Muhammed Manazir Ahsen, Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat, trans. Mehmet Emin Şen, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019.Muhammed Manazir Ahsen, Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat, trc. Mehmet Emin Şen, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019

Kuşcalı, Ali

Turkish

Ali KUŞCALI

Crossref

Social Life Under the Abbasids, Muhammed Manazir Ahsan (Trans. Mehmet Emin Şen)

Mütefekkir

  Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi mütefekkir     cilt / volume: 6 • sayı / issue: 12 • aralık / december 2019 • 591-596 ISSN: 2148-5631 • e-ISSN: 2148-8134 • DOI: 10.30523/mutefekkir.659202    ABBASİLER DÖNEMİNDE SOSYAL HAYAT, MUHAMMED MANAZİR AHSEN (TRC. MEHMET EMİN ŞEN) Social Life Under the Abbasids, Muhammed Manazir Ahsan (Trans. Mehmet Emin Şen)   Ali KUŞCALI Arş. Gör., Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü İslam Tarihi Anabilim Dalı, Aksaray, Türkiye Res. Assist., Aksaray University Faculty of Islamic Education Department of Islamic History and Arts Department of Islamic History, Aksaray, Turkey alikuscali@hotmail.com | https://orcid.org/0000-0003-3610-4453       Makale Bilgisi / Article Information: Makale Türü / Article Type: Kitap Tanıtımı / Book Review Geliş Tarihi / Received: 24.09.2019 Kabul Tarihi / Accepted: 14.12.2019 Yayın Tarihi / Published: 31.12.2019   Atıf / Cite as: Kuşcalı, Ali. “Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat, Muhammed Manazir Ahsen (Trc. Mehmet Emin Şen)”. Mütefekkir 6/12 (2019): 591-596. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.659202.   Telif / Copyright: Published by Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi / Aksaray University Faculty of Islamic Education, 68100, Aksaray, Turkey. Tüm Hakları saklıdır / All rights reserved.  İntihal / Plagiarism: Bu çalışma hakem değerlendirmesinden geçmiş, bir intihal yazılımı ile ta-ranmıştır. İntihal yapılmadığı tespit edilmiştir. This article has gone through a peer review process and scanned via a plagiarism software. No plagiarism has been detected. 592 | ALİ KUŞCALI Mütefekkir 6/12 (2019): 591-596 ABBASİLER DÖNEMİNDE SOSYAL HAYAT, MUHAMMED MANAZİR AHSEN (TRC. MEHMET EMİN ŞEN)*  Müslümanlar tarihte çok sayıda dev-let kurmuştur. Emevi Devleti’nin yıkılışın-dan sonra, mîladî 750-1258 yılları ara-sında hüküm süren Abbasi Devleti, bu dev-letlerden biridir. Müslümanların kurduk-ları devletler arasında hüküm sürdüğü yıl-lar dikkate alındığında, Osmanlılardan sonra tarih sahnesinde en uzun süre varlı-ğını devam ettiren devlet Abbasiler’dir. Bu uzun süre zarfında Abbasilerin hakimiyeti altında yaşayan toplum, dini, sosyal ve kül-türel alanda dikkate değer değişim ve dö-nüşümler yaşamıştır.1 Bütün bu alanlarda yaşanan değişim ve dönüşümler netice-sinde Abbasiler, beş asır hüküm sürdükleri topraklarda önemli bir miras bırakmışlar-dır. Hem yurt içinde hem de yurt dışında, Abbasi Devleti’nin bıraktığı bu mi-rası tanımak ve tanıtmak amacıyla çeşitli başlıklar altında, araştırmalar ya-pılmış ve yapılmaya da devam etmektedir. Özelde yurt içinde Abbasilere dair yapılan çalışmalara mercek tutulduğunda, dönemin halifeleri, bu dönemde yaşanan ayaklanmalar ve dönemin siyasi tarihi ile alakalı çalışmalar en çok araştırılan konu başlıkları olarak öne çıkmaktadır. Buna karşın, dönemin sos-yal ve ilmî hayatı ile dış ilişkilere dair hazırlanan araştırmalar, en az çalışma yapılan başlıklar olarak karşımıza çıkmaktadır.2 Abbasiler dönemine dair yapılan her araştırma hiç şüphesiz o dönemin bıraktığı mirasın tanınmasına katkı sağlamaktadır. Ancak bu yapılan araştır-malar içerisinde, sosyal hayatı konu edinen araştırmalar, İslam Medeniyeti ve bu medeniyetin toplum üzerinde bıraktığı etkinin tanınması açısından daha aydınlatıcı bir nitelik taşımaktadır. Zira toplum ve medeniyet birbiriyle etkileşim halindedir. “Medeniyet toplumun ürünü olduğu gibi toplumda me-deniyetin ürünüdür. Her medeniyet sosyal hayatı tanzim etmek iddiasıyla ge-lir. İslam Medeniyeti de bu alanda önemli uygulamalara imza atmıştır”.3  *  Muhammed Manazir Ahsen, Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat, trc. Mehmet Emin Şen (Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019). 1  Âdem Apak, Ana Hatlarıyla İslam Tarihi-IV (Abbasiler Dönemi) (İstanbul: Ensar Neşriyat, 2012), 9. 2  Adnan Demircan, “İslâm Tarihi Bilim Dalında Hazırlanan Lisansüstü Tezler, Konuları Ve Tez Konusu Belirlenmesinde Karşılaşılan Bazı Sorunlar”, İSTEM 3/5 (2005): 16. 3  İbrahim Sarıçam - Seyfettin Erşahin, İslâm Medeniyeti Tarihi (Ankara: TDV Yayınları 2012), 64. ABBASİLER DÖNEMİNDE SOSYAL HAYAT, MUHAMMED MANAZİR AHSEN| 593 Mütefekkir 6/12 (2019): 591-596 Son yıllarda artış gözlenmekle birlikte, ülkemizde İslam Tarihi alanında 2003 yılına kadar yapılan tezler arasında Abbasiler Dönemi sosyal hayatını konu alanların oranı yalnızca %0,2 olarak tespit edilmiştir.4 Bu oran, konu-nun önemi açısından değerlendirildiğinde son derece düşüktür. Belli bir dö-neme ait sosyal hayatı konu edinen araştırmaların sayısında son yıllarda gö-rülen artış oldukça önemlidir. Zira bu çalışmaların artması, İslam kültür ve medeniyetinin daha iyi tanınmasına katkı sağlayacaktır. Konuyla alakalı yurt dışında yapılmış araştırmaların Türkçeye kazandırılmasının da bu noktada oldukça önemli katkılar sağlayacağı muhakkaktır. Yurt dışında Abbasilerin sosyal hayatına dair yapılmış çalışmalardan bir tanesi, Muhammed Manazir Ahsen tarafından kaleme alınan Social Life Under the Abbasids adlı eserdir. Eser, Ahsen’in 1972 yılında İngiltere’de Orta Doğu Tarihi alanında, Bernard Lewis danışmanlığında yürüttüğü doktora tezinin kitap formatında basılmış şeklidir. Eserin, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Emin Şen tarafından Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat ismiyle Türkçe çevirisi ya-yımlanmıştır. Bu çalışmada, Mehmet Emin Şen tarafından yapılan çevirinin kritiği yapılmaya çalışılmıştır.  Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat kitabı, yedi bölümden oluşmaktadır. Kaynakların Araştırılması başlıklı birinci bölümde yazar, araştırmayla ilgili başvurduğu kaynakları, türlerine göre tasnif etmiştir. Daha sonra yaptığı bu tasnifler içesindeki öne çıkan eserlerin tanıtımını ve değerlendirilmesini yapmıştır. Yazar, faydalandığı kaynakları şu şekilde tasnif etmiştir: Âdâb ede-biyatı (Mektuplar), anekdot ve anlatı edebiyatı, atasözleri koleksiyonu, siyasi edebiyat, tarihi edebiyat, bürokratik yazılar, biyografikal edebiyat, coğrafik ve topografik edebiyat, hisbe risaleleri, adliye edebiyatı, yargıçların biyogra-fileri, hiyel edebiyatı, mutfak el kitabı, doğancılık ve iz sürme hakkında bilim-sel çalışmalar, furusiyye ve at biniciliği üzerine eserler, arkeolojik araştırma-lar, nümizmatik (madeni paralarla ilgili bilim) kaynakları, kitabeler, zımmi (müslüman olmayanlar) kaynakları. Yazar, bu başlıklara ek olarak, çeşitli kaynaklar, ikincil kaynaklar ve kaynakların değerlendirilmesi başlıkları ile bu bölümü noktalamıştır. Kitabın Kostüm başlıklı ikinci bölümünde, dönemin giyim-kuşam kül-türü üzerinde durulmuştur. Bu bölümde daha çok saray eşrafı başta olmak üzere ileri gelen devlet adamlarının, bazı meslek gruplarının, çeşitli etnik ve sosyal grupların kendilerine özgü giysileri tanıtılmıştır. Bölümde sarık, be-dene giyilecek kıyafetler, Abbasi halifelerinin resmi renkleri ve tören cübbe-leri, bazı sosyal gruplara özgü kıyafetler, sûfilerin, askerlerin, zimmilerin ka-dınların ve erkeklerin kullandıkları elbiseler, bölgesel ve etnik farklılıkların kılık kıyafete etkisi ve kıyafetlerin fiyatları öne çıkan başlıklardır.  4  Demircan, “İslâm Tarihi Bilim Dalında Hazırlanan Lisansüstü Tezler”, 16. 594 | ALİ KUŞCALI Mütefekkir 6/12 (2019): 591-596 Yiyecekler başlıklı üçüncü bölümde dönemin yemek kültürü konu edil-miştir. Abbasilerde yemek pişirme bir sanat olarak algılanmış ve bu konuda el kitapları bile yazılmıştır. Aşçılık özel bir araştırma konusu haline gelmiş ve bu konuda pek çok kitap yazılmıştır. Ne yazık ki onlardan az sayıda kitap gü-nümüze ulaşabilmiştir. (s. 95) Bu bölüm, kitapta bahsi en geniş şekilde ince-lenen bölüm olarak dikkati çekmektedir. Kitabın neredeyse dörtte biri bu başlığa ayrılmıştır. Bölümde, et ve etli yemekler, balık ve balık yemekleri, sebzeler, süt ve süt ürünleri, tatlı çeşitleri, tatlandırma malzemeleri, baharat-lar, soslar, meyveler, içecekler, yiyecekleri koruma ve saklama, mutfak eşya-ları, yemek fiyatları, lokantalar, gıda temin yerleri, dönemin meşhur yemek-leri ve sofra adabı ele alınmıştır.  Kitabın dördüncü bölümü Konutlar başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Abbasi toplumunun sosyal hayatının büyük bir kısmını geçirdiği, ikamet et-tiği evler incelenmiştir. Abbasi toplumunda evlerin çevresi, fiyatları, kiraları, konut tipleri, evleri serinletme metotları, evlerin ısıtması, eve su temini, tu-valetler ve evlerin tefrişinde kullanılan mobilyalar hakkında bilgiler veril-miştir. Bölümün sonunda, dönemin sosyal hayatında önemli bir yeri olan, halkın temizlenme ihtiyacını karşılayan hamamlar tanıtılmıştır. Avlanma, araştırmanın beşinci bölümünde incelenmiştir. Abbasilerde avcılığa çok önem verilmiştir. Avcılık, Abbasi toplumunda bir sanat olarak değerlendirilmiştir. Avcılık, gıda ve gelir kaynağı olarak yapılmasının ya-nında, bir dinlenme ve fiziki egzersiz olarakta görülmüştür. Ayrıca düzenle-nen av organizasyonları ile askerlere, askeri eğitimin verilmesi de amaçlan-mıştır (s. 233). Bölümde, Abbasi toplumunda avlanmaya duyulan ilgi, hediye olarak verilen avcı hayvanlar, avcılıkla ilgilenen sosyal sınıflar, avlanmada kullanılan hayvanlar ve kuşlar, av silahları, avlanmada kullanılan hileler ve aletler, av hayvanlarından faydalanma, avlanma zamanları, avcılığın ekono-mik yönü, av organizasyonları, balık avlama ve av uygulaması ve fıkıh gibi konulara temas edilmiştir. Eserin altıncı bölümünde Kapalı Mekânda ve Açık Havada Oynanan Oyunlar başlığı altında, Abbasiler Dönemi’nde eğlence kültürü ve ilgi duyulan spor dalları konu edilmiştir. Bu bölümde, hayvan yarışları, popüler olan spor dalları, askeri eğitim amaçlı oynanan oyunlar, kadınların ve çocukların oyna-dığı oyunlar hakkında ilginç bilgiler okuyucuyu beklemektedir. Yedinci ve son bölüm ise Bayramlar ve Ziyafetler başlığına ayrılmıştır. Bu bölümde Müslümanların kutladığı dini bayramlar, önemli ay ve günler de-ğerlendirilmiştir. Yine, başka kültürlerden etkilenerek kutlanmaya devam edilen önemli günler hakkında da bilgilere yer verilmiştir. Buna ek olarak, kitapta dini bayramların dışında çeşitli münasebetlerle yapılan kutlamalara da değinilmiştir. ABBASİLER DÖNEMİNDE SOSYAL HAYAT, MUHAMMED MANAZİR AHSEN| 595 Mütefekkir 6/12 (2019): 591-596 Eser, yukarıda bahsi geçen yedi bölümün dışında, kaynaklar ve dizin bö-lümü ile tamamlanmıştır. Abbasi Devletine başkentlik yapmış Bağdât ve Sâmerra şehirlerinde ve bunlara bağlı merkezlerdeki Abbasi toplumunun sosyal yaşamını ortaya ko-yan, dönemin saray ve çevresinin sosyal yaşamını resmeden aynı zamanda halkın sosyal yaşamına da değinen bu eser tespit edebildiğimiz kadarıyla, Ab-basiler dönemi sosyal hayatı ile ilgili yapılan ilk çalışmadır. Bundan dolayı değerli bir çalışmadır. Ancak 1972 yılında tamamlanmış olmasına rağmen ül-kemizde Abbasiler dönemiyle alakalı çalışmalarda çok fazla yer almadığı gö-rülmektedir. Bu durum, eserin ülkemizde fazla tanınmadığını göstermekte-dir. Türkçeye tercüme edilmesiyle hem Abbasiler dönemine hem de İslam Kültür ve Medeniyetine ilgi duyan araştırmacıların, bundan ziyadesiyle isti-fade edecekleri muhakkaktır. Eserin miladi 786/902 tarihleri arası esas alınarak dönemin sosyal ha-yatı incelenme amacıyla hazırlandığı belirtilmiştir. Miladi 786 Abbasilerin beşinci halifesi Hârûn er-Reşît’in hilafetinin başlangıcına, miladi 902 ise on altıncı Halife Mu’tazıd’ın hilafetinin bitişine denk düşmektedir. Ancak kitapta gerek halife Hârûn er-Reşît’in öncesinde gerekse halife Mu’tazıd sonrası gö-rev alan halifelerin dönemlerine dair de bilgilere rastlamak mümkündür. Çeviri bir eserin mümkünse orijinali ile beraber incelenmesinin daha objektif değerlendirme imkânı sağlayacağı kanaatindeyiz. Bizde bu doğrul-tuda kitabın 1979 yılında orijinal dili ile basılan bir nüshasını temin ederek çevirisi ve orijinal eser arasında gerek şekilsel gerekse dil açısından genel bir mukayese yapmaya çalıştık. Eserin orijinalinde on iki sayfalık bir bibliyog-rafya yer alırken5 çeviride bibliyografyanın sadece iki sayfadan müteşekkil olduğu görülmektedir. Çeviride bibliyografyanın hususi bir nedenle kısaltıl-mış olabileceği üzerinde durduk fakat çevirinin bibliyografyasında verilen eserler arasında örneğin yalnızca klasik eserlerden oluşması vb. bir mantık-sal ilişkiye rastlayamadık. Nedenini tam anlayamamış olsak da bu durumun, alan çalışanlarının esere kaynaklık eden diğer çalışmalara ulaşmasını güçleş-tireceği kanaatindeyiz. Sonraki baskılarda bu bibliyografyanın tam olarak ve-rilmesi, araştırmacıların kitaptan daha kolay ve daha fazla istifade etmele-rine imkân sağlayacaktır. Çeviri yapmak zaman isteyen, zahmetli bir iştir. Çeviri yaparken bazı ke-limelerin birden fazla anlamı ile karşılaşılır, bunlardan birisi tercih edilir. Bu noktada yapılan bazı tercihler, kelimenin tam anlamını karşılamayabileceği gibi bir anlam karmaşasına sebebiyet verebilir. Bu anlam karmaşasına yol açmamak için en yakın anlama götüren tercihe yönelmek gerekir. Ayrıca çe-virisi yapılan eserin belli alanlara dair özel kavram ve terimleri içermesi söz konusu ise bu alanların terimlerine dair fikir sahibi olmak da önemlidir. Bu  5  Muhammed Manazir Ahsan, Social Life Under the Abbasids” (London: Longman, 1979), 297-308. 596 | ALİ KUŞCALI Mütefekkir 6/12 (2019): 591-596 noktada bir çeviri çalışması olan incelediğimiz eserde çeviri noktasında bazı eksikliklerinin bulunduğunu ifade etmek isteriz. Örneğin birinci bölüm baş-lığının kaynakların araştırılması (survey of sources) olarak değil de kaynak-ların değerlendirilmesi olarak çevirisinin yapılması daha isabetli olabilirdi. Yine aynı bölümün alt başlıklarında; âdâb edebiyatı (adab literature), tarihi edebiyat (historical literature) gibi başlıkların çoğunda, orijinal metinde yer alan literature kelimesinin edebiyat olarak çevirisinin yapılması yerine, Türkçe kullanımı da mevcut olan literatür kelimesi veya kaynak kelimesinin tercih edilmesi daha isabetli görünmektedir. Yine aynı bölümde, siyasi ede-biyat olarak çevrilen alt başlığın hatalı çevrildiği görülmektedir. Bu başlığın çevirisinin şiir literatürü/kaynakları (poetical literature) şeklinde olması ge-reklidir. Bu bölümdeki bir diğer başlık olan adliye edebiyatı (juristic litera-ture) çevirisi de kanaatimizce fıkhi literatür/kaynaklar olarak tercüme edil-meliydi. Eser içerisinde bu örneklerin başka benzerleri de vardır ancak her birini burada zikretmek mümkün değildir. Son bir örnek daha verecek olur-sak, son bölümünün başlığının çevirisi bayramlar ve ziyafetler (festivals and festivities) olarak yapılmıştır (s. 311). Kanaatimiz odur ki ziyafetler yerine kutlamalar şeklinde bir tercih konu-içerik ahengi açısından daha uygun ola-caktır. Burada sadece hatalı olduğunu düşündüğümüz birkaç örnek verdiği-miz çeviri ile ilgili hususları genel olarak değerlendirmek gerekirse; eserin çevirisi genel itibariyle düzgün, anlaşılır ve akıcı bir dille sunulmuştur. Eksik-lik ve kusurlara gelince; eserdeki çeviri hatalarının veya çevirideki muğlak-lıkların çoğunun orijinal metne çok sıkı şekilde bağlı kalma çabasından kay-naklandığı anlaşılmaktadır. Sayı olarak çok az ve içerik açısından önemsiz de olsa bazı yerlerde aceleci bir çeviri yapıldığı, orijinal metnin yüzeysel anlaşıl-dığı izlenimi oluşmaktadır. Sonuç olarak bu eserin, Abbasiler Dönemi, İslam kültür ve medeniyeti ve orta çağa ilgi duyan araştırmacılara kaynak teşkil edecek değerli bir eser olduğu kanaatindeyiz. Eser, Abbasiler Dönemi sosyal hayatı hakkında bir çer-çeve çizmektedir. Konusu itibariyle kitabın çevirisinin yapılarak, bu alanın araştırmacı ve okurlarına kazandırılması, hiç şüphesiz önemli bir boşluğu doldurmaktadır.  KAYNAKÇA Ahsan, Muhammed Manazir. Social Life Under the Abbasids. London: Longman, 1979. Apak, Adem. Ana Hatlarıyla İslam Tarihi-IV (Abbasiler Dönemi). İstanbul: Ensar Neşriyat, 2012. Demircan, Adnan, “İslâm Tarihi Bilim Dalında Hazırlanan Lisansüstü Tezler, Konuları ve Tez Konusu Belirlenmesinde Karşılaşılan Bazı Sorunlar”. İSTEM 3/5 (2005): 9-77. Sarıçam, İbrahim - Erşahin, Seyfettin. İslâm Medeniyeti Tarihi. Ankara: TDV Yayınları, 2012, 64.  

Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat, Muhammed Manazir Ahsen (Trc. Mehmet Emin Şen)

https://mutefekkir.aksaray.edu.tr/mutefekkir/article/download/406/152

Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat, Muhammed Manazir Ahsen (Trc. Mehmet Emin Şen)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Mütefekkir