Kentsel Hayattaki Alevilerin Kimlik Repertuvarına Sosyal Psikolojik Bir Bakış: Etnik Kimlik, Ana Dili ve İç-Grup Temsillerinin Benlik Sınıflandırmasındaki Rolü
Trotz der zunehmenden Beschleunigung im Bereich akademischer Studien zum “Alevitentum” scheint die Anzahl sozialwissenschaftlicher Studien über “Aleviten” als Träger des Alevitentums und als die sozialen Subjekte, die das Alevitentum gestalten, bislang eher begrenzt. Um diesem Umstand entgegenzuwirken, wurde in dieser Studie angestrebt, die Prozesse der Identitätsdefinition und der Identitätsbildung von Aleviten aus einer “sozialpsychologischen Perspektive” zu untersuchen. Der Begriff “Menschheit”, der als zentraler Begriffe des Glaubens/der Theosophie und sozialgeschichtliche Besonderheit der Aleviten/des Alevitentums betrachtet wird, nimmt in dieser Studie eine besondere Stellung als Beispiel kollektiver Identitätsbildung ein. Der einschlägigen Fachliteratur zufolge haben Urbanisierung und Modernisierung dazu geführt, dass das Alevitentum verstärkt von außen erlebt wird. Dementsprechend soll im Rahmen der vorliegenden Forschung eine Untersuchung des alevitischen Subjektes im städtischen Leben vorgenommen werden, die dieses auf sein Verhältnis zum Begriff der Menschheit und sein Identitätsrepertoire hinsichtlich “ethnischer Identität”, “Muttersprache” und “sozialer Repräsentationen gegenüber der In-Group” durchleuchtet. Im Rahmen der Studie wurde in Istanbul und Izmir eine Befragung mit 142 alevitischen Teilnehmern (Altersdurchschnitt = 37,4) durchgeführt, unter denen sich 64 Frauen befanden. Die gewonnenen Daten wurden mittels Inhaltsanalyse, deskriptiver Analyse, Kappa-Analyse, Chi-Quadrat-Analyse und einfaktorieller Varianzanalyse ausgewertet. Demnach machen Identitätselemente aus der übergeordneten Abstraktionsebene, die auf Verwendung der kollektiven Identitätskategorie “Menschheit” basiert, 9,6% der von den Teilnehmern angegebenen Identitätsaussagen/-elemente (f = 1136) aus. Es konnte festgestellt werden, dass die Häufigkeiten der Verwendung der Kollektivdentität Menschheit, der Gruppenidentität und der persönlichen/relationalen Identität bei den Teilnehmern von der ethnischen Identität und der Muttersprache abhängen. Bei den sozialen Repräsentationen gegenüber der In-Group traten fünf Kategorien hervor: Aleviten präsentierten sich selbst entlang (1) ihrer Identität Mensch und ihre ethische Haltung, (2) ihres soziokulturellen Kapitals und ihrer soziokulturellen Eigenschaften, (3) ihres sozialen Status und ihres politischen Engagements, (4) ihrer Eigenschaften, und (5) als glaubensbasierte Kulturgruppe. Die Ergebnisse zeigen, dass ethnische Identität und Muttersprache Faktoren sind, die es bei der Untersuchung der alevitischen Identität zu berücksichtigen gilt, und dass In-Group-Repräsentationen wichtige Beiträge zum Verständnis des Inhalts des Identitätsbildungsprozesses leisten können. Im letzten Teil des Aufsatzes wurden die vorliegenden Ergebnisse auf der Grundlage von Ansätzen, die soziale Identität und soziale Repräsentation in den Vordergrund stellen, aus sozialpsychologischer Perspektive und unter Bezugnahme auf verwandte sozialwissenschaftliche Disziplinen diskutiert und die Grenzen der vorliegenden Studie erörtert.Despite the increasing acceleration in academic studies on “Alevism”, social scientific studies on “Alevis”, as the holder of Alevism and the social subjects shaping Alevism, seem to be limited. It is aimed to study the identity definition and identity construction processes of Alevis within a “social psychological perspective”, as a solution-seeking against this limitation. In this study, the notion of “humanity”, which is considered as the belief-theosophy and socio-history related authenticity of Alevis/Alevism, took a valuable position as an example of collective identity construction. In the literature, it is evaluated that urbanization and modernization led Alevism to be a phenomenon experienced externally. Accordingly, to study of humanity notion and identity repertory of the Alevi subject in urban life in terms of “ethnic identity”, “mother tongue” and “social representations towards in-group” constitutes this research’s scope. The survey within the study was conducted in Istanbul and Izmir with 142 Alevi participants (Mage = 37.4 and 64 of them were women). The obtained data were analyzed by content analysis, descriptive analysis, kappa analysis, chi-square analysis, and one-way ANOVA. According to the findings, 9.6% of the identity statements/elements (f = 1136) that were declared by the participants consist of identity elements at the superordinate abstraction level of self-categorization that based on the usage of the collective identity category of humanity. In terms of statistical significance, the frequencies of humanity collective identity, group identity, and personal/relational identity among the participants are dependent on ethnic identity and mother tongue. Five categories revealed in social representations towards in-group: (1) Alevis with regards to Humanity Identity and Ethical Stances, (2) Alevis with regards to Socio-Cultural Capital and Features, (3) Social Status and Political Engagements of Alevis, (4) Traits of Alevis, (5) Alevis as Faith-based Cultural Group. The results showed that ethnic identity and mother tongue are the factors to be considered when studying the Alevi identity, and in-group representations can make important contributions to understand the content of the identity process. In the last part of the paper, the findings at issue were discussed in terms of social identity and social representations approaches according to social psychological standpoint, and with referring to related social science disciplines; in addition to this, the scope/limitations of the present study were assessed.“Aleviliğe” ilişkin akademik çalışmalardaki artan ivmeye rağmen, Aleviliğin taşıyıcısı ve Aleviliği şekillendiren sosyal özneler olarak “Aleviler” ile ilgili sosyal bilimsel çalışmalar sınırlı gözükmektedir. Bu sınırlılığa karşı bir çözüm arayışı olarak “sosyal psikolojik bakış açısıyla” Alevilerin kendilerini tanımlama ve kimlik inşa süreçlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu incelemede, Aleviler/Aleviliğin inanç-teozofisi ve sosyo-tarihsel özgünlüğü olarak addedilen “insanlık” nosyonu bir kolektif kimlik inşası örneği olarak özel bir konumda yer almıştır. Literatürde kentleşme ve modernleşmenin Aleviliği dışarılıklı deneyimlenen bir olgu olmaya götürdüğü değerlendirilmektedir. Buna göre, kentsel hayattaki Alevi öznenin, insanlık nosyonuyla kurduğu bağ ve kimlik repertuvarının “etnik kimlik”, “ana dili” ve “iç-gruba yönelik sosyal temsiller” açısından incelenmesi, bu araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. Çalışma dahilindeki anket uygulaması, 64’ü kadın, 142 Alevi katılımcıyla (Ort.yaş = 37.4) İstanbul ve İzmir kentlerinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi, betimsel analizler, kappa, ki-kare ve tek-yönlü varyans analizleri ile incelenmiştir. Bulgulara göre, katılımcıların beyan ettikleri kimlik ifadelerinin/unsurlarının (f = 1136) %9.6’sını, insanlık kolektif kimlik kategorisi kullanımına dayalı üst-soyutluk düzeyinde kimlik unsuru oluşturmaktadır. Katılımcılar arasında insanlık kolektif kimliği, grup kimliği ve kişisel/ilişkisel kimlik kullanım sıklıklarının etnik kimliğe ve ana diline bağlı olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların iç-gruplarına yönelik sosyal temsillerinde beş kategori açığa çıkmıştır: (1) İnsanlık Kimliği ve Etik Duruşları ile Aleviler, (2) Sosyo-Kültürel Sermaye ve Nitelikleri ile Aleviler, (3) Toplumsal Statüleri ve Politik Angajmanları ile Aleviler, (4) Treytleri ile Aleviler, (5) İnanca Dayalı Kültürel Grup Olarak Aleviler. Sonuçlar, etnik kimlik ve ana dilinin Alevi kimliğini çalışırken dikkate alınması gereken faktörler olduğunu ve iç-grup temsillerinin kimlik sürecinin içeriğini anlamada önemli katkılar sunabileceğini göstermektedir. Makalenin son bölümünde, söz konusu bulgular sosyal kimlik ve sosyal temsiller ekollerine dayanarak sosyal psikolojik açıdan ve ilişkili sosyal bilim disiplinlerine atıfla tartışılmış, yanı sıra araştırmanın sınır(lılık)ları üzerinde durulmuştur
