Sugretinus Mikalojaus Daukšos „Katekizmą“ (1595) ir jo lenkiškąjį originalą: onomatema „širdis“ ir jos atitikmenys

Abstract

The article continues the research, which centers on the comparison of Mikalojus Daukša’s Catechism (DK, 1595) and its Polish original – Jakub Ledesma’s Catechism (LeK, ~1572). This time the article focuses on the polysemy of the word širdis, which becomes apparent in the comparison of the fixations of this word in Daukša’s texts (Daukša’s Postilla (DP, 1599) is referred to as an additional source) and their original Polish equivalents as well as the contexts of their usage. DK lexeme širdis corresponds to LeK serce, serdeczny, żywot, myśl, vmysł. DP lexeme širdis is selected as an equivalent to the lexemes and phrases with serce, serdeczny, myśl, vmysł, męstwo, pamięć, sumnienie, stałość, trwałość, żalość, wdziecżnie, miec na pieczy in Jakub Wujek’s text. The inconsistencies between the onomateme širdis and the Polish original are due to the translation author’s creative experience as well as the range of meanings associated with this word and its phrases in the native language and the tradition of usage.Straipsniu tęsiamas pirmosios lietuviškos katalikiškos knygos – Mikalojaus Daukšos Katekizmo (1595) – ir jos lenkiškojo originalo – Jakubo Ledesmos katekizmo – tekstų gretinimu pagrįstas tyrimas. Šįkart dėmesys sutelkiamas į širdis daugiareikšmiškumą, išryškėjantį iš šio žodžio fiksacijų Daukšos tekstuose (kaip papildomas šaltinis pasitelkiama ir Daukšos Postilė (1599)) sugretinimo su lenkiškais jų originalų atitikmenimis ir vartojimo kontekstais. Onomatemos širdis neatitikčių lenkiškam originalui skirtumai sietini ir su vertimo autoriaus kūrybine patirtimi, ir su pasirinkimą nulėmusiu šio žodžio bei jo junginių gimtojoje kalboje reikšmių lauku ir vartojimo tradicija. Porównanie Katechizmu Mikołaja Daukszy (1595) i jego polskiego oryginału: wyraz wieloznaczny serce i jego odpowiedniki Artykuł kontynuuje badania oparte na porównaniu tekstów pierwszej litewskiej książki katolickiej – Katechizmu Mikołaja Daukszy (DK, 1595) i jej polskiego oryginału – katechizmu Jakuba Ledesmy (LeK, ~1572). Niniejszy artykuł skupia się na wieloznaczności wyrazu serce, który ujawnia się przy zestawieniu jego zapisu w tekstach Daukszy (Postilė tego autora (DP, 1599) jest wykorzystywana jako dodatkowe źródło) z ich polskimi odpowiednikami oraz kontekstami użycia. Wyraz DK širdis jest odpowiednikiem LeK serce, serdeczny, żywot, myśl, vmysł. Leksem DP širdis użyty jako odpowiednik leksemów i fraz użytych w tekście Jakuba Wujka: serce, serdeczny, myśl, vmysł, męstwo, pamięć, sumnienie, stałość, trwałość, żalość, wdziecżnie, miec na pieczy. Różnice w użyciu wyrazu wieloznacznego serce w porównaniu z polskim oryginałem wiążą się zarówno z twórczym doświadczeniem autora, jak i z polem znaczeniowym oraz tradycją użycia tego wyrazu i jego związków w języku ojczystym.Słowa kluczowe: katechizm Daukszy, tłumaczenie, niezgodność z oryginałem, wieloznaczność wyrazu serce, formuła spowiedzi