Review: Asmir Crnkić, Mirza Ahmetbašić, Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske uprave, JU Arhiv Unsko-sanskog kantona Bihać, Bihać 2020, 246 str

IZET ŠABOTIĆ

Directory of Open Access Journals

318
H
IS
TO
RI
JS
K
I P
O
G
LE
D
I 5
 - 
H
IS
TO
RI
C
A
L 
V
IE
W
S 
5
Prof. dr
Filozofski fakultet Univerziteta u Tuzli
E-mail: sabota_tuzla@hotmail.com
rad/Professional article
UDK/UDC: 94(497.6 Bosanska Krupa)"1878/1918" 
(049.3)
DOI: https://doi.org/10.52259/historijskipogledi.2021.4.5.318
, BOSANSKA KRUPA U 
VRIJEME AUSTROUGARSKE UPRAVE, JU Arhiv Unsko-
sanskog kantona Biha 2020, 246 str.
Pisati historiju nekoga mjesta je složen, zahtjevan i kompleksan 
intelektualni rad, za koji je neophodno validno historijsko 
Toga su svjesni bili i autori knjige Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske 
uprave, i monografiji, autorski 
dvojac je k antnu literaturu i objavljene izvore uspio napaviti 
zanimljiv sadržaj vezan za prošlost Bosanske Krupe u vremenu austrougarske 
uprave (1878-1918). 
Monografijja je podijeljena
u sedam zasebnih poglavalja 
u kojima su otvorena brojna
pitanja iz ovog perioda 
bosanskokrupske prošlosti. 
U prvom poglavlju 
Bosanske Krupe u periodu
osmanske uprave, dat je 
kratak presjek prošlosti 
ovoga mjesta od najstarijih 
vremena do dolaska 
Osmanlija. Istaknuto je, da 
naseljeno 
još u prahistorijskom
razdoblju, da je na periferiji 
istog egzistiralo ilirsko 
pleme Ja erijalne ostatke iz navedenog 
vremena. U srednjem vijeku Bosanska Krupa je predstavljala najvažnije mjesto 
srednjeg Pounja. Osmanlije su Bosansku Krupu zauzeli tek 1565. godine, 
igra jedne od prvih kapetanija 
319
H
IS
TO
RI
JS
K
I P
O
G
LE
D
I 5
 - 
H
IS
TO
RI
C
A
L 
V
IE
W
S 
5
Asmir Crnkić, Mirza Ahmetbašić, Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske uprave, 
JU Arhiv Unsko-sanskog kantona Bihać, Bihać 2020, 246 str.
Prof. dr
Filozofski fakultet Univerziteta u Tuzli
E-mail: sabota_tuzla@hotmail.com
rad/Professional article
UDK/UDC: 94(497.6 Bosanska Krupa)"1878/1918" 
(049.3)
DOI: https://doi.org/10.52259/historijskipogledi.2021.4.5.318
, BOSANSKA KRUPA U 
VRIJEME AUSTROUGARSKE UPRAVE, JU Arhiv Unsko-
sanskog kantona Biha 2020, 246 str.
Pisati historiju nekoga mjesta je složen, zahtjevan i kompleksan 
intelektualni rad, za koji je neophodno validno historijsko 
Toga su svjesni bili i autori knjige Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske 
uprave, i monografiji, autorski 
dvojac je k antnu literaturu i objavljene izvore uspio napaviti 
zanimljiv sadržaj vezan za prošlost Bosanske Krupe u vremenu austrougarske 
uprave (1878-1918). 
Monografijja je podijeljena
u sedam zasebnih poglavalja 
u kojima su otvorena brojna
pitanja iz ovog perioda 
bosanskokrupske prošlosti. 
U prvom poglavlju 
Bosanske Krupe u periodu
osmanske uprave, dat je 
kratak presjek prošlosti 
ovoga mjesta od najstarijih 
vremena do dolaska 
Osmanlija. Istaknuto je, da 
naseljeno 
još u prahistorijskom
razdoblju, da je na periferiji 
istog egzistiralo ilirsko 
pleme Ja erijalne ostatke iz navedenog 
vremena. U srednjem vijeku Bosanska Krupa je predstavljala najvažnije mjesto 
srednjeg Pounja. Osmanlije su Bosansku Krupu zauzeli tek 1565. godine, 
igra jedne od prvih kapetanija 
formiranih na prostoru Bosanskog e u 
osmanskom periodu bilo što je imalo odraza na strateški 
, kao i na njegov ukupan razvoj u osmanskom periodu. U ovom 
poglavlju je naglašeno, da se Bosanska Krupa u drugoj polovini 
sastav su bili: Bosanska Krupa, Jezerski, Otoka, Bužim i
rezimeom u ovom poglavlju su p rakteristike ovog perioda
bosanskokrupske prošlosti.
Temeljno tematsko pitanje odnosi se na brojna pitanja iz vremena 
austrougarske uprave (1878-1918). at je 
osvrt na okupaciju ovog dijela Bosne i Hercegovine 1878. godine, 
ukazano na žestokog otpor austrougarskoj vojsci. T
Cazinskoj krajni pružan otpor sve do 20. oktobra 1878. godine. U ovom 
poglavlju je predstavljena administrativno-teritorijalna organizacija, kao i 
uspostava vlasti : kotarski predstojnik
bilježnik i kotarsko 
sjedište u okviru Okrug Bosanska 
Krupa bile su tri
umjesto kotarskih 
ine bile su
Popisi iz 1895. i 1910. godine imala status 
grada. U knjizi su predstavljeni neki od najuticajnijih ljudi Bosanske Krupe, 
Smail-
i dr. Zabilježeno je da je od 1892-19 lu kotarske uprave bio Adam 
od 1910. do 1914. je bio Ibrahim-
, su predstavljeni službenici u o Krupa za ovaj 
vremenski period. U knjizi je predstavljena sudska vlast Kotarski
i Šerijatski sud, dok je policijsku vlast 1890. Zapovjedništvo 
U Bosanskoj Krupi je 
prema dostupnim podacima 1890. otvorena Grutovnica. važnim 
koje su karakterisale ovaj period bosanskokrupske prošlosti.
U knjizi
austrougarskom period
1895. i 1910. godine. Tako se pored ostalih podataka, navodi, da je kotar 
Bosanska Krupa 187 a, sa 28.350 stanovnika, te 50 sela.  Kad 
konfesionalnoj strukturi, 15.369 stanovnika je bilo pravoslavaca, a
12.891 muslimana. U narednom periodu je došlo do 
ovog kotara. Tako je po popisu 1885. bilo ukupno 
3 23.035 pravoslavaca i 13.606 muslimana, te 90 
broja stanovnika na 
sanskokrupskog kotara, kada je bilo ukupno 38.449 stanovnika, od 
pravoslavaca, 13.711 muslimana i 175 rimokatolika. Popis iz 1910. 
godine ukazuje da je
Bosanska Krupa, kada je bilo 44.185 s pravoslavaca, 
320
Prof. dr. Izet ŠABOTIĆ
H
IS
TO
RI
JS
K
I P
O
G
LE
D
I 5
 - 
H
IS
TO
RI
C
A
L 
V
IE
W
S 
5
15.332 muslimana i 213 rimokatolika. Na osnovu navedenih popisa od 1879. do 
1910. godine na bosansk procentualnog 
broja pravoslavnih od 54,21 na 64,81 odsto, te do smanjenja 
muslimanskog stanovništva od 45,79 odsto na 34,70 odsto, dok je o
stanovništvo u procentualnom pogledu imalo mali udio, od svega 0,48 odsto.
I migraciona kretanja su o tretirana. U vremenu od 1878. do 
1914. godine došlo je do va sa ovog ,
što je u knjizi zanimljivo oslikano kroz pjesmu Hatid
Najviše se iseljavalo muslimansko stanovništvo prema osmanskoj državi, dok 
se doseljavalo pravoslavno, te posebno katol ustrougarske vlasti su 
useljavale sa šireg prostora Monarhije , trgovce i zanatlije, što je 
prikazano tabelarnim pregledom po mjestima podatke iz popisa od 
1879. do 1910. Zanimljivi podaci su dati o migriranju oko 500 stanovnika sa
ov na prostor Amerike u vremenu od 1903. do 1914. uz opis
sudbine krajišnika, nom “Titaniku” 1912. 
godine.
u
Bosanskoj Krupi u austrougarskom periodu. Po
nije se razlikovao od života u Hercegovine. Ljudi sa 
bili vezani za Muslimansku narodnu organizaciju. U Bosanskoj Krupi 1909. 
godine formirano je Povjereništvo Socijaldemokradske stranke.
, trgovina, zanatstva, te posebno 
poljoprivreda su bile glavne privredne grane. Pored zemljoradnje i
stanovništvo se na ovom
preradarstvom i m, kao i proizvodnjom lana.
su posebno bile razvijene, poput govedarstva. Trgovinom i zanatstvom su se 
uglavnom bavili doseljeni Srbi. Registrirano je 88 trgovaca i zanatlija na ovom 
radu su 
kroz tabele pregledno predstavljene trgovine
kao i tr , u: Otoci, 
Bužimu i Varoškoj Rijeci. Podaci ukazuju da je u Bosanskoj Krupi od 1899. do 
1903. bilo registrovano 59 radnji. Posebno je izražen bio razvoj kožarstva, 
stolarskog zanata, koji su na dugu tradiciju, kao i
eksploatacija šuma, jer je ovaj kraj bio bogat šumama. Ukazano je na izgradnju 
“Balkan”, kao i drugih ugostiteljskih objekata.
Zanimljiv sadržaj se odnosi na razvoj sa . Austrougarske vlasti 
su n pažnju posvetili obnovi starih i
izgradnji novih pute , koja je išla od 
Sanskog Mosta do Bosanske Krupe. Ista . do 1894. godine.
Put Bosanska Krupa - Bosanski Petrovac je 
o na putu Biha -Bosanska Krupa-Bosanski Novi. Do
1918. godine je pruga Bosanski Novi-Bosanska Kupa u
dužini od 34 km. Isto tako, razvijen je bio i te je bila 
321
H
IS
TO
RI
JS
K
I P
O
G
LE
D
I 5
 - 
H
IS
TO
RI
C
A
L 
V
IE
W
S 
5
Asmir Crnkić, Mirza Ahmetbašić, Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske uprave, 
JU Arhiv Unsko-sanskog kantona Bihać, Bihać 2020, 246 str.
15.332 muslimana i 213 rimokatolika. Na osnovu navedenih popisa od 1879. do 
1910. godine na bosansk procentualnog 
broja pravoslavnih od 54,21 na 64,81 odsto, te do smanjenja 
muslimanskog stanovništva od 45,79 odsto na 34,70 odsto, dok je o
stanovništvo u procentualnom pogledu imalo mali udio, od svega 0,48 odsto.
I migraciona kretanja su o tretirana. U vremenu od 1878. do 
1914. godine došlo je do va sa ovog ,
što je u knjizi zanimljivo oslikano kroz pjesmu Hatid
Najviše se iseljavalo muslimansko stanovništvo prema osmanskoj državi, dok 
se doseljavalo pravoslavno, te posebno katol ustrougarske vlasti su 
useljavale sa šireg prostora Monarhije , trgovce i zanatlije, što je 
prikazano tabelarnim pregledom po mjestima podatke iz popisa od 
1879. do 1910. Zanimljivi podaci su dati o migriranju oko 500 stanovnika sa
ov na prostor Amerike u vremenu od 1903. do 1914. uz opis
sudbine krajišnika, nom “Titaniku” 1912. 
godine.
u
Bosanskoj Krupi u austrougarskom periodu. Po
nije se razlikovao od života u Hercegovine. Ljudi sa 
bili vezani za Muslimansku narodnu organizaciju. U Bosanskoj Krupi 1909. 
godine formirano je Povjereništvo Socijaldemokradske stranke.
, trgovina, zanatstva, te posebno 
poljoprivreda su bile glavne privredne grane. Pored zemljoradnje i
stanovništvo se na ovom
preradarstvom i m, kao i proizvodnjom lana.
su posebno bile razvijene, poput govedarstva. Trgovinom i zanatstvom su se 
uglavnom bavili doseljeni Srbi. Registrirano je 88 trgovaca i zanatlija na ovom 
radu su 
kroz tabele pregledno predstavljene trgovine
kao i tr , u: Otoci, 
Bužimu i Varoškoj Rijeci. Podaci ukazuju da je u Bosanskoj Krupi od 1899. do 
1903. bilo registrovano 59 radnji. Posebno je izražen bio razvoj kožarstva, 
stolarskog zanata, koji su na dugu tradiciju, kao i
eksploatacija šuma, jer je ovaj kraj bio bogat šumama. Ukazano je na izgradnju 
“Balkan”, kao i drugih ugostiteljskih objekata.
Zanimljiv sadržaj se odnosi na razvoj sa . Austrougarske vlasti 
su n pažnju posvetili obnovi starih i
izgradnji novih pute , koja je išla od 
Sanskog Mosta do Bosanske Krupe. Ista . do 1894. godine.
Put Bosanska Krupa - Bosanski Petrovac je 
o na putu Biha -Bosanska Krupa-Bosanski Novi. Do
1918. godine je pruga Bosanski Novi-Bosanska Kupa u
dužini od 34 km. Isto tako, razvijen je bio i te je bila 
uspostavljena telefonska linija 1913. Bosanska Krupa-Rijeka. U knjizi je 
su 
osnovane u Hašanima i Bosanskoj Krupi, a nešto kasnije i u Otoci, Velikoj 
Rujiš Gudavcu. U vremenu od 1908. do 1914. godine 
osnovane su banka i štedionica.
Agrarni odnosi su tretirani. I
socijalna struktura seoskog stanovništva, gdje je o bio zastupljen sloj 
zemljoposjednika, kao i
što se i dešavalo. Na , li slobodni 
seljaci. Posebno su predstavljeni neki bosanskokrupski zemljoposjednici
(Mahmut- kao i predstavnici porodice Pregledno su date
tabele statusa zemljišta, te struktura agrarnog stanovništva od 1885. do 1910.
godine.
U posebnom poglavlju tretirane su prilike u Prvom svjetskom ratu, koje 
su imale potpuni uticaj na ukupan život u Bosanskoj Krupi. Ukazano je na 
ovodili kako 
bi se olakšao život stanovništvu u ratnim okolnostima. Ukazano je da je 
u austrougarsku vojsku, gdje su 
pokazali veliku hrabrost krajišnika, što najbolje pokazuje primjer Hasan-age S.
– Zden
zastupljen vjerski život u Bosanskoj Krupi. 
Istaknuto je da je 1565. godine. Kasnije je 
, koja je više puta obnavljana. Dat 
je prilog o otvaranju džamije 1908. godine kojem je prisustvovao Džemaludin 
Bosanska Krupa bilo
je 23 džamije i 32 mekteba. Od toga 3 džamije su bile u Bosanskoj Krupi. Dati 
su zanimljivi podaci i o džamijama u: Otoci, Bužimu i Jezerskom.
predstavljeni vakufi i vakifi vakufnama koja se 
odnosi na Bosansku Krupu -husrev begovoj biblioteci u Sarajevu.
Istu je preveo Z P o je nekoliko vasijjetnama 
(o ur’ana. Važni sadržaji se 
odnose ovo je istaknuto nekoliko 
zanimljivosti vezanih za putovanja, boravak u Mekki, bolesti
preseljenja, kakav je bio godine.
U knjizi su predstavljene i
bilo nekoliko, i to u: Hašanima, Gorinji, Suvaji, Pu
i Malom Duboviku. Pravoslavno stanovništvo na ovom podr se 
doseljavati u 19. s
kapelice. je su 
predstavljene u knjizi da je u 14. i 15. st bilo 
g stanovništva an izgradio 
Martin Frankopan, a jedan samostan je bio u mjestu
u nekoliko mjesta. Navodi se da postoje neke naznake da je u Bosanskoj Krupi 
322
Prof. dr. Izet ŠABOTIĆ
H
IS
TO
RI
JS
K
I P
O
G
LE
D
I 5
 - 
H
IS
TO
RI
C
A
L 
V
IE
W
S 
5
prije 1378. godine b Uspostavom austrougarske uprave
U knjizi su predstavljena kulturno-prosvjetna društva, biblioteke i
U navedenom vremenu u Bosanskoj Krupi je osnovano više 
tvorena 
društvo (1898), Vatrogasno (1898), Prosvjeta (1907), 
Soko (1910), Islamska kiraethana (1913), ci (1912), 
Gajret (1905). Sva navedena udruženja realizirala su veoma bogate kulturne i 
U austrougarskom periodu došlo je do promjene urbanog stanja
Bosanske Krupe. Od 1900. do 1902. izvršena je restauracija bosanskokrupskog 
starog grada. nekoliko
školskih objekata, mostava, kotarski ured, zdravstveni objekti, tržnica i dr. 
poznatim graditeljima i projektantima ovoga 
kraja, kao što su Ljudevit graditelj 
munara.
U knjizi su predstavljene Mehmeda 
Džemaludina ef. , rejs-ul uleme od 1914. do 1938, Husein Hilmi ef. 
31-1936), Husein ef. Cr ,
Murat Šuvali -pisar
koji je znanje sticao na Sorboni, te Branko 
i dramski pisac.
U posebnom poglavlju predstavljene su 
i 20. s , gdje su predstavljene muslimanske i pravoslavne škole. Navodi se 
da je u drugoj polovini 19. st u Bosanskoj Krupi djelovala niža srednja 
škola uglavnom za muslimansku djecu. Na širem bosanskokrupskom 
radilo je nekoliko mekteba, sibijan mekteba, ibtidaija mekteba (reformisanih),
te Ruždija u Bosanskoj Krupi. Od 1880. do 1890. u Bužimu je radila medresa.
Prve pravoslavne škole su otvorene u Jasenici (1850), Bosanskoj Krupi (1855) i
Velikoj Rujiškoj (1856). U austrougarskom periodu osnovana je i Narodna 
osnovna škola u Bosanskoj Krupi, koja je otvorena 1880. kao i nekoliko 
državnih škola, u: Hasan-begovoj Jasenici. U školama 
. Neki od , te je 
dat popis svih Na kraju je dat 
, ko
okrupske prošlosti. 
Potrebno je ista , da su autori knjige, na osnovu dostupne im literature 
i objavljenih izvora, inili jedan vrijedan tekst, vezan za prošlost Bosanske 
Krupe u austrougarskom periodu. U knjizi su
, koji su obilježili ovaj period 
bosanskokrupske prošlosti. U predstavljanju istih, autori su poštivali hronološki 
brojnih tabela i analiza 
kojima su dodatno pojašnjena najvažnija pitanja, što u dobroj mjeri približava 
323
H
IS
TO
RI
JS
K
I P
O
G
LE
D
I 5
 - 
H
IS
TO
RI
C
A
L 
V
IE
W
S 
5
Asmir Crnkić, Mirza Ahmetbašić, Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske uprave, 
JU Arhiv Unsko-sanskog kantona Bihać, Bihać 2020, 246 str.
prije 1378. godine b Uspostavom austrougarske uprave
U knjizi su predstavljena kulturno-prosvjetna društva, biblioteke i
U navedenom vremenu u Bosanskoj Krupi je osnovano više 
tvorena 
društvo (1898), Vatrogasno (1898), Prosvjeta (1907), 
Soko (1910), Islamska kiraethana (1913), ci (1912), 
Gajret (1905). Sva navedena udruženja realizirala su veoma bogate kulturne i 
U austrougarskom periodu došlo je do promjene urbanog stanja
Bosanske Krupe. Od 1900. do 1902. izvršena je restauracija bosanskokrupskog 
starog grada. nekoliko
školskih objekata, mostava, kotarski ured, zdravstveni objekti, tržnica i dr. 
poznatim graditeljima i projektantima ovoga 
kraja, kao što su Ljudevit graditelj 
munara.
U knjizi su predstavljene Mehmeda 
Džemaludina ef. , rejs-ul uleme od 1914. do 1938, Husein Hilmi ef. 
31-1936), Husein ef. Cr ,
Murat Šuvali -pisar
koji je znanje sticao na Sorboni, te Branko 
i dramski pisac.
U posebnom poglavlju predstavljene su 
i 20. s , gdje su predstavljene muslimanske i pravoslavne škole. Navodi se 
da je u drugoj polovini 19. st u Bosanskoj Krupi djelovala niža srednja 
škola uglavnom za muslimansku djecu. Na širem bosanskokrupskom 
radilo je nekoliko mekteba, sibijan mekteba, ibtidaija mekteba (reformisanih),
te Ruždija u Bosanskoj Krupi. Od 1880. do 1890. u Bužimu je radila medresa.
Prve pravoslavne škole su otvorene u Jasenici (1850), Bosanskoj Krupi (1855) i
Velikoj Rujiškoj (1856). U austrougarskom periodu osnovana je i Narodna 
osnovna škola u Bosanskoj Krupi, koja je otvorena 1880. kao i nekoliko 
državnih škola, u: Hasan-begovoj Jasenici. U školama 
. Neki od , te je 
dat popis svih Na kraju je dat 
, ko
okrupske prošlosti. 
Potrebno je ista , da su autori knjige, na osnovu dostupne im literature 
i objavljenih izvora, inili jedan vrijedan tekst, vezan za prošlost Bosanske 
Krupe u austrougarskom periodu. U knjizi su
, koji su obilježili ovaj period 
bosanskokrupske prošlosti. U predstavljanju istih, autori su poštivali hronološki 
brojnih tabela i analiza 
kojima su dodatno pojašnjena najvažnija pitanja, što u dobroj mjeri približava 
je a brojnim prilozima. Knjiga 
predstavlja zaokružen i pregledan sadržaj, kojim je stvorena 
zanimljiva slika bosanskokrupske pošlosti u austrougarskom periodu. Pored 
enih historiografskih vrijednosti, ova knjiga može predstavljati dobru
osnovu za dalja, dublja i sveobuhvatnija tematska istraživanja, zasnovana na 
izvorima prvoga reda. na koji je predstavljena navedena 
dena knjiga
pa ire javnosti. 


Asmir Crnkić, Mirza Ahmetbašić, Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske uprave, JU Arhiv Unsko-sanskog kantona Bihać, Bihać 2020, 246 str.

http://pogledi.cimoshis.org/wp-content/uploads/2021/06/3.-Izet-Sabotic-prikaz-HP5-2021.pdf

Asmir Crnkić, Mirza Ahmetbašić, Bosanska Krupa u vrijeme austrougarske uprave, JU Arhiv Unsko-sanskog kantona Bihać, Bihać 2020, 246 str.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals