Bojenko-Izdebska, Ewa

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

Ludwig ERHARD(ur. 4 lutego 1897, zm. 5 maja 1977)1. Charakterystyka:Profesor ekonomii, polityk CDU, uważany za ojca zachodnionicmicckicgo „cudu gospodarczego”. Jego główną zasługą było konsekwentne wdrożenie „spo­łecznej gospodarki rynkowej” (Soziale Marktwirtschaft). Po nauce zawodu kupiec­kiego i walce na froncie podczas I wojny światowej studiował w Wyższej Szkole Handlowej, w której następnie wykładał. W 1942 r. utworzył własny instytut badaw­czy, w którym pracował nad koncepcją odbudowy gospodarki niemieckiej po woj­nie i sporządził ekspertyzę Finansowanie wojny a konsolidacja długów. W 1945 r. został profesorem w Monachium. Był jednym ze współzałożycieli CDU, w latach 1945-1946 piastował stanowisko ministra gospodarki Bawarii, a następnie dyrek­tora Administracji ds. Gospodarki Zjednoczonego Obszaru Gospodarczego (tzw. Bizonii). Współtworzył reformę walutową z 1948 r. Od pierwszych wyborów do Bundestagu poseł CDU i od września 1949 r. do października 1963 r. minister go­spodarki, od 1957 r. wicekanclerz w gabinetach K. Adcnaucra. W 1963 r., po wymu­szonej dymisji K. Adenaucra, został wybrany drugim kanclerzem RFN, ponowny wybór nastąpił w 1965 r., a L. erhard wysunął koncepcję „uformowanego społe­czeństwa” (formierte Gesellschaft). Jednak ze względu na opozycję w łonie własnej partii, klęskę wyborczą CDU w wyborach do landtagów w 1966 r. oraz w związku z opuszczeniem koalicji przez FDP z powodu sporu o budżet, po krótkim okresie kierowania rządem mniejszościowym, Erhard podał się do dymisji w dniu 1 grudnia 1966r.Najważniejsze publikacje to: Deutschlands Rückkehr zum Weltmarkt (1953), Wohlstand für alle (1957), Deutsche Wirtschaftspolitik (1962).Ludwig ERHARD 772. Idee:a) społeczna gospodarka rynkowa - konkurencja„Najbardziej skutecznym środkiem do osiągnięcia i zapewnienia wszelkiego dobro­bytu jest konkurencja. Prowadzi do gospodarczych zmian na lepsze dla wszystkich ludzi, szczególnie wychodzi im na dobre, gdy występują oni w roli konsumentów oraz likwiduje wszystkie korzyści, nie wynikające bezpośrednio z wyższej wydajności. [...]Można powiedzieć, że stale istnieje niebezpieczeństwo naruszenia konkurencji i to z wielu stron. Dlatego też najważniejszym zadaniem państwa, działającego na podstawie wolnościowego porządku społecznego jest zapewnienie zachowania wolnej konkurencji. Naprawdę nie jest przesadą, gdy twierdzę, że ustawa zawierająca zakaz tworzenia karteli powinna obowiązywać jako niezbędna «gospodarcza ustawa zasadnicza». Jeżeli państwo zawiedzie w tej kwestii, to wkrótce będzie już po «społecznej gospodarce rynkowej». [...] «dobrobyt dla wszystkich» i «dobrobyt przez konkurencję» są ze sobą nierozerwalnie zwią­zane; pierwszy postulat określa cel, drugi drogę wiodącą do tego celu”. •’|W(L. Erhard, Wohlstand för Alle, tłum. E. Bojcnko-lzdcbska, Düsseldorf 1957, s. 7-9)b) społeczna gospodarka rynkowa - gospodarcze podsta­wowe prawa obywatelskie„Przede wszystkim należy pamiętać o wolności każdego obywatela do takiej konsump­cji i takiego kształtowania swego życia, jakie odpowiadają w ramach finansowych możli­wości osobistym życzeniom i wyobrażeniom jednostki. To demokratyczne podstawo­we prawo obywatelskie swobody konsumpcji musi znaleźć logiczne uzupełnienie w «swobodzie przedsiębiorcy» do produkcji i sprzedaży w sposób zgodny z warunkami ryn­kowymi, tzn. tak, jak uzna to za konieczne i obiecujące sukces na podstawie wyrażonych potrzeb wszystkich jednostek. Swoboda konsumpcji i swoboda działalności gospodarczej muszą być odczuwane w świadomości każdego obywatela jako «nienaruszalne podstawo­we prawa obywatelskie». [...] Demokracja i wolna gospodarka tworzą logiczną całość, tak samo jak dyktatura i gospodarka państwowa”.(L. Erhard, Wohlstand für Alle, tłum. E. Bojenko-Izdcbska, Düsseldorf 1957, s. 14)c) społeczna gospodarka rynkowa - wzrost gospodarczy„Moja stała walka o zapewnienie prawdziwej i wolnej konkurencji służy w pierwszym rzędzie celowi, jakim jest niedopuszczenie do osłabnięcia tych zbawiennych sił w naszych kraju, które mają przede wszystkim pomagać niemieckiej gospodarce w «stale postępują­cym wzroście wydajności». Tam, gdzie nie ma żywotnej konkurencji, następuje niechybnie zastój, prowadzący w końcu do ogólnego marazmu. Wówczas każdy będzie bronił tylko tego, co posiada, tzn. nie będzie brał pod uwagę tak ważnego dla wzrostu gospodarki naro­dowej stałego zwiększania wydajności.78 Ludwig ERHARDOsiągnięcie wysokiej wydajności gospodarczej nie jest w żadnym wypadku celem samym w sobie. Ale «społeczną gospodarkę rynkową jako stan faktyczny» można uznać za w pełni osiągnięty tylko wtedy, gdy odpowiednio do wzrastającej wydajności następu­je równocześnie «spadek cen», co umożliwia tym samym «prawdziwy wzrost rzeczywi­stych płac»”.(L. Erhard, Wohlstand für Alle, tłum. E. Bojcnko-lzdcbska, Düsseldorf 1957, s. 208)d) społeczna gospodarka rynkowa - polityka społeczna„«Wolnościowy porządek gospodarczy» może utrzymać się na stałe tylko wtedy i tak długo, jak długo również w «życiu społecznym» narodu zagwarantowany będzie «najwyż­szy stopień wolności», prywatnej inicjatywy i samodzielnego zabezpieczenia się.Jeżeli natomiast polityka społeczna przyjmuje za cel zapewnienie człowiekowi już od godziny jego narodzin pełnej ochrony przed wszelkimi przeciwnościami życia, tzn. chce ochronić go w sposób absolutny przed zmiennymi kolejami życia, to wówczas nie można po prostu wymagać od takich ludzi, aby rozwijali siłę, wydajność, inicjatywę i inne najlepsze cechy ludzkie w stopniu rozstrzygającym o życiu i przyszłości narodu, a ponadto tworzącym przesłanki dla «społecznej gospodarki rynkowej» mającej za podstawę inicjatywę jednostki. Należy też zwrócić uwagę na nierozdzielny związek miedzy polityką gospodarczą i polity­ką społeczną: faktycznie tym mniej konieczne są interwencje z zakresu polityki społecznej i środki pomocy społecznej, im bardziej pomyślnie rozwija się polityka gospodarcza.Tym samym jednak nie zaprzecza się, że w nowoczesnych państwach uprzemysłowio­nych nawet najlepsza polityka gospodarcza wymaga «uzupełnienia przez działania w ra­mach polityki społecznej». Ale z drugiej strony obowiązuje główne założenie, że jakakol­wiek skuteczna pomoc społeczna jest możliwa jedynie na podstawie wystarczająco dużego i rosnącego produktu społecznego, a to oznacza właśnie efektywną gospodarkę”.(L. Erhard, Wohlstand für Alle, tłum. E. Bojcnko-lzdcbska Düsseldorf 1957, s. 246)3. Interpretacje:Hans Jörg Thieme określa społeczną gospodarkę rynkową jako koncepcję łą­czącą dwie doktryny ekonomiczne - neoliberalizm i teorię „szkoły freiburskiej”, tzw. „ordoliberalizm” (w 1937 r. wykładowcy freiburskiego uniwersytetu, profeso­rowie Walter Eucken, Franz Böhm i Hans Großmann-Doerth oraz Paul Hensel za- poczęli wydawać serię wydawniczą, zatytułowaną Porządek gospodarczy, w której przedstawili zasady swej koncepcji). Główną tezą było uznanie kształtowania po­rządku gospodarczego i społecznego za jedno z najważniejszych zadań prawa, stąd obowiązkiem państwa powinno być wspieranie i dążenie do ulepszania gospodarki rynkowej1.1 H.J. Thicmc, Społeczna gospodarka rynkowa, tłum. Μ. Trojan, Warszawa 1995, s. 15-23.Ludwig ERHARD 79Od 1940 Eucken wraz z Constantinem von Dietze i Adolfem Lampe pracowali w Akademii Prawa Niemieckiego nad ustawami gospodarczymi mającymi regulo­wać porządek ekonomiczny po wojnie. Po jej likwidacji w 1943 r. grupa ta działała nadal już na bazie prywatnej. Jej dziełem były Zasady gospodarki przejściowej mię­dzy wojną a pokojem i kształtowanie nowego porządku ekonomicznego po upadku reżimu. Nad tą samą problematyką pracowali na emigracji profesorowie Wilhelm Röpke i Alexander Rüstow. Koncepcję społecznej gospodarki rynkowej samodziel­nie rozwinął też w czasie wojny Ludwig Erhard, rozbudowując ją teoretycznie po zakończeniu działań wojennych.Za teoretyka społecznej gospodarki rynkowej uważa się jednak powszechnie Alfreda Müllera-Armacka (który jako pierwszy użył tego terminu), często ograni­czając rolę L. Erharda jedynie do realizatora tej koncepcji, jednak ścisłe związki między tymi ekonomistami i ich współpraca wskazują na wspólne lub też równole­głe rozbudowywanie wpomnianej idei, co postuluje m.in. Horst F. Wünsche2.2 W księdze pamiątkowej z okazji 100-lecia urodzin L. Erharda dyrektor Fundacji L. Erharda opatrzył swój artykuł znamiennym podtytułem: Społeczna gospodarka rynkowa Erharda - zapro­gramowana przez Euckena, inspirowana przez Müllera-Armacka? (H.F. Wünsche, Erhards Soziale Marktwirtschaft: von Eucken programmiert, von Müller-Armack inspiriert?, [w:] Soziale Markwirtschaft als historische Weichenstellung - Bewertungen und Ausblicke. Eine Festschrift zum lOO.Geburstag von Ludwig Erhard, Düsseldorf 1996, s. 131-173). Ponadto Wünsche do­wodzi, że „[...] Müller-Armack był patronem nazwy, może też tylko ojcem chrzestnym społecz­nej gospodarki rynkowej. Dostarczył wprawdzie wielu obszernych opisów i wspaniałych defi­nicji społecznej gospodarki rynkowej, ale żaden z jego wywodów nie stanowił dyrektywy dla polityki Erharda”, ibidem, s. 156.' Por. Programy wyborcze CDU, m.in. CDU Die Christlich Demokratische Union Deutsch­lands: die erfolgreichste Volkspartei unserer Geschichte, [w:] Wahlprogramme. CDU, [on-line:] http://www.cdu.de/doc/pdf/az_cdu_221104.pdf— 16 VII 2005.Znamienny wydaje się też fakt, że Ludwig Erhard często sprzeciwiał się nazy­waniu go „ojcem niemieckiego cudu gospodarczego”, tłumacząc, że sukcesy jego polityki gospodarczej nie stanowiły cudu, lecz były efektem dobrzej przemyślanej koncepcji i konsekwentnego jej wdrażania.Koncepcja, a przede wszystkim interpretacja społecznej gospodarki rynkowej w RFN ulegała wielu zmianom - jako idea została jednak zaakceptowana przez wszystkie siły polityczne w Niemczech, powołują się na nią zarówno związki za­wodowe, jak i związki pracodawców. W obliczu aktualnych problemów gospodar­czych i społecznych w zjednoczonych Niemczech, partie chadeckie lansują hasło „nowej społecznej gospodarki rynkowej”3 oznaczające w dużej mierze powrót do koncepcji Erharda, w której główny nacisk położony był na gospodarkę rynkową i konkurencję, a nic na stałe rozbudowywanie sytemu opieki społecznej.80 Ludwig ERHARDa) koncepcje społecznej gospodarki rynkowej ErhardaZgodnie z poglądami Ludwiga Erharda, polityka gospodarki rynkowej winna być zawsze starannie dostosowana do aktualnych stosunków społecznych. Zadaniem społecznej gospodarki rynkowej jest równoczesne wspieranie gospodarki rynkowej i jej efektywności oraz stała poprawa warunków życia ludzi, tak aby „dobrobyt dla wszystkich” obejmował jak najszersze kręgi społeczeństwa4.4 Ludwig Erhard und seine Politik, Stuttgart-New York 1985, s. 27-35.5 L. Erhard, Wohlstand für Alle, tłum. E. Bojenko-lzdebska, Düsseldorf 1957, s. 246.Erhard był zwolennikiem rozwiązań zgodnych z logiką gospodarki rynkowej i przeciwnikiem doraźnych interwencji państwa.Podstawowe zasady modelu społecznej gospodarki rynkowej Erharda to:- wolność jednostki - jedynie gospodarka rynkowa jest w stanic rozpoznać i uszanować indywidualne życzenia i potrzeby. Granice wolności wyznaczają prawa współobywateli i dobro ogółu;- konkurencja - konkurencja rozwiązuje problemy kierowania gospodarką i redystrybucji, gwarantując wolność konsumentom, co stanowi zasadniczą kwestię społeczną. Konkurencja wymusza innowacyjność i postęp techniczny, kreatywność i dyscyplinę, zapewnia efektywną produkcję. Polityka konkurencji winna na podsta­wie regulacji prawno-instytucjonalnych stworzyć długofalowe warunki ramowe dla procesów gospodarczych. Centralnym zadaniem jest wprowadzenie i utrzymanie zasad konkurencji, czyli takiej formy rynku, w której w oparciu o własność prywat­ną konkurencja jest możliwie wszechstronna, gdyż, jak twierdził Erhard, „dobrobyt dla wszystkich” i „dobrobyt przez konkurencję” są ze sobą nierozerwalnie związa­ne; pierwszy postulat określa cel, drugi drogę wiodącą do tego celu”5;- polityka społeczna, która winna jedynie uzupełniać odpowiednią politykę gospodarczą. Przekonanie, że wzrost gospodarczy najlepiej zapewnia przezwycię­żenie konfliktów społecznych, a polityka dążąca do możliwie stałego i odczuwal­nego przyrostu dochodu społecznego jest najlepszą polityką społeczną. Działania w zakresie polityki społecznej stanowią integralną część społecznej gospodarki rynkowej, istotnym jest jednak, aby polityka społeczna, zapewniając ludziom wy­magającym pomocy godne warunki życia, nie odbierała pozostałym poczucia od­powiedzialności za własny los i woli troszczenia się o siebie i swą rodzinę. Erhard przestrzegał przed nadmiernie opiekuńczym państwem i zbytnim rozbudowaniem opieki społecznej, gdyż jego zdaniem czyni to z wolnych ludzi socjalnych „podda­nych” (sozialer Untertari).Ludwig ERHARD 81b) ogólne zasady społecznej gospodarki rynkowej - Miillera- -Armacka6 i Erharda6 A. Müller-Armack, Soziale Marktwirtschaft, Stuttgart I956,cyt.za: idem, Wirtschafts­ordnung und Wirtschaftpolitik, Bem-Stuttgart 1976, s. 243.Podstawą społecznej gospodarki rynkowej jest własność prywatna, ponieważ uspołecznienie prowadzi do ogólnego braku odpowiedzialności, natomiast prywat­na własność uczy odpowiedzialnego obchodzenia się z każdą własnością. Regulacje z zakresu odpowiedzialności cywilnej wzmacniają poszanowanie własności.Jedynie stabilna i wymienialna waluta gwarantuje powiązanie z cenami świato­wymi i przeciwdziała zniekształcaniu cen i ich relacji oraz umożliwia producentom i konsumentom bezpieczeństwo kalkulacji i planowania oraz podejmowania decyzji inwestycyjnych i konsumpcyjnych.Z pomocą aktywnej polityki konkurencji należy przeciwdziałać ograniczeniom konkurencji w postaci monopoli, karteli i nadużywania pozycji dominującej przez przedsiębiorstwa.Stworzenie socjalnej struktury przedsiębiorstwa, w której uznaje się godność zatrudnionego jako człowieka i współpracownika, przyznaję się mu prawo do współdecydowania, nie ograniczając jednocześnie inicjatywy i odpowiedzialności przedsiębiorcy.Oparte na zasadach rynkowych wyrównywanie dochodu w celu eliminacji nie­zdrowych różnic dochodowych i majątkowych, konkretnie poprzez opodatkowanie i zasiłki rodzinne, pomoc dla dzieci i ulgi mieszkaniowe dla osób znajdujących się w potrzebie.Pojęcia kluczowe:—> konkurencja rynkowa, —> polityka gospodarcza, —> polityka społeczna, —» wolności gospodarcze.Ewa Bojenko-lzdebska

Ludwig Erhard : (ur. 4 lutego 1897, zm. 5 maja 1977)

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/263165/bojenko-izdebska_ludwig_erhard_2012.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Ludwig Erhard : (ur. 4 lutego 1897, zm. 5 maja 1977)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository