W 2013 roku nakładem Kurii Prowincjonalnej Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej w Poznaniu ukazała się obszerna monograﬁa o. Marcina Wrzosa pt. Główne idee teologiczne polskiego czasopiśmiennictwa misyjnego po II wojnie światowej. Studium misjologiczno-prasoznawcze

Bajor, Agnieszka

Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

Title: Polskie czasopiśmiennictwo misyjne po II wojnie światowej - recenzjaAuthor: Agnieszka BajorCitation style: Bajor Agnieszka. (2014). Polskie czasopiśmiennictwo misyjne po II wojnie światowej - recenzja. "Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne" (T. 102 (2014), s. 411-415).A R C H I WA ,  B I B L I O T E K I I MUZEA KOŚCIELNE 102 (2014)R E C E N Z J E  I  I N F O R M A C J EAGNIESZKA BAJOR – KATOWICE[Recenzja]: Marcin Wrzos, Polskie czasopiśmiennictwo misyjne po II wojnie światowej. Studium misjologiczno-prasoznawcze, Poznań 2013, [Kuria Prowin-cjonalna Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej], – 545, [1] s. : il. ; 24 cm. – (Studia i Materiały Misjologiczne; 28). – 978-83-63775-08-7.W 2013 roku nakładem Kurii Prowincjonalnej Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej w Poznaniu ukazała się obszerna monografi a o. Marcina Wrzosa pt. Główne idee teologiczne polskiego czasopiśmiennictwa misyjnego po II wojnie światowej. Studium misjologiczno-prasoznawcze1.O. M. Wrzos, absolwent teologii, politologii oraz dziennikarstwa i komunika-cji społecznej, uczynił przedmiotem swego opracowania jeden z przejawów zaan-gażowania Kościoła katolickiego w działalność ewangelizacyjną. Opisując czaso-pisma misyjne z lat 1945-2012 kontynuował analizę podjętą przez Andrzeja Kale-tę w pracy Polskie katolickie czasopiśmiennictwo misyjne w II Rzeczypospolitej (Kalisz 2001)2. Jak autor sam wyjaśnił we Wstępie przyczynkiem do podjęcia przez niego badań było z jednej strony zainteresowanie misjami, a z drugiej – me-diami, w tym masowymi, bowiem „idee teologiczne oraz funkcje prasowe pol-skich czasopism misyjnych po II wojnie światowej w sposób całościowy (krea-tywny, profesjonalny i wyczerpujący) przedstawiają fenomen działalności misyj-nej Kościoła katolickiego”3.Czasopisma misyjne stanowią część czasopiśmiennictwa katolickiego. Wyda-wane są przez instytucje kościelne, adresowane do odbiorcy masowego, a poświę-cone problematyce akcji misyjnych, propagując je i przyczyniając się do ich roz-1 Powstała na podstawie rozprawy doktorskiej napisanej pod kierunkiem o. prof. dr. hab. Jaro-sława Różańskiego w Katedrze Misjologii Instytutu Dialogu Kultury i Religii Wydziału Teologicz-nego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.2 W obu pracach należy podkreślić ulokowanie badań samej prasy na tle rozważań poświęco-nych historii misji polskich księży na całym świecie oraz polityki misyjnej Kościoła katolickiego. 3 M. Wrzos, Polskie czasopiśmiennictwo misyjne po II wojnie światowej. Studium misjologicz-no-prasoznawcze. Poznań 2013, s. 9.RECENZJE I INFORMACJE412woju4. Dla o. M. Wrzosa czasopismami misyjnymi były te, które „w swojej spe-cjalizacji wydawniczej w większości objętości są związane z działalnością misyj-ną Kościoła katolickiego”5.W omawianej pracy autor wybrał do analizy tytuły, które zostały zarejestro-wane w Bibliotece Narodowej (otrzymały numer ISSN) i ukazywały się minimum 3 lata, choć rozważał i takie, które nie zostały zewidencjonowane, ale wychodziły przez 5 lat bądź w nakładzie przynajmniej 5 000 egzemplarzy.W sześciu rozdziałach o. M. Wrzos opisał periodyki misyjne, uporządkowane wedle typów utworzonych na podstawie cech formalno-treściowych: popularne niskonakładowe, popularne wysokonakładowe, popularnonaukowe i naukowe; a zakończył rozprawę podkreśleniem funkcji tych czasopism. W rozdziale pierw-szym, zatytułowanym Fenomen polskiego czasopiśmiennictwa misyjnego, przed-stawił zarys dziejów posłanniczej działalności Kościoła katolickiego – od czasów Chrystusa do współczesności. Więcej miejsca poświęcił jednak scharakteryzowa-niu środków społecznego przekazu, które były wykorzystywane przez Kościół, jak: prasa (tzw. „dobra” i „zła”); od połowy XIX wieku fi lm; potem radio, rozpo-wszechnione w latach dwudziestych XX wieku6. Po Soborze Watykańskim II „środki społecznego przekazu nie miały służyć tylko dziełu ewangelizacji, ale także zbliżeniu do siebie wszystkich ludzi, duchowi braterstwa”7. W czterech kolejnych rozdziałach o. M. Wrzos omówił tytuły prasy misyjnej, ich cechy formalne i treściowe. W analizie prasoznawczej każdego z typów zwró-cił uwagę m.in. na częstotliwość ukazywania się, nazwy instytucji wydawniczych, format, objętość, szatę grafi czną i rodzaj papieru, nakład, dostępność (np. na stro-nach WWW). W dalszej części charakteryzował zawartość treściową poszczegól-nych roczników i numerów – analizował idee teologiczne pism, poszukując infor-macji związanych z egzegezą Starego i Nowego Testamentu, fi lologią biblijną, historią Kościoła, hagiografi ą, patrologią. Jako pierwsze wydzielił niskonakłado-we czasopisma popularne8 (skierowane do odbiorcy bez specjalistycznego przy-gotowania, z bogatą szatą grafi czną i nakładem do 7 500 egzemplarzy). Na ła-mach tego typu magazynów opisywano głównie działalność parafi i i zgromadzeń misyjnych; zamieszczano treść katechez, kazań, sprawozdań; przypominano współczesne funkcjonowanie krajów misyjnych (uwarunkowania społeczne i po-4 A. Kaleta, Polska prasa misyjna w okresie międzywojennym, „Kieleckie Studia Bibliologicz-ne”, 5 (2000) s. 211.5 Wrzos, Polskie czasopiśmiennictwo misyjne, s. 9.6 Swoje rozgłośnie zakładali jezuici, a już w 1928 roku powstała międzynarodowa organizacja skupiająca radiowców-katolików. W 1931 roku zainaugurowano działalność Radia Watykańskiego. W 1948 roku przeprowadzono pierwszą transmisję telewizyjną z pasterki w Katedrze Notre Dame w Paryżu, by dwa lata później nastąpiło przekazanie Watykanowi stacji telewizyjnej przez episkopat francuski.7 Wrzos, Polskie czasopiśmiennictwo misyjne, s. 31.8 „Amahoro”, „Biuletyn Misyjny Archidiecezji Gnieźnieńskiej”, „Biuletyn Misyjny Diecezji Rzeszowskiej”, „Głos Afryki”, „Głoście Ewangelię”, „Kapucyni i Misje”, „Lafi a. Informacje Sekre-tariatu Misyjnego”, „Misjonarz św. Rodziny”, „Misyjny Dar Serca”, „My a Trzeci Świat”, „Nasze Misje Franciszkańskie”, „Wiadomości Misyjne”, „Wrota Afryki”.413RECENZJE I INFORMACJElityczne). Czasopisma te, jak konkludował autor, przynosiły przede wszystkim informacje z zakresu teologii praktycznej, zabiegano w nich o pomoc misjom i misjonarzom w katechezie, duszpasterstwie parafi alnym i kaznodziejstwie.Cechą wysokonakładowych czasopism popularnych9 (nakład około 15 000 egzemplarzy) było profesjonalne przygotowanie zespołów redakcyjnych. W teks-tach poruszano problemy zdrowia i ekologii; przedstawiano sytuację geopolitycz-ną, ekonomiczną i demografi czną krajów; wierzenia pierwotne ludów Afryki; problemy edukacji dzieci i młodzieży. Opisywano ponadto papieskie pielgrzymki oraz wpływ papiestwa na rozwój misji. Poza przypomnieniami sylwetek misjona-rzy i misjonarek, zamieszczano ich relacje, raporty i listy oraz dowody prześlado-wań. W czasopismach wysokonakładowych nie brakowało także działów rozryw-kowych. Sześć tytułów znalazło się w kolejnej grupie badawczej, były to popularno-naukowe czasopisma10 (drukowane w nakładzie powyżej 7 500 egzemplarzy), które co prawda nie wymagały od czytelników przygotowania misjologicznego i teologicznego, ale na ich łamach podejmowane były poważniejsze tematy: nowa ewangelizacja, działalność misyjna świeckich, problematyka sekt i nowych ru-chów religijnych, dialog międzyreligijny i międzykulturowy, chrześcijańska od-powiedzialność za misje, problemy bioetyczne i medyczne. Tu zamieszczano też materiały z zakresu misjologii, afrykanistyki, religioznawstwa, antropologii; me-dytacje i refl eksje ekumeniczne. Z przeprowadzonej analizy wynikało, że na ła-mach czasopism popularnonaukowych obecne były artykuły związane ze wszyst-kimi dyscyplinami teologicznymi, mniej było natomiast – w stosunku do dwóch poprzednich kategorii czasopiśmienniczych – tekstów, w których prezentowano idee teologiczne z dyscyplin praktycznych, a więcej treści historyczno-biblij-nych.W ostatniej analizowanej grupie znalazły się czasopisma naukowe11 (średnio 300 egzemplarzy nakładu), skierowane do wyspecjalizowanej grupy odbiorców. W tych periodykach skupiano się przeważnie na opisie formacji misjologicznej w seminariach duchownych, teorii ewangelizacji, koncepcji Boga w religiach tra-dycyjnych (prezentowano też święte księgi innych wyznań) czy prawach człowie-ka. Poruszano ponadto zagadnienia z zakresu zdrowia oraz historii misji poszcze-gólnych zgromadzeń zakonnych. Rozważano fenomen powstawania nowych kul-tów religijnych, problem sekt i sytuację mniejszości chrześcijańskich w poszcze-gólnych krajach. W czasopismach naukowych zamieszczano też przedruki i tłu-maczenia tekstów teologów z Polski i zagranicy. Magistranci mieli natomiast okazję debiutować, bowiem publikowano fragmenty ich prac awansowych.W szóstym, ostatnim rozdziale, zatytułowanym Funkcje czasopiśmiennictwa 9 „Echo z Afryki i Innych Kontynentów”, „Horyzonty Misyjne”, „Misje Dzisiaj”, „Misje Sa-lezjańskie”, „Misjonarz”, „Posyłam Was”, „Świat Misyjny” (omyłkowo nazywany też „Światem Misji” – jedyne czasopismo misyjne skierowane do dzieci i młodzieży).10 „Animator”, „Medicus Mundi Polonia”, „Misyjne Drogi”, „Misjonarze Kombonianie”, „Po-słaniec Ducha Świętego”, „Światło Narodów”.11 „Annales Missiologici Posnanienses”, „Biuletyn Misjologiczno-Religioznawczy”, „Lumen Gentium”, „Nurt SVD”, „Studia Misjologiczne”.RECENZJE I INFORMACJE414misyjnego o. M. Wrzos starał się opisać szczegółowo funkcje czasopiśmiennictwa misyjnego: informacyjną, propagującą misje, ewangelizacyjną, gromadzenia środków materialnych, budzenia powołań misyjnych, organizatorską, opiniotwór-czą i postawotwórczą. Dzięki funkcji informacyjnej czytelnicy poznali papieskie dokumenty dotyczące misji i ich codzienną pracę. Funkcja ta pozwoliła ponadto zaakcentować polski dorobek misyjny i wspierać apostolstwo. Druga z funkcji – propagowania misji i idei misyjnej – była, zdaniem autora, realizowana przede wszystkim w tekstach ukazujących pozytywny wpływ misji, pomagała populary-zować polskie placówki organizowane przez zgromadzenia zakonne. Bliska jej (a także funkcji informacyjnej) była funkcja opiniotwórcza, która pozwoliła zbu-dować dobry wizerunek misji Kościoła katolickiego na świecie (działalność oświatowa, medyczna, poszanowanie godności człowieka). Kolejna funkcja – gromadzenia środków – była natomiast związana z funkcją promującą idee misji i ich celowość, a poniekąd i z funkcją informacyjną, ponieważ czytelnicy byli szczegółowo informowani o konkretnych potrzebach misji. Także funkcja budze-nia powołań misyjnych kojarzy się z promocją i informacją, bowiem przedstawia-no znaczenie powołań; i nie inaczej było z funkcją organizacyjną, za sprawą któ-rej „gromadzono ludzi wokół idei misyjnej”. Z kolei funkcja postawotwórcza miała wywoływać określone działania – starano się wpływać na postawę solidar-ności, otwartości na inne religie i kultury oraz chęć ich poznawania. Funkcja ewangelizacyjna, choć nie najważniejsza w czasopismach misyjnych, pozwalała czytelnikom pogłębiać wiarę, a służyły temu komentarze teologiczne, papieskie orędzia i katechezy misyjne. Część zaproponowanych i opisanych przez autora funkcji to szczegółowe cele czasopism misyjnych, których zakresy pokrywały się zresztą.Bogate treści zrębu głównego, wypełnione przykładami, może nawet zbyt licznymi, zostały uzupełnione Bibliografi ą12 (niestety nie ponumerowano opi-sów), którą podzielono na dwie części: I. Źródła badawcze (alfabetyczny wykaz tytułów zanalizowanych czasopism13; Dokumenty Magisterium Kościoła oraz Prawodawstwo państwowe); II. Opracowania tematu i pozycje pomocnicze (opisy książek, artykułów z prac zbiorowych i czasopiśmiennicze, maszynopisy i źródła elektroniczne – w języku angielskim, francuskim, hiszpańskim, niderlandzkim, niemieckim, polskim, włoskim). Wartość informacyjną publikacji obniża brak in-deksu osobowego.Reasumując, autor skupił się w swoim opracowaniu przede wszystkim na za-prezentowaniu treści poszczególnych tytułów czasopiśmienniczych, omawiał za-wartość niemal wszystkich dostępnych numerów. Ogrom informacji doczekał się podsumowań kończących każdy z rozdziałów i zawierał przede wszystkim kon-12 Dokonując syntezy o. Wrzos korzystał ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie, bi-bliotek wydziałów teologicznych, uniwersytetów katolickich i innych zbiorów kościelnych w War-szawie, Gnieźnie, Tarnowie, Lublinie, Poznaniu, Obrze, Kazimierzu Biskupim, Gdyni, Rzeszowie; z archiwów redakcji czasopism oraz zbiorów prywatnych w Polsce i na świecie.13 Opisy artykułów pochodzących z prasy misyjnej, na które powoływał się autor, znalazły się w zrębie głównym w przypisach bibliografi cznych.415RECENZJE I INFORMACJEstatacje dotyczące teologicznych walorów zanalizowanych artykułów14. Oblat zwracał także uwagę na zmiany dotyczące formuły treściowej, starał się przedsta-wić prasę misyjną jako jeden z elementów posługi ewangelizacyjnej Kościoła katolickiego oraz zjawisko na polskim rynku wydawniczym. Analiza wykonana przez o. M. Wrzosa pozwala nazwać go zarówno bada-czem prasy jak i idei misji. Dlatego też rozprawę można polecić jako lekturę pra-soznawcom, historykom prasy, zwłaszcza katolickiej, medioznawcom i badaczom dziejów oraz współczesności polskich misji. Dzięki niej kolejny typ czasopi-śmiennictwa otrzymał swoją bogatą dokumentację, choć, jak przyznał autor, pe-riodyki te wymagają dalszych, pogłębionych badań, np. językoznawczych; warto również zanalizować wpływ ich treści na „życie i wiarę katolików w Polsce”.14 Element bardzo istotny, ale odnosi się wrażenie schematyzmu, zabrakło także porównań z innymi typami czasopism.

Polskie czasopiśmiennictwo misyjne po II wojnie światowej - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/19435/1/Bajor_Polskie_czasopismiennictwo_misyjne_po_II_wojnie.pdf

Polskie czasopiśmiennictwo misyjne po II wojnie światowej - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ