Edytorstwo jako krytyka literacka

Abstract

Autor szkicu stawia pytanie o to, czy edytorstwo jest formą krytyki literackiej. Analizuje źródłowe znaczenia kluczowych pojęć: słowa `krytyczny`, krytyki i krytyki tekstu, krytyki literatury i jej związku z tradycją edytorską, powiązania edytorstwa z teorią i historią literatury oraz interpretacją. W zaprezentowanym omówieniu najważniejszych świadectwa badawczych odnalezione zostaje wpierw uzasadnienie dla postawienia znaku równania pomiędzy krytyką tekstu a interpretacją i historią literatury. Autor szkicu przeprowadza następnie dowód potwierdzający tezę, że “każdy tekst spreparowany przez krytyka tekstu jest produktem krytyki literackiej”, odzwierciedlającym m.in. jego preferencję estetyczną. Każda edycja odzwierciedla nieuchronnie jakąś ideologię i nie ma bardziej lub mniej naturalnych czy właściwych dla danego dzieła sposobów prezentacji tekstu i aparatu, ponieważ zawarte w nich przez edytorów “kody znaczeń“ stanowią część ”całościowego konstruktu ideologicznego“. Szczególnych przykładów ideologizacji edycji, z ważnym komponentem politycznym i narodowym, dostarcza omawiana szczegółowo formuła wydania zbiorowego. Edytor mitologizuje fakty literackie i jest krytykiem literackim sensu stricto, kiedy dawne zjawiska przedstawia w perspektywie jemu współczesnej: nie może bowiem całkowicie wyłączyć własnego pola wartości na rzecz pola wartości rekonstruowanych dla danej sytuacji historycznoliterackiej. Autor szkicu przeprowadza analizę postaw edytora z perspektywy wszystkich funkcji krytyki literackiej, badając spełnianie się aktu krytycznoliterackiego w akcie edytorskim. Badanie prowadzi do wniosku, że nie ma edycji neutralnych w perspektywie krytycznoliterackiej, choć różne są stopnie ich zaangażowania czy “nieautonomiczności”: bez względu na charakter edycji i sposób definiowania i zakres przypisywany pojęciu krytyka literacka.Barańczak S., Wstęp: Skoro nie można mieć Wszystkiego. W: E. Dickinson, 100 wierszy. Wybór, przekład i wstęp Stanisław Barańczak. Kraków 1990; Bem P., Dlaczego polskie edytorstwo naukowe nie istnieje. ”Teksty Drugie” 2016, nr 1; Bem P., Nowa bibliologia – nowa krytyka. Paradoksy relacji. “Teksty Drugie” 2015, nr 3; Borowy W., Wstęp (do tomu F ”Pism zebranych” Norwida). W: idem, O Norwidzie, Warszawa 1960; Bradbrook M.C., review of The Poems of Emily Dickinson, Including Variant Readings Critically Compared with All Known Manuscripts by Thomas H. Johnson, Modern Language Review 51, no. 4 (October 1956); The Brill Dictionary of Ancient Greek. Ed. by Franco Montanari. Editors of English Edition Madelaine Goh, Chad Schroeder. Leiden – Boston 2018; Chachulski T., Edytorstwo jako historia literatury. Warszawa 2019; Cybulski Ł., Krytyka tekstu na rozdrożach. Anglo-amerykańska teoria edytorstwa naukowego w drugiej połowie XX w. Warszawa 2017; Dąbrowicz E., ”Pisma” czy ”dzieła”. O edycjach epistolografii Norwida w wydaniach zbiorowych. ”Sztuka Edycji” nr 1, 2019; Gabler H.W., Intruduction: Textual Criticism and Theory in Modern German Editing, w: Contemporary German Editorial Theory. Ed. H. W. Gabler, G. Bornstein, G. Borland Pierce. Ann Arbor 1995; Gailey A., Proofs of Genius: Collected Editions from the American Revolution to the Digital Age. Ann Arbor 2015; Gomulicki J.W., Wstęp do trzeciego wydania. W: C. Norwid, Pisma wierszem i prozą. Wybrał i wstępem opatrzył J. W. Gomulicki. Warszawa 1984; Gomulicki J.W., Wstęp, w: C. Norwid, Pisma wszystkie, t. 1, s. VII. Warszawa 1971; Górski K., Wydania zbiorowe dzieł Adama Mickiewicza w Polsce Ludowej. „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” IX, 1974; Greetham D.C., Editorial and Critical Theory: from Modernism to Postmodernism. In: Palimpsest. Editorial Theory in the Humanities. Edited by George Bornstein nad Ralph G. Williams. Ann Arbor 1993; Krzywy R., Projekt edycji hermeneutycznej. W: Jak wydawać teksty dawne. Red. K. Borowiec, D. Masłej, T. Mika, D. Rojszczak-Robińska. Poznań 2017; Krzyżanowski J., Nauka o literaturze. Wrocław 1984; Markiewicz H., Główne problemy wiedzy o literaturze. Kraków 1980; Markowski M.P, Formalizm amerykański – „New Criticism”, w: A. Burzyńska, M.P. Markowski, Teorie literatury XX wieku, Kraków 2006; Rajewska E., Stanisław Barańczak - poeta i tłumacz. Poznań 2007; Scaliger J. C., Poetices libri septem. Editio quinta. Heidelberg 1617; Sławiński J., Funkcje krytyki literackiej. W: idem: Dzieło, język, tradycja. Kraków 1998; Tanselle G.T., Rationale for textual criticism. Philadelphia 1989; Trojanowicz Z., Norwid Cyprian. W: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. T 2. Red. J. Krzyżanowski i in. Warszawa 1985; Vattimo G., Rozbicie słowa poetyckiego. w; idem: Koniec nowoczesności. Tłum. M. Surma-Gawłowska. Kraków 2006; Wellek R., Warren A., Teoria literatury. Pod red. M. Żurowskiego. Warszawa 1970; Wstępne uwagi edytorskie, w: C. Norwid, Dzieła wszystkie, t. 10: Listy I, 1839–1854, oprac. J. Rudnicka, Lublin 2008, s. 12. Zeller H., Record and Interpretation: Analysis and Documentation as Goal and Method of Editing, w: Contemporary German Editorial Theory…; Zgorzelski C., Ogólna nota edytorska (t. 1, s. 27). W: A. Mickiewicz, Dzieła. Wyd. Jubileuszowe. T. 1-16. Warszawa 1955