KAŁKOWSKA, ANNA

Polish

Czasopisma Uniwersytetu Opolskiego (E-Journals)

Chronicie ANNA KAŁKOWSKA Jolanta Rokoszowa (29 marca 1944 - 31 marca 1997) Bardzo trudno jest myśleć i mówić w czasie prze-szłym o ludziach, którzy przestali być obecni wśród nas nagle i przedwcześnie, którzy otrzymali zaledwie czą­stkę należnego im czasu na swoje ludzkie i zawodowe spełnienie. Żalu tego nie łagodzi świadomość, że to, czego zdążyli dokonać ma wielką wartość - przyszłość miała ją jeszcze pomnożyć, rokowania były przecież świetne. Jolanta Rokoszowa znalazła się wśród tych zamil-kłych w pół słowa (jak pisała sama o Adamie Heinzu) w okresie największego rozmachu naukowego, kiedy po pięknie przeprowadzonej habilitacji (7 III 1990 - na podstawie rozprawy Czas a język. O asymetrii reguł językowych) pracowała nad ogromnym interdyscypli-narnym tematem "język a milczenie", który miał stać się Jej książką profesorską. Na studia polonistyczne na Uniwersytet Jagielloński przybyła z Sandomierza, gdzie się urodziła i uczyła do matury, z miasta, z którym zawsze była silnie związana uczuciowo i - jak to Ona - czynnie ( była współzałożycielką Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego). "Jak doświadczyło się głęboko tego miasta, już nie sposób się od niego uwolnić, choćby obdarzało się potem miłością i zachwytem wiele innych miejsc na ziemi.[ ... ] Uroda miasta, pejzażu, roślinności, a także rodzaj ludzi z jakimi można się tu spotkać, zostawiają trwały ślad. Człowiek czuje się 575 Stylistyka VI wewnętrznie zobowiązany. Do czego? Do intensywnego istnienia i pracy, może do dobroci i szczęścia?"- pisze H. Zaworska przy okazji spotkania Wiesława Myśliwskiego z sandomierskimi ziomkami. Ta "sandomierskość" Joli, polskość w najlepszym wydaniu, to zobowiązanie do "intensywnego istnien.ia_ i pracy" były jedną z Jej najistotniejszych cech i kształtowały postawę wobec takich wartości jak rodzina, ojczyzna, nauka, język. Znaliśmy Ją jako osobę odważną i konsekwentną, ambitną i wytrwałą, o szerokich horyzontach i wielorakich uzdolnieniach, obdarzonąłatwościa rozumie-nia innych i formułowania własnych sądów. Wszystko, co wyszło spod jej pióra nosi znamię oryginalności, stanowi pogłębione, samodzielne - zawsze jednak na solidnej bazie literatury przedmiotu- ujęcie problemu. Na studia przyszła z konkretnymi już zainteresowaniami: językoznawczymi -w formule" Życiorysu" ujawnia się to w informacji o trzyletnim przewodniczeniu Kołu Naukowemu Młodych Językoznawców. Magisterium uzyskane w r.1966 (na podstawie pracy, pisanej u Prof. Taszyckiego: Formy przypadkowe miejscownika l.mn. rzecowników r.męskiego i nijakiego) stanowiło punkt wyjścia do stażu w Katedrze Językoznawstwa Ogólnego, gdzie młodych językznawców kształcili profesorowie: Kuryłowicz, Safarewicz, Heinz, Pobożniak. Przychodzi trzy letnia (1967-1970) asystentura w Pracowni Małego Atlasu i Słownika Gwar Polskich i związane z tą problematyką pierwsze publikacje. W r. 1970 otrzymuje propozycję pracy w Katedrze Językoznawstwa Ogólnego UJ i odtąd w tych ramach będzie przebiegać Jej życie zawodowe: dydaktyczne i naukowe. Ceniąc wielce możliwości kontaktu naukowego z uczonymi tej miary co J .Kuryłowicz, J. Safarewicz, A. Heinz, Jolanta Rokoszowa rozwija własną, bardzo samodzielną pracę badawczą, pozostającą w ścisłym związku z nowymi prądami w językoznawstwie, w których zawsze świetnie się orientowała. Jej zainteresowanie np. gramatyką generatywną było na tyle żywe, że przetłumaczyła ad hoc francuską książkę J. N i vette: Zasady gramatyki generatywnej ( Ossolineum, 1976); zasady te sama skutecznie stosowała w badaniach nad strukturą predyka-tywno-argumentową wypowiedzi. Podejmując trudne zagadnienie strony biernej i medialnej posługiwała się- w połowie lat 70.- nowymi w Polsce metodami badań logiczno-semantycznymi. Zaowocowały one szeregiem artykułów publikowa-nych w Polsce i zagranicą, pracą doktorską Kategoria strony. Studium teoretyczne (obronioną 7.03.1978) oraz książkąZumAnthropozentrismus in der Sprache. Ein Beitrag zur Untersuchung des Genus verbi (Ossolineum.1986 - nagroda ministra III stopnia). 576 Chronicle ANNA KALKOWSKA Z teoretycznym podejściem do zjawisk językowych łączy się u Rokoszowej potrzeba pogłębienia filozoficznego ich interpretacji - tak w wymienionej powyżej książce, tak w rozpoczętej serii prac o "języku a milczeniu" (por. artykuł pod tym tytułem w Biuletynie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego 1986). Umiesz-czenie milczenia w systemie znaków językowych wykraczało poza ujęcia formal-nostrukturalne, odnosiło się już do pragmatyki tekstu. Z tej pozycji podjęła Jolanta Rokoszowa krytyczną analizę podstaww struktu-ralizmu, podkreślając jednocześnie jego zasługi metodologiczne. Jej książka habi-litacyjna: Czas a język łączy w sobie te właśnie 3 nurty badawcze: refleksję filozoficzną, sięgającą do kategorii ontologicznych (czas obiektywny); metodę logiczno-semantyczną oraz krytykę strukturalizmu, przy całym dla niego wdzię­cznym podziwie. W latach osiemdziesiątych problematykę teoretyczno-filozoficzno-języko­znawczą uzupełnia Jola o opracowania socjolingwistyczne, szczególnie dotyczące języka propagandy politycznej. Robi to w odpowiedzi na potrzebę chwili; nie poprzestaje, zreszt_ą, na pisaniu o tym, co budzi Jej sprzeciw: w styczniu 1981 roku organizuje na Uniwersytecie Jagiellońskim sesję o nowomowie, z ktorej materiały przygotowuje do druku zrazu w wydawnictwie podziemnym (1984) a następnie w Londynie ( 1985). W roku 1989 ukazuje się francuskie tłumaczenie tej książki pt. La langue de bois en Pologne dokonane przez Ch. Zarembę. Tę linię działalności - jednocześnie naukowej i społecznej - demaskującej propagandowe wykorzystywanie języka i innego typu jego Żagrożenia prowadziła Jolanta Rokoszowa dalej, pisując na te tematy w podziemnej "Solidarności Na-uczycielskiej " ( 14 artykułów), w "Tygodniku Powszechnym", a także wygłaszając odczyty (np. w ramach Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego). Swojemu krytycznemu stosunkowi do innych wynaturzeń współczesnego języka polskiego dała wyraz też na łamach "Kultury" paryskiej (kwiecień 1994, s. 72-78) w tekście Polski pidgin. Z przekonania o autotelicznej wartości języka w całokształcie kultury narodu wynikało Jej aktywne włączenie się w prace Komisji Kultury Języka Komitetu Językoznawstwa PAN. Wspierała z przekonaniem inicjatywy prof. W. Pisarka dotyczące prawnej ochrony języka jako dobra kulturowego i intelektualnego (por. wspólny referat: · W.Pisarek. I.Rokoszowa, Prawne normy troski o język. - O za-groieniach i bogactwie polszczyzny. Forum Kultury Słowa , Wrocław 1995, pod red. J. Miodka, Wrocław 1996). Jej zasługi na tym polu omówił obszernie prof. Pisarek na uroczystym posiedzeniu Komisji Językoznawstwa PAN w Krakowie w dniu 21 maja 1997 r., poświęconym pamięci Jolanty Rokoszowej. 577 Stylistyka VI W biogramie przygotowanym na życzenie i użytek prestiżowego wydawnictwa · encyklopedycznego Linguisten-Handbuch. Biographische und Bibliographische Daten deutschsprachtiger .Sprachwissenschaftler... (zamieszczonym następnie w 2.tomie, 1994 Tilbingen, Gijnter Narr Verlag ), Jolanta Rokoszowa wskazuje na takie dziedziny swoich zainteresowań: filozofia języka, semiotyka, teoria języka i komunikacji, teoria gramatyki, pragmalingwistyka, socjolingwistyka, semantyka, dialektologia, językoznawstwo historyczne. Ich autentyczność jest udokumentowana książkami (2), artykułami ściśle naukowymi (25) i popularyzatorskimi (30), recenzjami, które same w sobie stanowiły rozprawy na dany temat (por. np rec. z książki E.Grodzińskiego, Zarys ogólnej teorii imion własnych ("Język Polski" 1975, 145-148), wnikliwymi omówieniami dorobku bliskich sobie językoznawców (J. Rozwadowskiego, A. Heinza, J. Reczka). Z właściwą sobie żywością reagowała na sprawy i sytuacje, z którymi zetknęła się tylko czasowo - już na początku swojego pobytu w Paryżu czuła potrzebę napisania dwóch tekstów: Paryi-refleksje polonisty ("Arka", nr 51 (3) 1994, Kraków); Jubileusz Państwowego Instytutu Języków i Cywilizacji Wschodu [I.N.A.L.C.O.] w Paryżu ("Kultura" 1995/IV). Była wspaniałą referentką i dyskutantką na konferencjach międzynarodowych. Wyjazdy zagraniczne (nie takie znowu liczne) wykorzystywała maksymalnie i efektywnie dla celów naukowych i ogólnopoznawczych; Jej kompetencja profe-sjonalna zdobywała trwałe uznanie wśród tamtejszych środowisk. Znawca i smakosz literatury i wszelkich sztuk - ale przede wszystkim urody świata z jego krajobrazami i katedrami, Jolanta Rokoszowa zmierzała - wydaje się - w kierunku kognitywistycznego i tekstologicznego zarazem ujęcia zjawisk językowych. Świadczyć o tym może Jej ostatni, pisany już w zmaganiu z chorobą, tekst pt. Obraz świata we współczesnych teoriach językoznawczych, z leitmotivem wziętym z wiersza R.Jeffersa Kochaj dzikiego łabędzia. Był on przeznaczony na konferencję "La modemite en Europe Centrale. Art et Litterature " (Paryż,5-7 czerwiec 1996), organizowaną przez I.N.A.L.C.O, gdzie Jolanta Rokoszowa przez ostatnie trzy lata swojego życia prowadziła zajęcia dla francuskich studentów sekcji polskiej, poświadczając i tutaj przywiezioną z Polski opinię utalentowanego dydaktyka. 578 

Jolanta Rokoszowa (29 marca 1944 - 31 marca 1997)

https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/s/article/download/4411/3801

Jolanta Rokoszowa (29 marca 1944 - 31 marca 1997)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Czasopisma Uniwersytetu Opolskiego (E-Journals)