Pomysły na przetrwanie, wolność i niepodległość polskic zesłańców politycznych na Syberii w XIX wieku (do 1914 roku). Część I. Pomysły na przetrwanie

Abstract

First Poles were sent to Siberia to an exile as early as the second half of the 18th century to be followed by the participants of the Napoleonic campaign of 1812. It is estimated that after the fall of the November Uprising (1831), about ten thousand young Poles were taken captive and deported to Siberia. Soon they were joined by those, especially from Lithuania and Belarus, who were engaged in a conspiracy. More than twenty thousand people were exiled to Siberia after the fall of the January Uprising (1863); whereas, the beginning of 1880s saw the deportation in large numbers of those who were members of socialist parties. The majority of deportees had the opinion that the time in exile should be devoted to self-education and self-organization. The necessity to cultivate patriotic sentiments and Catholic religion was unquestionable. They tried to create at least a semblance of homeland to some degree in exile. Among a certain group of deportees there was a strong conviction that it is not enough to cultivate or even strengthen Polish traditions to get ready for the economic development of Poland, once the independence is regained. It was not enough to conspire, it was necessary to take immediate steps such as escape or rebellion that would bring freedom. One of the best known cases of such thinking is the so called Omsk Conspiracy. In 1833, the deportees from the Omsk region, counting on the support of the local Siberian community, came up with a plan for an uprising. Another revolt against stardom was planned in 1866 in Transbaikal. Both of those attempts failed.Zsyłki Polaków na Syberię rozpoczęły się jeszcze w drugiej połowie XVIII wieku. Później znaleźli się tam uczestnicy kampanii napoleońskiej 1812 roku. Oblicza się, że po upadku powstania listopadowego z 1831 roku na Syberii znalazło się co najmniej 10 tys. wziętych do niewoli młodych ludzi. Następnie dołączała do nich młodzież spiskująca, głównie z ziem litewsko-białoruskich. Wreszcie po upadku powstania 1863 roku na Syberię zostało zesłanych około 20 tys. Polaków. Z początkiem lat 80. XIX wieku na Syberię zaczęli przybywać socjaliści.Zdecydowana większość uznała, że czas na wygnaniu należy poświęcić na samoorganizowanie i samokształcenie, że bezwzględnie trzeba pielęgnować wartości patriotyczne, trwać w religii katolickiej. Zesłańcy starali się, na ile to było możliwe, stworzyć na wygnaniu namiastkę domu.Wśród pewnej grupy zesłańców istniało przekonanie, że nie wystarczy tylko przetrwać w polskości, czy nawet ją umocnić, by w bliższej lub dalszej perspektywie powrotu w rodzinne strony zająć się pracą na rzecz rozwoju gospodarczego, a może i nawet wejść na drogę ponownego spiskowania, ale należy podjąć natychmiastowe działania, które doprowadzą do wolności. Droga do niej prowadziła albo przez ucieczkę, albo przez wywołanie zbrojnego powstania. W latach trzydziestych największym echem odbiła się tzw. sprawa omska. Zesłani do Omska obmyślili w 1833 roku plan wybuchu powstania, licząc że przyłączy się do niego ludność syberyjska. Wszystko skończyło się klęską. Na jeszcze większą skalę zaplanowano wystąpienie przeciw caratowi w 1866 roku na Zabajkalu. Wspólne wystąpienie polskich zesłańców z tamtejszą ludnością przeciw caratowi także zakończyło się klęską