Cytat pochodzi z wiersza Leopolda Staffa Podwaliny, pomieszczonego w tomie Wiklina z 1954 roku. Utwór ukazuje rozpad świata i wynikający z niego kryzys wartości (Fragment tekstu)

Gęsina, Tomasz

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

               Title: Teraz budując zacznę / Od dymu z komina  Author: Tomasz Gęsina  Citation style: Gęsina Tomasz. (2018). Teraz budując zacznę / Od dymu z komina. W: R. Cudak, W. Hajduk-Gawron, A. Madeja (red.), "Na wyrywki : 100 cytatów z polskiej poezji i dramatu, które powinien znać także cudzoziemiec" (S. 321-323). Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.  Teraz budując zacznę / Od dymu z kominaO cytacieCytat pochodzi z  wiersza Leopolda Staffa Podwaliny, pomiesz-czonego w  tomie Wiklina z  1954 roku. Utwór ukazuje rozpad świata i  wynikający z  niego kryzys wartości. Wykorzystana w  wierszu me-tafora domu, którego budowa paradoksalnie rozpocznie się „od dymu z komina”, koresponduje z podwójnym znaczeniem słowa „podwalina” (‘coś, co jest początkiem istnienia czegoś’; w  budownictwie: ‘pozioma belka, która stanowi podstawę ściany budynku’), w  obu przypadkach stanowiącym początek czegoś nowego. Ten szczególny plan architek-toniczny dostrzega się również w  sposobie myślenia – warto postępo-wać nieszablonowo, uzyskując tym samym zaskakujące rozwiązanie. Wiersz pokazuje, że pomimo niepowodzeń należy dążyć do osiągnięcia postawionego celu, czyniąc to często w niekonwencjonalny sposób.O autorze i jego twórczościLeopold Staff (1878–1957) – jeden z najważniejszych poetów polskich XX wieku. Tłumacz dzieł antycznych i literatury europejskiej. Już jako dziecko czytał wiele książek, znał na pamięć niektóre utwory Adama Mickiewicza czy Williama Szekspira. Wiele podróżował, zwłaszcza do Włoch. Poeta-filozof, mający wielką świadomość tradycji literackiej, wyczulony na melodię języka polskiego – jest autorem jednego z  naj-głośniejszych i  najbardziej „dźwięcznych” wierszy w  całej literaturze polskiej O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny. W kolejnych zbio-rach Staffa pojawiały się motywy wiejskie oraz poszukiwanie religij-ności. Pomimo otaczającej poetę sławy był on człowiekiem skromnym, unikającym rozgłosu. Debiutował w epoce Młodej Polski, w dwudzie-stoleciu międzywojennym był uznawany za symbol ciągłości poezji polskiej, chętnie czytano jego utwory również po zakończeniu II wojny światowej. Przedstawiciel klasycyzmu i  franciszkanizmu w  litera-turze polskiej XX wieku.T322NawiązaniaDo wiersza Podwaliny nawiązuje utwór Serce podchodzi do gardła Tadeusza Różewicza z tomu Wyjście (2004):razem ze Staffem zacząłem odbudowę od dymu z komina Staff dla Różewicza był zarówno patronem, jak i  przyjacielem w  latach powojennych. W  liryku Serce podchodzi do gardła Różewicz za pomocą aluzji powraca do doświadczenia dzielonego ze Staffem oraz podejmuje motyw komina odczytywany w  kontekście wydarzeń II wojny światowej (krematoria w obozach zagłady).Warto wiedzieć ■ dwudziestolecie międzywojenne – zob. *A ty z tej próżni czemu drwisz, kiedy ta próżnia nie drwi z ciebie? ■ franciszkanizm – nurt literacki początku XX wieku, który nawiązy-wał do idei zawartych w Kwiatkach św. Franciszka z Asyżu. Podstawowe założenia franciszkanizmu realizują się w postawie człowieka prostego, religijnego, żyjącego w zgodzie z naturą i cieszącego się światem. W Pol-sce ten nurt pojawił się w twórczości poetów Młodej Polski – Leopolda Staffa, Jana Kasprowicza – później był kontynuowany przez Józefa Wit-tlina i  Emila Zegadłowicza. Język poezji franciszkańskiej stylizowano na język potoczny. ■ klasycyzm – zob. *My rządzim światem, a nami kobiety ■ Młoda Polska – zob. *A to Polska właśnieZ opracowańPodwaliny są wierszem autokomentatorskim, są zarysem auto-monografii. Interpretację tę, intuicyjnie narzucającą się bez oporów, da się z  łatwością prześledzić w  poezji Staffa […]. Pojęty jako przejaw „życiowej” postawy manifest contra spem spero – sprawdzić się może jedynie w  czasie przyszłym, w  „wiecznym” czasie przyszłym nadziei. Ale pojęty jako program poetycki – manifest ten sprawdza się także w  ponadczasowym czasie teraźniejszym utworu literackiego. W  przy-jętej tu interpretacji intencjonalny podmiot programu i  realne jego 323Ttworzywo zbudowane są z  tego samego materiału. Zapowiedź – może się stać częścią realizacji. W Podwalinach staje się nią z całą pewnością. Ten wiersz to jednocześnie zamysł i  świadectwo odrodzenia własnej poezji. Samoczynny mechanizm poetycki. Kwiatkowski 2001, 291Utwór Staffa Podwaliny interpretowano niejednokrotnie jako wy-łącznie metaforyczny i  operujący konceptualnym paradoksem zapis poczucia rozpadu świata oraz kryzysu wartości. Interpretowano traf-nie, przeoczając jednak fakt, że wiersz opowiada także o najdosłowniej rozumianym „kominie” krematorium. Wójcik 2013, 104BibliografiaCzabanowska-Wróbel A., 2009: Złotnik i  śpiewak. Poezja Leopolda Staffa i  Bolesława Leśmiana w kręgu modernizmu. Kraków.Jastrun M., 1970: Wstęp. W: Staff L.: Wybór poezji. Wrocław.Kwiatkowski J., 2001: Leopold Staff „Podwaliny”. W: Prokop J., Sławiński J., red.: Liryka polska. Interpretacje. Gdańsk.Wójcik T., 2013: Figury zaprzeczonej przestrzeni (Różewicz, Celan, Staff). „Czytanie Lite-ratury. Łódzkie studia literaturoznawcze”, nr 2.Tomasz  Gęsina

Teraz budując zacznę / Od dymu z komina

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/21968/1/Gesina_Teraz_budujac_zaczne.pdf

Teraz budując zacznę / Od dymu z komina

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ