W stronę neotomizmu: Czesław Miłosz jako czytelnik Art et scolastique Jacques’a Maritaina

Abstract

The aim of this article is to show the influence of Jacques Maritain’s philosophical work Art et scolastique on the young Czesław Miłosz and his work, and how (or whether) it shaped the poet’s views on art in subsequent years. The author analyzes Maritain’s work on art in the context of theology and Miłosz’s articles published between the two world wars. In terms of methodology, the article draws on the concept of intertextuality, pointing to the dependence of the poet’s thinking during this period on that of the French philosopher. Maritain’s aesthetic creationism was seen by some inter-war literary critics, including Miłosz himself, as a third way between the mimetic aesthetics or art in the service of ideas and the “angelism” of symbolic art and art for art’s sake. In Maritain’s aesthetics, the writer found a system of concepts through which he opened himself up to issues related to human spirituality, ontology and religion. Maritain’s distinction between the purpose of the work and the purpose of the maker directed Miłosz’s attention to the author (artifex), as one that has been singled out as bound to strive for self-improvement and self-development. To a much lesser extent, this concept influenced his poetics. His works written in the twenty-year interwar period are saturated with dark symbolism and modernistic mannerisms.Celem artykułu jest ukazanie, jaki wpływ wywarła na młodego Czesława Miłosza i jego twórczość lektura dzieła filozoficznego Art et scolastique Jacques’a Maritaina i jak (czy) kształtowała poglądy poety na sztukę także w kolejnych latach. Autorka dokonuje analizy zarówno wyżej wymienionego dzieła Maritaina, poświęconego sztuce w kontekście teologii, jak i artykułów Miłosza publikowanych w międzywojniu. W zakresie metodologii artykuł czerpie z koncepcji intertekstualności, wskazując na zależność myśli poety w tym okresie twórczości od myśli francuskiego filozofa. Kreacjonizm estetyczny Maritaina postrzegany był przez część międzywojennej krytyki literackiej, także przez samego Miłosza, jako trzecia droga między estetyką mimetyczną czy sztuką w służbie idei a „anielstwem” symbolizmu i wizją sztuki dla sztuki. W estetyce Maritaina pisarz znalazł system pojęć, dzięki którym otworzył się na problematykę związaną z duchowością człowieka, ontologią i religią. Maritainowskie rozróżnienie celu dzieła i celu twórcy skierowało uwagę Miłosza na autora (artifex), który został wyróżniony jako mający dążyć do samodoskonalenia się i rozwoju wewnętrznego. W dużo mniejszym stopniu koncepcja ta wpłynęła na jego poetykę. Jego utwory powstałe w Dwudziestoleciu nasycone są ciemnym symbolizmem i modernistyczną manierą