Recenzja: Wacław Hryniewicz, Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu,
Warszawa, Wydawnictwo Księży Werbistów „Verbinum” 2006, 340 s

Kucza, Grzegorz

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

               Title: Teraz trwa nadzieja - recenzja  Author: Grzegorz Kucza  Citation style: Kucza Grzegorz. (2007). Teraz trwa nadzieja - recenzja. "Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne" (T. 40, z. 2 (2007), s. 477-479).  RECENZJE 477. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 2007, t. 40, z. 2, s. 477–479Wacław Hryniewicz, Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu, Warszawa, Wydawnictwo Księży Werbistów „Verbinum” 2006, 340 s.W Wydawnictwie Księży Werbistów „Verbinum” ukazała się kolejna książka ks. prof. Wacława Hryniewicza Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu. Jest to książka o nadziei, o słowie świadectwa, o teologii bliskiej życiu. Autor podejmu-je temat powszechnego zbawienia, który w ostatnim czasie budzi ogromne zainteresowa-nie. Refleksja na temat uniwersalizmu zbawienia rozpoczęta w historii myśli teologicznej trwa po dzień dzisiejszy, wnosząc wiele nowych punktów w temacie nadziei powszechne-go zbawienia. Hryniewicz stwierdza, że w odniesieniu do uniwersalizmu zbawienia należy posługiwać się określeniem „artykuł nadziei”. Źródłem tej nadziei jest wydarzenie Paschy. Wielkanoc zwiastuje ostateczną Paschę świata. Uniwersalizm chrześcijański, w odróżnieniu od uniwersalizmu doktrynalnego, głoszącego pewność powszechnego zbawienia (w XX w. jego zwolennikiem był Sergij Bułgakow), kładzie akcent na nadziei. Głosi, że powszech-ność zbawienia jest rzeczywistością, której można się spodziewać i modlić się o nią. Istnieje wiele świadków eschatologicznego uniwersalizmu w chrześcijaństwie. Nadzieja powszechnego zbawienia znalazła najbardziej podatny grunt w chrześcijań-stwie wschodnim. Kościół prawosławny, w przeciwieństwie do katolickiego, nie dogma-tyzował prawd dotyczących ostatecznego losu człowieka. Szczególny wpływ na rozwój eschatologicznego uniwersalizmu miała myśl patrystyczna Klemensa Aleksandryjskiego, Orygenesa, Grzegorza z Nyssy. Główną inspiracją biblijną patrystycznego uniwersalizmu były teksty św. Pawła z listu do Koryntian (1 Kor 15,28) oraz Filipian (Flp 2,10). Ponadto na rozwój myśli teologicznej Kościoła wschodniego wpływ wywarła metoda interpretacji Pisma Świętego i poglądy Orygenesa. Jego następcy byli jednak bardziej radykalni w swo-ich poglądach. Wszystko to doprowadziło do potępienia apokatastazy najpierw przez ce-sarza Justyniana na lokalnym synodzie (543 r.), a potem na soborze w Konstantynopolu w 553 r. Hryniewicz stwierdza, że wśród wielu teologów panuje dziś przekonanie, że po-wodem potępienia idei powszechnego zbawienia było powiązanie jej z ideą preegzystencji  RECENZJE478dusz oraz rozumienie apokatastazy jako wiecznego powrotu. Model myślenia o apokata-stazie jako niekończącym się nawrocie do początku, bez celu i końca różnego od począt-ku, został słusznie wykluczony z myśli chrześcijańskiej. Umiarkowane stanowisko w kwe-stii apokatastazy przyjął św. Maksym Wyznawca. W swoich pismach podkreślał, że Bóg chce zbawić wszystkich ludzi. Na końcu wieków Stwórca przeniknie wszystkich swoimi energiami i zjednoczy się ze wszystkimi ludźmi, lecz nie wszyscy będą godni tego zjed-noczenia i nie będą doświadczać Boga w ten sam sposób. Stąd dla godnych będzie ono szczęściem, a dla niegodnych cierpieniem. Z jednej strony, zgodnie z Pismem Świętym, Bóg będzie „wszystkim we wszystkich” (1 Kor 15,28), a z drugiej zaś, nie wszyscy zo-staną przebóstwieni i dostąpią szczęśliwości wiecznej. Maksym odrzuca teorię apokata-stazy, pojętej jako powszechne zbawienie i przebóstwienie, które byłoby narzucone przez Boga wszystkim ludziom. Według Hyniewicza, aby właściwie zrozumieć myśl Maksyma Wyznawcy, trzeba mieć na uwadze rozróżnienie między naturą a osobą. Przez swoje wcie-lenie Syn Boży przebóstwił w sobie całą ludzką naturę, co nie oznacza jednak osobistego przeobrażenia wszystkich ludzi. Przebóstwienie wymaga współdziałania z łaską ze strony każdej osoby, dobrowolnego zjednoczenia z Chrystusem przez wiarę, wypełniania przy-kazań, praktykowania cnót, szczególnie miłości oraz poznawania Boga. W świadomości chrześcijaństwa zachodniego przez wieki panowała pesymistyczna es-chatologia Augustyna, głosząca doktrynę wiecznego piekła dla niepojednanych z Bogiem grzeszników. Św. Augustyn przyczynił się do tego, że w zachodniej teologii odrzucano przez wieki jakąkolwiek myśl o eschatologii powszechnego zbawienia. Stąd i pewne formy uniwersalizmu pojawiały się jedynie w skrajnych grupach, które odrzucały także autorytet i władzę Kościoła. Mniej lub bardziej zdecydowanie uniwersalizm zbawienia odrzucał pro-testantyzm, chociaż i tu także istniała pewna grupa teologów sympatyzujących z koncepcją nadziei powszechnego zbawienia. Zainteresowanie poglądami Orygenesa oraz dostępność jego dzieł spowodowały wzrost zainteresowania uniwersalizmem w kręgach wspólnot pro-testanckich w Anglii, Niemczech i Holandii w XVII w. Członkowie wspólnoty londyńskiej głosili uniwersalizm zbawienia jako cechę własnej tożsamości religijnej. Książka Wacława Hryniewicza składa się z czternastu rozdziałów, w których omawia-ne są najpierw dzieje chrześcijańskiego uniwersalizmu, jego istota, rodzaje i główne prob-lemy. Autor publikacji przypomina, że tradycyjna eschatologia uczy, że niebo i piekło po-zostają rzeczywistością wieczną i nieodwracalną. Jednakże pojęcie wieczności odnosi się w ścisłym sensie tylko do Boga. Tylko Bóg jest wieczny, gdyż istnieje poza czasem i trwa przez wieki. Wszystko inne może być wieczne w sensie drugorzędnym, jako rzeczywi-stość mająca swoje przyczynowe źródło w samym odwiecznym Bogu. Hryniewicz sta-wia czytelnikowi pytania: czy kara w przyszłym świecie jest wieczna albo przemijająca i czy w aspekcie Bożego miłosierdzia możemy mówić o istnieniu grzechów niewybaczal-nych? Jak należy rozumieć powszechność zbawienia w odniesieniu do ludzkiej wolności? Czy nie należy raczej mówić o ostatecznych losach człowieka i świata w świetle ostatecz-nego zwycięstwa Boga? W świetle eschatologii dualistycznej, pisze Hryniewicz, Bóg ka-rze grzech, ale nie niszczy go całkowicie, pozwalając na jego trwanie w stanie wiecznego zatracenia. Inaczej sprawa ma się w eschatologii nadziei powszechnego zbawienia. Tutaj koncepcja sprzeciwu Boga wobec grzechu jest o wiele bardziej radykalna. Przebacza on grzech, uzdrawia i przemienia grzesznika. Całym swoim jestestwem sprawia, że grzech, jako stan duchowej śmierci oraz trwania w oddzieleniu od Boga i ludzi, przestaje w ogóle istnieć w dziejach stworzenia. Przeciwieństwem trwania w stanie grzechu jest pojednanie. Poza przebaczeniem i pojednaniem nie ma innego sposobu na całkowite przezwyciężenie zła. Bóg przeciwstawia się grzechowi najbardziej radykalnie, kiedy doprowadza grzezni-ka do pojednania z sobą i ludźmi (zob. s. 194). W końcowej części książki autor propo-RECENZJE 479nuje zatem przyjąć mentalność „zdobywców” nieba i żyć nadzieją, która pozwala pogod-niej myśleć o człowieku. Niewątpliwie nadzieja powszechnego zbawienia i uniwersalizm eschatologiczny to dzie-dzina refleksji teologicznej, która wymaga dalszych badań i studiów. Dyskusja na ten te-mat sięga bowiem najgłębszych wymiarów antropologii, soteriologii i eschatologii. Nowy Testament mówi o sądzie ostatecznym oraz o jego definitywnym i niezmiennym wyroku. Po sądzie ostatecznym nie istnieje możliwość nawrócenia i zmiany wyroku. Jeśli byłoby bowiem inaczej, to sąd ostateczny w rzeczywistości nie byłby prawdziwie ostatecznym. Trudno uwierzyć, pisze Autor, aby miłujący Bóg, który pragnie zbawienia wszystkich, mógłby ponieść porażkę w swoim zbawczym planie. Jego miłość, dobroć i miłosierdzie nie mogą być udaremnione na zawsze. Eschatologiczne teksty Nowego Testamentu wymagają gruntownej reinterpretacji. Może właśnie nasz ekskluzywizm sprawia, że bardzo szybko wyłączamy innych z Bożego planu zbawienia i posługujemy się pedagogią strachu w od-niesieniu do wydarzeń ostatecznych człowieka. Wyznaczać granice miłości Boga, pisze au-tor, to po prostu zuchwałość ze strony człowieka. Kolejna książka Wacława Hryniewicza o nadziei powszechnego zbawienia Teraz trwa nadzieja zmusza czytelnika do zastano-wienia się nad właściwym ujęciem wydarzeń ostatecznych człowieka i świata. Kreuje onaoptymistyczną antropologię, w której wolność człowieka w perspektywie Bożej miłości,uwolniona od wszelkich wpływów zewnętrznych, potrafi ostatecznie wyzwolić się z za-mknięcia w samym sobie. Bóg zawsze zwycięża.Ks. Grzegorz Kucza 

Teraz trwa nadzieja - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/19548/1/Kucza_Teraz_trwa_nadzieja.pdf

Teraz trwa nadzieja - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ