Akın, Erdem

Turkish

Journal of Alevism – Bektashism Studies

228 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINSEMPOZYUM TANITIMIBİR SEMPOZYUMUN ARDINDAN: II. ULUSLARARASI ALEVİ RİTÜELLERİ SEMPOZYUMU (1-2 EKİM 2021)After a Symposium: 2nd International Symposium on Alevi Rituals (October 1-2 2021)Nach einem Symposium: Das 2. internationale Symposium über die alevitischen Rituale (1.-2. Oktober 2021)Erdem AKIN *Kongre, konferans, sempozyum, seminer gibi akademik toplantılar, bilimsel görüşlerin ortaya konulduğu, bilim dünyasına tanıtıldığı etkinliklerdir. Bu etkinlikler, aynı sahada araştırmalar yapan bilim insanlarını bir araya getirerek bilgi ve düşünce alışverişi imkânı sunmasının yanında güncel çalışmalarının takibinin yapılabildiği ortamlardır. Alevilik-Bektaşilik araştırmaları alanında dikkat çekici bilimsel etkinliklerden birisi “Uluslararası Alevilik Bektaşilik Günleri” kapsamında gerçekleştirilen Uluslararası Alevi Ritüelleri Sempozyumu’nun ikincisi 1-2 Ekim 2021 tarihleri arasında İzmir’de düzenlenmiştir. İlki 2019’da düzenlenen sempozyum, salgın sebebiyle geçen sene (2020) düzenlenememesine karşın gelenekselleşme yolunda önemli adımlarla ilerlemektedir. Bütüncül olarak incelendiğinde disiplinlerarası bir yaklaşımla gerçekleştirilen sempozyumda, mimariden tarihe, halkbiliminden sosyolojiye geniş bir alanda bildiriler sunulmuş, Alevi inanç sisteminin ritüel evreni, farklı bakış açılarıyla ele alınmıştır. Bildiriler, etkinliğin “uluslararası” niteliği göz önünde tutularak Türkçe ve İngilizce olarak (simultane çeviri eşliğinde) sunulmuştur. Alevilik-Bektaşilik alanında çalışan ve özellikle Alevi ritüelleri hakkında çalışmaları * Araştırma Görevlisi, Siirt Üniversitesi Fen Edebiyat Fak. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türk Halk Edebiyatı Anabilim Dalı, erdemakin19@gmail.com, ORCID: 0000-0002-8833-3410.Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 229Tanıtmalarbulunan yedi farklı ülkeden yirmi katılımcının yer aldığı sempozyum, iki güne yayılarak açılış bildirisi dışında altı oturumda gerçekleşmiştir. Sempozyumun açılış bildirisini gerçekleştiren Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak (TOBB Üniversitesi) “Hacı Bektaş-i Velî Hâlâ Bir Problematiktir” adlı sunumunda, kaynaklarla ilgili problemlerden dolayı Hacı Bektaş Veli’nin bilimsel açıdan hâlâ bir problematik olduğunu ifade etmiştir. İdeolojik eğilimlerden dolayı bu problematiğin devam ettiğini ifade eden Ocak, sorunun aşılmasının kaynakların ciddi bir şekilde metodolojik olarak sorgulanıp analiz edilmesiyle mümkün olabileceğini vurgulamıştır. Ardından başkanlığını Prof. Dr. Çiğdem Boz’un üstlendiği oturumun ilk bildirisinde Prof. Dr. Ali Yaman (Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi), “Alevi Ocaklarının Ritüel Eksenli Alevi Kimliği Üzerindeki Rolünün Kentlerde Zayıflamasına Dair” başlıklı bildirisinde Alevi topluluklarının yaşadığı kültürel deformasyonu, kentleşmenin bir sonucu olarak görmüş, Cem ritüellerinin gerçekleştirilmemesine bağlı olarak ritüel merkezli inanç dünyasının bir ifadesi olan inanç kimliğinin zayıfladığını ifade etmiştir. Cem ibadetinde ve ritüel mekânında gerçekleşen değişim ve dönüşüme bağlı olarak Alevi ocaklarının ritüel eksenli Alevi kimliği üzerindeki rolünün zayıflaması görsellerle desteklenerek ele alınmıştır. Oturumun ikinci sunumu olan “Hizmet mi Erkân mı? Alevi Topluluklarda Cenaze Merkezli Ritüeller” başlıklı bildirisinde Doç. Dr. Mehmet Ersal (İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi), köyden kente göçlerin arttığı 1950’li yıllarda geleneksel ritüel evreninden kopan Alevi topluluklarında Cem ritüelinde gerçekleşen değişimleri, dönüşümleri ve tartışmaları Tahtacı Alevileri bağlamında ifade etmiştir. Ekonomik kaygılarla Cemevlerinin ikrar, musahiplik ve görgü merkezli geleneksel ritüellerin gerçekleştirildiği bir mekândan günlük ihtiyaçların işlevsellik kazandığı geçiş dönemleri bağlamında cenaze hizmetlerinin görüldüğü bir mekâna evrilmesindeki dönüşümün altı çizilmiş, ritüeller ve pratikler geniş bir görsel çeşitlilik içerisinde katılımcılara sunulmuştur. Oturumun son bildirisinde Dr. Öğr. Üyesi İlgar Baharlu (Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi), “Safevi Dönemi Minyatürlerinde Semah” başlıklı çalışmasında, Safevi döneminin en çok rağbet gören sanat dallarından biri olan minyatür sanatında ekoller ve ekollerin karakteristik özelliklerini aktarmış, minyatürlerdeki semah sahnelerinden hareketle Safevi Devleti’nin ilk dönemindeki tasavvufî atmosferi betimlemiştir. Sonrasında zengin bir görsel arşivle minyatür sanatı bağlamında Safevi Devleti geleneği içerisinde semah ritüeline bakışı tartışmaya açmıştır.230 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINDr. Öğr. Üyesi İlgar Baharlu başkanlığındaki ikinci oturumun ilk bildirisinde Prof. Dr. Çiğdem Boz (Fenerbahçe Üniversitesi), “Alevi Ritüelleri İktisadi Zihniyet Hakkında Bize Ne Söyler?” başlıklı sunumuyla oturumu açmış, inanç ve ritüellerin çağın iktisadî, siyasal ve toplumsal koşullarına göre yeniden yorumlanarak dönüştürüldüğü düşüncesinden hareketle kapitalist dünyada ritüellerin dönüşümünü ritüel ekonomisi olarak açıklamıştır. Boz, sunumunda genel olarak ritüeller bağlamında din (inanç) kurumu ile ekonomi kurumu arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Sonraki sunumda Doç. Dr. Bülent Akın (İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi), “Mit, Ritüel ve Tasavvuf  İlişkisi Bağlamında Alevi Cem Ritüelleri” adlı bildirisinde, geleneksel cem ritüellerinin ezoterik yapısının çözümlenmesi amacıyla mitik anlatıların anlamsal çözümlemesini mit ve tasavvuf  ilişkisi bağlamında gerçekleştirmiştir. Bu bağlamda “Musahip Kurbanı Cemi” örneğinden de yola çıkarak disiplinlerarası bir yaklaşım öne sürmüştür. Akın’ın bildirisini sunduktan sonra bir “Musahip Kurbanı Cemi” örneğini bağlama eşliğinde icra etmesi ayrıca dikkat çekmiştir. İkinci oturumun son sunumunda Dr. Öğr. Üyesi Cemal Salman (İstanbul Üniversitesi), “Toplumsal Hafızada Kentleşme Etkisi: Alevi Terminolojisinde ve Ritüellerinde Değişim” başlıklı çalışmasında alan araştırmaları sonucunda elde edilen verilerden hareketle, kentleşme sürecinde Alevilerin toplumsal dönüşümünden bahsetmiş, inanç sistemi içerisindeki çeşitli unsurların günümüzde uğradığı değişimler üzerinde durduktan sonra toplumsal hafızadaki yakın dönem etkisinin baskınlaştığı, anlatısal/deneyime dayalı hafızanın silikleştiği, merkezileşme ve tek tipleşme eğiliminin arttığı vb. çıkarımlarına ulaşmıştır. Prof. Dr. Ali Yaman’ın başkanı olduğu üçüncü oturumun ilk sunumunda Doç. Dr. Ayfer Karakaya-Stump (William and Mary Üniversitesi), “Alevi-Bektaşi İnanç ve Ritüellerinin Kökeni Meselesi” adlı bildirisinde, sözlü ve yazılı kaynaklar dikkate alınarak bütünsel olarak incelendiğinde Alevi-Bektaşi inanç ritüellerine bağlı unsurların tarihsel Sufîlik havuzu içerisinde şekillendiğini ve Sufi ve derviş çevreleriyle bağlantılı karizmatik aileler aracılığıyla aktarıldığını iddia eder. Oturumun ikinci sunumunda Dr. Sara Kuehn (İnnsbruck Üniversitesi), “Contemporary Female Teachers in Sufi Belief  and Practice: A Western Perspective (Tasavvuf  İnanç ve Pratiğinde Çağdaş Kadın Öğretmenler: Batılı Bir Bakış Açısı)” adlı çalışmasında, tasavufî inanç ve pratikleri, toplumsal cinsiyet açısından ele almış, “cemâl” ve “celâl” kavramlarını erillik-dişilik bağlamında düalistik bir çerçevede incelemiştir. Söz konusu bağlamda tasavvuf  geleneği içerisinde cinsiyet açısından “eşitlik” konusunu tartışmaya açmış, Batı dünyasının çağdaş kadın öğretmenlerini, ulaşılması gereken bir hedef  olarak göstermiştir. Oturumun son sunumunda ise Dr. Nevena Gramatikova Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 231Tanıtmalar(Liberal Entegrasyon Vakfı Bulgaristan Milli Kütüphanesi), “Alevi-Bektaşi Geleneğinin Yazılı Metinlerinde Bir Ritüelin Yansıması: Tekke ve Kutsal Mekanlar Ziyareti” adlı çalışmasında, ziyaret ritüellerinin sembolik anlam dünyasına değinmiş, velayetnamelerin (menakıbname) (Hacı Bektaş Veli, Otman Baba ve Timur (Demir) Baba) söz konusu riüel hakkında önemli yazılı kaynaklar olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, ziyaret ritüellerinin ne kadar köklü olduğunu göstermek adına aşıkların (ozan, baba, abdal) tekke ve yatırları ziyaretlerini ve övgülerini içeren nefeslerine (deyiş) sunumunda yer vermiştir. Sempozyumun ikinci gün oturumları, Doç. Dr. Bülent Akın başkanlığında Arş. Gör. Dr. Didem Gülçin Erdem Kük’ün (Denizli Pamukkale Üniversitesi) “Alevi Cem Ritüellerinde Ara Formlar” adlı bildirisiyle başlamıştır. Erdem Kük, delil, süpürge, ibrik, post, tığbent, bağlama, kazan, erkan değneği olarak örneklendirdiği “ara form”ları “kut kazandıran nesneler” olarak nitelendirmiş, nesneler bağlamında maddiyat ile maneviyat arasında kurulan bağın altını çizdikten sonra bu “ara form”ların cemlerdeki kutsalı temsil etme, sürdürme ve anımsatma işlevlerini vurgulamıştır. Bir diğer sunumda Doç. Dr. İlkay Şahin (Kayseri Erciyes Üniversitesi), “‘Gerçeğe Hü’: Bir Tekâmül Yolculuğu Olarak Kızılbaş/Alevi Ritüelleri” adlı çalışmasıyla ritüellerin, yenilenme ve tekâmül fikirlerine bağlı bir gerçeklik algısını gündelik yaşantıda nasıl nesnelleştirdiğini ifade etmiş, kutsal olan gerçeklik, dönüşüm ve ritüel arasındaki ilişki üzerinde durmuştur. Yol, yolcu, sır, gerçeklik, dem, devir gibi ifadelerin altını çizerek cemlerden örnekler vermiştir. Oturumun üçüncü bildirisinde ise Doç. Dr. Cem Erdem (Adam Mickiewicz Üniversitesi), “Hak Halîlî Dergâhında ‘Semah’ Ritüeli ve Referansları” adlı çalışmasında Hak Halîlî Dergâhı ve bu dergâhta icra edilen “semah” ritüeli hakkında bilgi vermiş, semahtan bir kesiti video yoluyla örnek olarak sunmuştur.  Oturumun dördüncü ve son sunumunda Dr. David Shankland (Kraliyet Antropoloji Enstitüsü),“A Brief  Discussion on the Question of  a Map of  the Distribution of  the Alevis in Turkey (Türkiye’deki Alevilerin Dağılımının Bir Haritası Sorusu Üzerine Kısa Bir Tartışma)” başlıklı çalışmasında, etnisite çalışmalarının dikkat çeken isimlerinden Peter Andrews’in çeşitli dönemlerdeki saha araştırmaları sonucunda Türkiye’deki etnik grupları konu edindiği araştırmasından hareketle Türkiye’de yaşayan Alevi topluluklarının dağılımını, harita olarak hazırlamış, katılımcılara sunarak tartışmaya açmıştır. Sunumda genel olarak haritadaki verilerin doğruluğu hakkında etkileşimli bir sunum gerçekleştirilmiş, söz konusu harita bağlamında yapılabilecek bilimsel çalışmalar hakkında fikir yürütülmüştür. 232 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINDr. Mürüvvet Harman’ın başkanlığını yaptığı beşinci oturumun ilk bildirisinde Dr. Öğr. Üyesi Gülkızılca Yürür (Altınbaş Üniversitesi), “Alevi Topluluklarının Ziyaretlerde Gerçekleştirdiği Sağaltma Ritüellerinde Yer ve İnsan İlişkisi” adlı çalışmasında, halkbilimi kadrolarından halk hekimliği ile ziyaret ritüelleri bağlamında More Sur ve Aykadın ziyaretlerinden hareketle sağaltma pratiklerinin mekan-kutsal-insan arasındaki ilişkisine ve dönüştürücü etkisine yer vermiştir. Oturumun ikinci sunumunda araştırmacı ve yazar kimlikleriyle tanınan Ayşe Acar, “Kırklar Cemi Ritüelinin Fantastik Edebiyata Uyarlanması” başlıklı sunumunda, fantastik roman niteliğindeki “Kırklar Meclisi- Hünkâr Bektaş” adlı eserini çeşitli yönlerden tanıtmış, efsanelerin, mitlerin, inanç unsurlarının genel olarak “kutsal”ın fantastik edebiyata uyarlanmasını tartışmaya açmıştır. Ayrıca, kendi hikayesinden hareketle inanç anlatılarının romanlaştırılmasındaki temel motivasyonu aktarmıştır. Oturumun son bildirisinde M. A. Necdet Kurt (Azerbaycan Millî İlimler Akademisi) “Amasya Yeşilöz Köyünde Musahiplik Merkezli Ritüeller” adlı çalışmasında, Amasya-Yeşilöz’de gerçekleştirilen alan araştırmaları sonucunda Alevi-Bektaşi inanç sistemi içerisinde musahiplik ritüellerini incelemiş, betimsel bir çalışma ortaya koymuştur.Sempozyumun altıncı ve son oturumu Dr. Öğr. Üyesi Cemal Salman başkanlığında, Dr. Kibar Taş’ın “Kureyşan Ocağı’nda Alevi İnancının Ritüellerle Yaşatılması” başlıklı sunumuyla başlamıştır. Taş, bildirisinde Tunceli yöresi Kureyşan Ocağı’nda devam eden cemler, semahlar, ziyaretlerden örneklerle ritüeller, ibadetler ve kurallar hakkında bilgiler vererek tarihsel süreci hakkında değerlendirmeler yapmıştır. Oturumun ikinci sunumunda Dr. Mürüvvet Harman (Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi), “Başköy Köyü’nde Yer Alan Çok İşlevli Bir Yapı” adlı çalışmasında, Başköy’de (Sarıkamış/Kars) ritüel sürekliliği içerisinde mimari yapıdan hareketle ritüellere betimsel bir bakış açısı gerçekleştirmiş, mimari yapının işlevsel özelliklerini, çevredeki yerleşim yerleri ve günümüzden hareketle mukayeseli bir çalışma sonucunda ortaya çıkarmıştır. Oturumun son bildirisinde ise Dr. Seyhan Kayhan-Kılıç (George Brown College) “Digital Transformations of  Alevi Rituals and Redefining Space, Identity and Community in Digital Space (Alevi Ritüellerinin Dijital Dönüşümleri ve Dijital Ortamda Mekân, Kimlik ve Toplumun Yeniden Tanımlanması)” adlı çalışmasında, Covid-19 salgınının sosyal yaşamın her alanında olduğu gibi inanç dünyasında da çeşitli olumsuz etkilerinin olduğunu ifade etmiş, bu süreçte Alevi ritüellerinin dijital kültür ortama geçişinin ve sanal ortamda sürdürülmesinin altını çizmiştir. Araştırmacı ayrıca “çevrim içi” ve “çevrim dışı” ortamlarda ritüellerin temel bileşenlerinde Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 233Tanıtmalar(zaman; mekân, aidiyet ve topluluk vb.) geçekleşen değişim ve dönüşümleri çeşitli boyutlarıyla ele almıştır.  Sonuç olarak, Covid-19 salgını gölgesinde çevrimiçi ve fizikî oturumlarla gerçekleşmek durumunda kalan II. Uluslararası Alevilik-Bektaşilik Ritüelleri Sempozyumu, İzmir Büyükşehir Belediyesi himayelerindeki profesyonel ekibi (Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü, Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı, Alevi Bektaşi Federasyonu, Kızıldeli Seyyid Ali Sultan Dergahı, Cem-Güney Bulgaristan destekleriyle) ve gönüllü olarak katkı sunan lisans-lisansüstü öğrenci kadrosuyla geniş katılım ve ilginin sonucu olarak takdire değer görülmüştür. Sempozyumun ruhuna uygun olarak akademik katkının yanı sıra dinleyicilerin de görüşlerinin önemsendiği etkinlikte, araştırmacılarla geleneği bizzat yaşayan ve yaşatan Anadolu’nun ve Balkanların farklı bölgelerinden pek çok ocak mensubu ve Alevi dedeleri bir araya gelmiştir. Sempozyumda anlatı geleneği, ritüel evreni, halk hekimliği, demografik yapı, tarihsellik, ocak yapısı vb. konu çeşitliliği içerisinde; ABD, Polonya, İngiltere, Avusturya, Bulgaristan, Kanada gibi geniş bir coğrafyadan bildirilerin sunulması, inanç sisteminin yayılım alanı ve farklı bakış açılarına olan ihtiyaç sebebiyle sempozyumun “Uluslararası” niteliğiyle uyuşarak bilginin takibi ve yayılması işlevini gerçekleştirmiştir.234 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 235Tanıtmalar236 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 237Tanıtmalar238 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 239Tanıtmalar240 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 241Tanıtmalar242 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 243Tanıtmalar244 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 245Tanıtmalar246 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 247Tanıtmalar248 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 249Tanıtmalar250 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKINAlevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi / 2021 / 24 251Tanıtmalar252 Forschungszeitschrift über das Alevitentum und das Bektaschitentum / 2021 / 24Erdem AKIN

Bir Sempozyumun Ardından: II. Uluslararası Alevi Ritüelleri Sempozyumu (1-2 Ekim 2021)

https://abked.de/index.php/abked/article/download/346/280

Bir Sempozyumun Ardından: II. Uluslararası Alevi Ritüelleri Sempozyumu (1-2 Ekim 2021)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Journal of Alevism – Bektashism Studies