związków międzynasileniem doznań bólowych a oceną saty−sfakcji z życia. 3. Młodociani pacjenci mieli poczucie celui sensu życia. Jednak na hierarchię wartościi życiowe priorytety wpłynął rodzaj chorobyi związane z nią poczucie zagrożenia życia. 4. Wymiar biologiczny, psychiczny i duchowytworzą w człowieku nierozerwalną jednośći muszą być uwzględniane w ocenie stanu pa−cjenta.G. Cepuch, J. Wordliczek • Poziom satysfakcji i poczucia sensu życia u młodzieży z chorobą nowotworową…204Family Medicine & Primary Care Review 2006, 8, 2 Piśmiennictwo1. Hinds PS, Quargnenti A, Bush AJ, et al. An evaluation of the impact of a self−care coping intervention on psycho−logical and clinical outcomes in adolescents with newly diagnosed cancer. Eur J Oncoly Nurs 2000; 4(1): 6–17.2. Branden N. Sześć filarów poczucia własnej wartości. Łódź: Wydawnictwo Ravi; 1998.3. Pilecka W. Przewlekła choroba somatyczna w życiu i rozwoju dziecka. Problemy psychologiczne. Kraków: Wy−dawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego; 2002. 4. Bee H. Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S−ka; 2004.5. Novacovic B, Fears TR, et al. Experiences of cancer in children and adolescents. Cancer Nurs 1996; 19(1): 54–59.6. Kopel SJ, Eiser C, Cool P, et al. Brief report: assessment of body image in survivors of childhood cancer. J Ped Psy−chol 1998; 23: 141–147.7. Trask PC, Paterson AG, Trask CL, et al. Parent and adolescent adjustment to pediatric cancer: associations with co−ping, social support and family function. J Ped Oncol Nurs 2003; 20, 1: 36–47.8. de Walden−Gałuszko K. Wybrane zagadnienia psychoonkologii i psychotanatologii. Gdańsk: Wydawnictwo Uni−wersytetu Gdańskiego; 1992. 9. Wrona−Polańska H. Człowiek wobec poważnej choroby somatycznej – próba syntezy. Sztuka Lecz 2000; 3: 77–84.Adres do korespondencji I Autorki:Dr n. med. Grażyna CepuchInstytut Pielęgniarstwa i Położnictwa, Wydział Ochrony Zdrowia CM UJ ul. Kopernika 2531−501 Kraków Tel. kom.: 0600 13−25−85E−mail: gcepuch@poczta.onet.plPraca wpłynęła do Redakcji: 15.03.2006 r.Po recenzji: 18.03.2006 r.Zaakceptowano do druku: 20.03.2006 r.G. Cepuch, J. Wordliczek • Poziom satysfakcji i poczucia sensu życia u młodzieży z chorobą nowotworową… 205

Level of satisfaction and feeling of sense of life in adolescents with cancer and rheumatic disease

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/153749/cepuch_wordliczek_poziom_satysfakcji_i_poczucia_2006.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Level of satisfaction and feeling of sense of life in adolescents with cancer and rheumatic disease

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository