Recenzja: Martin Neher, Wesen und Wirken der Weisheit in der Sapientia Salomonis, Berlin–New York, de Gruyter 2004, X + 274 s. ISBN 3-11-017880-

Małecki, Zdzisław

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

               Title: Wesen und Wirken der Weisheit in der Sapientia Salomonis - recenzja  Author: Zdzisław Małecki  Citation style: Małecki Zdzisław. (2007). Wesen und Wirken der Weisheit in der Sapientia Salomonis - recenzja. "Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne" (T. 40, z. 2 (2007), s. 467-469).  RECENZJE 467Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2007, t. 40, z. 2, s. 467–469Martin Neher, Wesen und Wirken der Weisheit in der Sapientia Salomonis, Berlin–New York, de Gruyter 2004, X + 274 s. ISBN 3-11-017880-XPraca M. Nehera postawiła sobie za cel ułatwić nam zrozumienie starotestamen-talno-żydowskich pojęć i grecko-hellenistycznych wpływów na koncepcję mądrości w Księdze Mądrości Salomona. Autor zajmuje się szczególnie przedstawieniem mądro-ści jako osobnego bytu lub jako poetyckiej metafory. W dziejach badań nad tym zagadnie-niem nie było zgody wśród badaczy. Odwoływali się oni do opisów mądrości w Księdze Przysłów, Hioba, Syracha, aż do Księgi Mądrości. Spotykali w tych różnych księgach różne wypowiedzi o charakterze ontycznym lub funkcyjnym mądrości, czyli o istocie i działaniu mądrości oraz jej miejscu między Bogiem i człowiekiem, transcendencją i im-manencją. Rozprawa, która podejmuje problem w kontekście filozoficznych i ducho-wych dziejów, rozpoczyna się dyskusją na temat pojęć hypostazy z jej różnymi akcenta-RECENZJE468mi, z próbą jej zdefiniowania. Badanie wszystkich tekstów biblijnych mówiących o istocie lub działaniu mądrości może pozwolić określić czy będzie to „pani mądrość” jako hypo-staza, czy poetycka personifikacja. W omawianiu tekstów, począwszy od Prz 1–9, przez Syr 1,20-30, w rozdz. 8 i 9 mą-drość ukazuje się jako personifikacja. W Prz 1–9 mądrość ukazuje się jako rozum, rada, zrozumienie, jednak w poetyckim rozumieniu, czyli wzmocnieniu autorytetu posłannictwa mądrości lub nauczycielki mądrości. Oznacza to, że mądrość nie jest hypostazą. Odnosi się to również do rozdz. 8 Księgi Przysłów. W Prz 8,22-31 mimo bardzo sugestywne-go obrazu mądrości chodzi również o jej miejsce i podporządkowanie Bogu oraz ważno-ści w człowieku. Ona jest (por. Prz 3,19; Ps 104,24) przymiotem, z którym Bóg stworzył świat. Można spytać, czy nie lepiej nazwać ją jako plan (idea) Boga przed stworzeniem świata, który został zrealizowany w porządkowaniu stworzonego świata, jako znak obec-ności i mądrości Boga.W Księdze Hioba 28 ukazana jest jako poddana Bogu mądrość, a nie konkretne stwo-rzenie. Jest ona niepojęta dla człowieka, który może do niej dojść tylko przez bojaźń Bożą. W Księdze Syracha charakterystyczny jest związek między mądrością, bojaźnią Bożą i przy-kazaniami. Z dwóch omawianych tekstów, również Syr 14,20–15,10 i 1,1-10, wskazuje na związek mądrości z bojącymi się Boga. Tezę tę rozwija również rozdz. 24. Mądrość wy-chwala samą siebie (Syr 24,3-22), metaforycznie mówi o jej stworzeniu, obecności w świe-cie, miejscem jej zamieszkania będzie Izrael/Jeruzalem. Według Syr 24,23-29 wypełnia ona niewyczerpane bogactwo Tory. Z tej mądrości Tory pochodzi według Syr 24,30-34 błogo-sławiona działalność nauki mądrości. Mimo tych powiązań mądrości i prawa, nie można w Księdze Syracha stwierdzić jej istnienia jako samodzielnego bytu. Może jednak powstać pytanie, czy Syr 24,23 nn. nie jest objawieniem Tory, przedstawiającym działanie mądro-ści w Syr 24,3-22, jako samodzielnego bytu.Główny tytuł badań nad tekstem mówi o roli mądrości w Księdze Mądrości Syracha, począwszy od Syr 1,1-10, w którym Syr 1,1-4 przedstawia podstawowy problem re-lacji między Bogiem i mądrością (1,1-3a i 1,4). Brzmiąca w tym tekście konkurencja między Bogiem i mądrością zostanie rozwiana przez pojęcie ducha mądrości (1,5.6). Tekst potwierdza różnice między Bogiem i mądrością, akcentując transcendencję Boga. Problem ten podejmuje również Księga Mądrości 7,15-22. Tekst łączy ściśle Boga i mądrość (7,7.22b), chociaż stwierdza ich różnorodność. Pochodzący od Boga duch mą-drości powoduje ruch w kosmos i do człowieka (7,14.27.28), nie przyjdzie tylko do czło-wieka grzesznego (1,4.6), wróci z powrotem do Boga (1,9 n.). Takie stwierdzenia o istocie i działaniu mądrości, stanowiące połączenie pojęć biblijnych i filozoficznych abstraktów (Mdr 7,22) lub platonicznych obrazów (7,25), wskazują na funkcjonalny charakter ja-ko działanie ducha Bożego w człowieku. Również w rozdz. 9 odczytujemy mądrość ja-ko ducha Bożego (9,17) jako pośrednika, stojącego blisko Boga (9,1.4.5), który zostanie udzielony człowiekowi pobożnemu, aby spełnił wolę Bożą. W rozdz. 10 ukazuje się ja-ko najwyższy duch, który wstępował w dusze pobożnych, aby im pomagać sprawiedliwie postępować wobec Boga.Można więc postawić pytanie o znaczenie mądrości w Księdze Mądrości Salomona ja-ko rodzaj działania Boga i rozumieć ją jako objawienie w dziejach Izraela. Można ją też rozumieć jako aktywną obecność Boga w Jego stworzeniu i w ludzkim sercu.Po egzegetycznym badaniu tekstów autor przechodzi do pytania o filozoficzne okre-ślenia mądrości jako pośrednika między Bogiem i światem (s. 155–228). Najpierw oma-wia Filona z Aleksandrii, który pisał o hypostazie; jego teksty mogły mieć wpływ na au-tora Księgi Mądrości Salomona. Już od połowy XIX w. podejmowane były badania nad wpływem idei filozoficznych platonizmu na Księgę Mądrości Salomona. Przykład stoika RECENZJE 469Posejdoniosa z Apamei (między 135 a 50 r. przed Chr.) wskazuje, że jego kosmologicz-na teologia o Bogu i świecie, jako wielkiej jedności, nie mogła być podstawą dla autora Mądrości Salomona w rozumieniu mądrości jako pośrednika między Bogiem i światem. Również platonik Tanioch z Askelonu (140–68/67 przed Chr.), ze swoją ideą Boga, duszy świata i przebóstwionego świata, nie mógł mieć wpływu na poglądy autora Księgi Mądrości Salomona. Eudoros z Aleksandrii (I w. przed Chr.), przedstawiciel platonizmu i odkrywca transcendencji Boga, nie wykazuje związków z Księgą Mądrości.Wnioski z dotychczasowych badań tekstów biblijnych pozwalają stwierdzić, że poza niektórymi pojęciami platoników, nie można stwierdzić specyficznych związków mądro-ści, występujących w Księdze Mądrości Salomona i filozofii platońskiej. W przeciwień-stwie do niejasnego podziału między Bogiem i światem w platońskich poglądach filo-zoficznych, żydowska teologia zachowuje podział między transcendencją Boga i Jego działaniem w świecie przez ducha mądrości. Wobec braku świadectw filozoficznych na mądrość jako hypostazę, potwierdza się rozumienie tekstów mądrościowych jako poety-cką personifikację.Główną zasługą tego studium jest podjęcie badań historyczno- filozoficznych i dostar-czenie obszernego materiału (rozdz. 3 i 4) pozwalającego wyjaśnić duchowe środowisko Księgi Mądrości. Autor, po dosyć gruntownych badaniach, doszedł do wniosku, że mądrość w księgach mądrościowych nie jest hypostazą, ale poetycką personifikacją.Metodyczne pytanie o mądrość jako hypostazę pozwoliło spojrzeć również w części egzegetycznej na inne aspekty Księgi Mądrości. Odnosi się to szczególnie do struktury li-terackiej całej Księgi czy poszczególnych jej tekstów, jak np. Mdr 7,1–8,21. Badania pro-wadzone w pracy i przedstawione materiały pozwalają szerzej poznać historyczno-ducho-wy kontekst Księgi Mądrości Salomona, jej obraz mądrości, jaki przedstawia czytelnikowi jej odniesienie do Boga jako jej Stwórcy. Ks. Zdzisław Małecki

Wesen und Wirken der Weisheit in der Sapientia Salomonis - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/19605/1/Malecki_Wesen_und_Wirken.pdf

Wesen und Wirken der Weisheit in der Sapientia Salomonis - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ