Tusznio, Joanna

Jagiellonian Univeristy Repository

Ekonomia i Środowisko  •  2 (53)  •  2015Marcin PopkiewiczŚwiat na rozdrożuWyd. Sonia Draga, Katowice 2013,wydanie 2, ss. 567, ISBN 978-83-7508-959-2 Związki pomiędzy gospodarką a środowiskiem, a także rola ekonomii w ochronie i za-rządzaniu środowiskiem są obecnie pełnoprawnymi tematami rozważań naukowych,  zyskującymi również popularność w debacie publicznej i – na razie w mniejszym stopniu – znaczenie w polityce publicznej. Szukając przyczyn degradacji środowiska ważne są dysku-sje nie tylko o konkretnych przykładach, ale również o globalnych uwarunkowaniach zwią-zanych ze sposobem organizacji współczesnych gospodarek, systemu bankowego oraz to-warzyszących im kulturowych wzorów konsumpcji. Świadomość tych procesów i ich konsekwencji wśród całego społeczeństwa, jak również decydentów politycznych, jest często niewielka. Niechęć do zwiększenia tej wiedzy można wiązać ze złożonością problemu oraz z „niewygodnymi” konkluzjami, do których ta wiedza prowadzi, bardzo krytycznie oceniających powszechne style życia i codziennie przyzwyczajenia większości ludzi. Stan i konsekwencje degradacji środowiska rozważamy bowiem globalnie, ale przyczyny najczęściej wskazujemy lokalnie, w odniesieniu do jednostek i ich codziennych zachowań – co jest trudne do przyjęcia przez odbiorców. Warto jest więc szukać takich propozycji debaty na temat gospodarki i środowiska, która porusza-łaby istotne, najtrudniejsze problemy tych związków w sposób zarówno przejrzysty, jak i  konstruktywny – szukający rozwiązań opartych na gruntownym zrozumieniu przyczyn problemów, ale nie posługujących się poczuciem winy czytelnika jako głównym instrumen-tem zmiany opisywanych problemów. Taką propozycję można znaleźć w książce Marcina Popkiewicza Świat na rozdrożu, wydanej w 2013 roku nakładem wydawnictwa Sonia Draga. Warto jest zaprezentować tę książkę na łamach czasopisma „Ekonomia i Środowisko” z uwa-gi na kilka szczególnych cech, trudnych do znalezienia w innych pozycjach o szeroko rozu-mianej ekonomii środowiska na polskim rynku wydawniczym. Recenzowana książka nie jest pozycją typowo akademicką, choć opiera się na analizie wielu danych o środowisku i gospodarce, interpretując je w odniesieniu do wiedzy ekono-micznej, fi zycznej i ekologicznej. Książka ma charakter popularno-naukowy i popularyzator-ski, jej autor nie prezentuje nowych wyników badań własnych, czy też swoich autorskich Recenzje, omówienia, przeglądy 211modeli, ale skrupulatnie zbiera i łączy ze sobą wiedzę z różnych dyscyplin nauki, w celu za-prezentowania czytelnikowi kompleksowego wyjaśnienia powiązań pomiędzy gospodarką a degradacją środowiska. Jest więc to interdyscyplinarna rozprawa na temat zmian w środo-wisku, której autor – doktor nauk fi zycznych – bardzo przejrzyście tłumaczy, jak podstawo-we, wspólne mechanizmy, takie jak wzrost wykładniczy, funkcjonują w przykładach z zakre-su ekologii i ekonomii. W ekonomii środowiskowej, gospodarka i środowisko naturalne najczęściej ujmowane są w taki sposób, aby pokazać znaczenie zasobów naturalnych i wysokiej jakości środowiska dla rozwoju gospodarczego i dobrobytu. Środowisko prezentuje się jako istotny element gospodarki, często pomijamy w rachunku ekonomicznym, skąd wynikają problemy z jego nadmierną eksploatacją i zanieczyszczeniem. Według takiego podejścia, uwzględnienie środowiska – wartości zasobów i kosztów ich degradacji – w rachunku ekonomicznym ma być remedium na jego postępujące niszczenie. Rolą gospodarki jest takie sterowanie korzy-staniem ze środowiska, aby nie stracić możliwości rozwoju. Taki sposób myślenia prezento-wany jest na przykład w koncepcji usług ekosystemów i ich wyceny. Rzadziej jednak rozwa-ża się środowisko jako ogół podstawowych warunków funkcjonowania człowieka, praw fi -zyki i natury, w których ekonomia jest jedynie elementem, który podlega również prawom naturalnym. Marcin Popkiewicz właśnie z takiej perspektywy prezentuje zagadnienia zwią-zane z handlem emisjami gazów cieplarnianych, obrotem paliwami w gospodarce, produk-cją energii i przedmiotów konsumpcyjnych. Książka składa się 16 rozdziałów, rozpoczynając od ogólnych, bardziej teoretycznych zagadnień pozwalających na zrozumienie megatrendów i zmian globalnych, przechodząc następnie do powiązań pomiędzy gospodarką a środowiskiem i analizą tego, co dzieje się obecnie w obszarze energetycznym i jakich konsekwencji tego stanu rzeczy można się spo-dziewać w przyszłości. Autor rozpoczyna rozważania od zobrazowania, dlaczego trudno jest nam dostrzegać zmiany w środowisku zachodzące w skali globalnej, a jeszcze trudniej na nie reagować. Następnie wprowadza pojęcie wzrostu wykładniczego, które wykorzystuje do pokazania dynamiki liczebności populacji gatunków (w tym człowieka) i wyjaśnienia procesów w sektorze fi nansowym oraz mechanizmów wzrostu gospodarczego. Następnie te procesy są zestawione z wykorzystaniem energii w gospodarce oraz jest pokazana rola paliw kopalnych jako źródła tej energii. Następnie jest wyjaśnione, w jaki sposób dobrobyt – komfort życia społeczeństw – jest uzależniony od zużycia energii w gospodarce. Zapotrze-bowanie na energię jest z kolei zestawione z dynamiką pozyskiwania ropy; są omówione globalne nierówności pod względem dostępu do tych zasobów oraz przypadki krajów, które przechodzą od statusu eksporterów do importerów ropy. W ten sposób autor przechodzi do problemu kryzysu gospodarczego z ostatnich lat oraz pokazuje, w jaki sposób wiąże się on z dostępnością zasobów takich, jak paliwa kopalne, rudy metali, a także naturalne ekosyste-my. Krytycznie przedstawione są możliwości alternatywnych źródeł energii w zaspokajaniu rosnącego zapotrzebowania energetycznego dla utrzymania obecnego poziomu dobroby-tu. Na zakończenie omówione są różne propozycje działania w celu uniknięcia globalnej katastrofy gospodarczej i ekologicznej oraz problemy i pułapki (w tym takie najprostsze, ludzkie, natury psychologicznej), które utrudniają ich zrozumienie.Ekonomia i Środowisko  2 (53)  •  2015212 Pomimo rozważań, których celem jest mobilizacja do działania, książka ma wymowę pesymistyczną. Zdecydowanie skłania do zastanowienia, zarówno nad szerszą naturą pro-cesów gospodarczych, jak i nad naszym codziennym zachowaniem. Jest to świadome za-mierzenie autora. Ma więc walory edukacyjne w wymiarze poznawczym oraz kształtowania postaw i wrażliwości. Warto podkreślić, że autor nie przedstawia zagadnień w sposób „suchy”, czy pretendu-jący do równego traktowania wszystkich głosów w dyskusji. Zdecydowanie zajmuje pozycję wobec omawianych problemów, opierając się na danych i faktach oraz w odniesieniu do teorii naukowych. Swoje stanowisko popiera zweryfi kowaną wiedzę naukową i przykładami empirycznymi, własną opinię wyrażając dopiero w odniesieniu do możliwych reakcji na opi-sane problemy. Uczy, jak prowadzić debatę nad kontrowersyjnymi tematami, jakimi są przy-kładowo zmiany klimatyczne, w sposób akademicki, oparty na wiedzy, a nie na emocjach, jednocześnie w ciekawy i wiarygodny. Szczerze pokazuje negatywne konsekwencje, które pojawią się wraz ze zmianą wykorzystania paliw kopalnych w gospodarce, dotykające sty-lów konsumpcji, rynku pracy, systemu emerytalnego – czyli podstaw dobrobytu i wygody życia. Prezentowane tezy żyją poza kręgiem czytelników samej książki. Wydaniu towarzyszy również blog internetowy autora Ziemia na rozdrożu (www.ziemianarozdrozu.pl), gdzie ak-tualizowane są informacje zawarte w książce, podawane są nowe przykłady oraz rozwijane wybrane wątki. Na blogu toczy się również dyskusja o tezach autora oraz prezentowanych informacjach – można przeczytać głosy krytyki, pomysły na wprowadzanie zmian, zapoznać z emocjonalnym i intelektualnym odbiorem tej wiedzy, oraz – co najważniejsze – samemu wziąć udział w debacie. Ta książka bowiem zachęca czytelnika przede wszystkim do samo-dzielnego myślenia, szukania faktów, krytycznego spojrzenia na rzeczywistość, w której na co dzień żyjemy i świadomego działania. Wśród nielicznych słabości książki można wskazać, że zawiera ona bardzo mało przykła-dów polskich. Większość zagadnień jest analizowanych w skali globalnej z opisem przypad-ków przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych. Wynika to zapewne z wykorzystywanych przez autora zagranicznych źródeł informacji, co jednak bez problemu mogło być uzupeł-nione o własne analizy sytuacji Polski, opartej na dostępnych danych publicznych. W konse-kwencji czytelnik może się czuć mniej związany z prezentowanymi problemami niż byłoby to zamierzeniem autora. Wykorzystując tę książkę w procesie dydaktycznym, słabość tę można przezwyciężyć, skłaniając studentów do własnej eksploracji sytuacji w Polsce w ana-lizowanych obszarach. Świat na rozdrożu jest cenną lekturą dla studentów. Nie jest co prawda podręcznikiem ekonomii, czy też ekologii, ale pokazuje powiązania, które nie są w tak jasny sposób wyeks-plikowane w literaturze wykorzystywanej na uczelniach. Pozawala poszerzyć zakres zainte-resowań studentów różnych kierunków i skłonić do aplikacji wiedzy i umiejętności w roz-wiązywaniu globalnych, interdyscyplinarnych problemów. Książka z powodzeniem może być wykorzystywana jako uzupełnienie podręczników, dostarczając przykładów obrazują-cych trudne powiązania teoretyczne. Poza tym, co jest istotną, dodatkową wartością, publi-kacja jest bardzo ładnie wydana i przyjemnie się ją czyta.dr Joanna CentUniwersytet Jagielloński

Świat na rozdrożu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository