Jastrzębska, Joanna

Polish

 Kultura-Społeczeństwo-Edukacja 

[177]nr 5, wiosna-lato 2012
Komunizm z 
re
ce
nz
ja
Joanna Jastrzębska
uniwersytet im. adama micKiewicza w poznaniu
Komunizm znów stoi u bram
Slavoj Žižek
Od tragedii do farsy, czyli jak historia się 
powtarza
Warszawa 2011, ss. 274.
Slavoj Žižek po raz kolejny ujmuje czytelnika błyskotliwością swoich spostrzeżeń, zaskakuje interpretacją i bawi anegdotą. Tym razem 
popularny i kontrowersyjny filozof komentuje najnowsze wydarzenia. 
S. Žižek nie byłby sobą, gdyby swoich rozważań nie ubarwił elementa-
mi kultury popularnej. I tak obok Silvio Berlusconiego staje Kung Fu 
Panda, na rynku  zdrowej żywności pojawiają się rewolucyjne austra-
lijskie lody „Chery Guevara”, a nasza epoka, uduchowionego hedoni-
zmu, badana jest przez nową dyscyplinę naukową – happines studies. 
Słoweński filozof w swojej najnowszej książce Od tragedii do far-
sy, czyli jak historia się powtarza skupia się na pierwszej dekadzie 
XXI wieku, której daty graniczne wyznaczają kryzysy: atak terrory-
styczny z 11 września 2001 roku oraz klęska finansowa z 2008 roku. 
Oba wydarzenia są nierozłącznie ze sobą związane. Zdaniem S. Žižka 
dekoniunktura, która dotknęła rynki finansowe w 2008 r. jest skut-
kiem interwencji państwa podczas kryzysu w 2001 r. Książka rozpo-
czyna się od diagnozy współczesności, a kończy pomysłem na nowy 
komunizm. 
IdeologIa, gŁupcy, IdeologIa!
kryzys FInansoWy to doWód na sŁabość nIedoskonaŁej realIzacjI kapi-
talizmu1. Najbardziej dotknął drobnych graczy giełdowych, nieświa-
domych nadchodzących problemów, które zdaniem S. Žižka były 
do przewidzenia. Recesja stała się więc terapią szokową: wyrwała ludzi 
ze stanu samozadowolenia i z poczucia absolutnego bezpieczeństwa. 
Giełdowy krach zmusił wszystkich do przemyślenia dotychczasowych 
strategii. Kryzys gospodarczy pozwolił zrozumieć, że potrzebujemy no-
1  S. Žižek, Od tragedii do farsy czyli jak historia się powtarza, przeł. Maciej Kropi-
wnicki i Barbara Szelewa, Warszawa 2011, s. 38.
[178] refleksje
wego, racjonalnego i wspólnego pomysłu na rozwój. To zadanie spo-
czywa w rękach polityków. Muszą zdefiniować współczynniki naszej 
rzeczywistości, które pozwolą wyznaczyć właściwy tor reform. Autor 
obawia się, że główną ofiarą kryzysu padnie nie kapitalizm, lecz lewica, 
która jest niezdolna do wypracowania nowego planu działania2. 
Tymczasem nasza rzeczywistość zniewolona jest przez ideologie. 
Walka z kryzysem to starcie interpretacji ideologicznych: wygra ten, 
kto zbuduje bardziej przekonującą narrację3. To szansa dla nowej le-
wicy. Jak ma wyglądać nowa opowieść? S. Žižek uważa, że powinna 
opierać się na skrupulatnej analizie kryzysu. Bankrutem nie jest kapi-
talizm, tylko jego nieudolna współczesna realizacja. Należy zastano-
wić się, która z wad tego systemu spowodowała recesję i uniemożliwia 
rozwój. Pomysł filozofa opiera się na stworzeniu nowego kapitalizmu, 
nadaniu mu nowego ducha – ducha komunizmu. 
noWe życIe komunIzmu
s. ŽIŽek zWraca uWagę na możlIWoścI, jakie przyniosłoby wskrzeszenie 
komunizmu. Jest ono zasadne, ponieważ kryzys finansowy pokazał, 
jak wiele mamy wspólnych spraw. Kapitalizm zbudowany jest z  anta-
gonizmów, które wewnętrznie go niszczą. Istnieją cztery takie antago-
nizmy: katastrofa ekologiczna, własność prywatna, społeczno-etyczne 
implikacje osiągnięć naukowo-technicznych oraz nowa forma apar-
theidu4. Dotykają one nas wszystkich, stąd silna potrzeba wypracowa-
nia zbiorowego planu działania.
S. Žižek proponuje na nowo przemyślany komunizm. Proces re-
wolucyjny nie polega na stopniowym postępie, jest to powtarzający się 
ruch, „ruch powtarzania początku po raz kolejny i kolejny”. Według 
S. Žižka należy odrzucić tradycję lewicową ostatnich dwustu lat i roz-
począć od punktu zerowego, który stanowi „hipoteza komunistyczna” 
Alain Badiou.
W tej propozycji pobrzmiewają echa koncepcji Eduarda Bernste-
ina. Niemiecki ideolog proponował ewolucje, która przyniosłaby stop-
niowy wzrost wpływów socjalizmu w kapitalizmie. Jego zdaniem ka-
pitalizm przyczynił się do polepszenia sytuacji całego społeczeństwa, 
szczególnie robotników. Zauważył, że rozwój gospodarczy nie powo-
duje wzrostu liczebności proletariatu, lecz jest przyczyną powstania 
2  Ibidem, s. 32.
3  Ibidem, s. 35. 
4  Ibidem, s. 154.
Joanna Jastrzębska
[179]nr 5, wiosna-lato 2012
nowej klasy – klasy średniej. W tym procesie dostrzegał szansę dla no-
wej koncepcji socjalizmu. E. Bernstein zdecydowanie odrzucił wszel-
kie przejawy rewolucji, a także zakwestionował Marksowską teorię 
zaostrzającej się walki klas.
 
„my jesteśmy tymI, na których czekalIścIe”
FIlozoF pIsząc o tWórcach noWego komunIzmu, odwołuje się do po-
wiedzenia Indian Hopi: „My jesteśmy tymi, na których czekali-
ście”5. Wyczekiwanie na rozstrzygnięcie, którym zajmie się ktoś inny 
to dla obecnej lewicy pretekst do niepodejmowania działań. Dla 
S. Žižka nadzieją na przyszłość są ludzie świadomi faktu, że należy wy-
pracować nowy system, z którym w przeszłości nie mieliśmy jeszcze 
do czynienia. Nie można tęsknie odwracać wzroku w stronę przeszło-
ści i tam szukać rozwiązania. Największym problemem są jednak an-
tykomuniści, którzy odrzucili ten system, choć skrycie wierzą, że ko-
munizm jest jedyną siłą. To do nich S. Žižek krzyczy: „nie bójcie się, 
przyłączcie się, wróćcie. Pobawiliście się w swój antykomunizm i prze-
prosiliście za to. Trzeba znów być poważnym”6. W odpowiedzi słychać 
tylko echo. 
Z tezami S. Žižka można się zgadzać lub z nimi polemizować. 
Istotniejsze jest jednak fakt, że filozof podjął próbę zaproponowania 
rozwiązania. Staje się to podstawą do dyskusji, dzięki której możemy 
wypracować wspólny plan wyjścia z obecnego kryzysu. Dialog pozwala 
opracować strategię działań, które zapobiegną kolejnym dekoniunktu-
rom. Jest to szczególnie istotne teraz, kiedy po greckiej tragedii mamy 
do czynienia z euro farsą, z której nikt nie potrafi wybrnąć. 
początek (r)eWolucjI
zdaje sIę, że W obecnym kryzysIe można postuloWać to, co S. Žižek nazy-
wa otwartą historią7. Filozof piszę zgodnie z koncepcją Jeana-Pierre-
’a Dupuy: „jeśli mamy właściwie stawić czoło zagrożeniu (społecznej 
lub naturalnej) katastrofy musimy wyrwać się z ‹‹historycznego›› po-
jęcia czasowości”8. Czy nie jest to pomysł dla Zjednoczonej Europy? 
W tej perspektywie wyjściem z kryzysu wydaje się wypracowanie 
nowej polityki, która opierać się będzie na głęboko przemyślanych 
5  Ibidem, s. 260.
6  Ibidem, s. 265.
7  Ibidem, s. 254.
8  Ibidem.
Komunizm znów stoi u bram
[180] refleksje
propozycjach dotyczących konstrukcji i funkcjonowania Unii Euro-
pejskiej w perspektywie najbliższych dekad, nie najbliższych miesięcy. 
Kolejne fale kryzysu dowodzą, że Unia w takiej formie nie przetrwa, 
stąd paląca potrzeba nowego planu działania. Ratunkiem nie są do-
tychczasowe metody postępowania. Wzmocnienie Międzynarodowego 
Funduszu Walutowego dwustoma miliardami euro, które mają stano-
wić pomoc dla zrujnowanych gospodarek – to dowód krótkowzroczno-
ści rządzących. Stary Kontynent potrzebuje ewolucji. 
Wydaje się, że wcześniejsze rozwiązania nie przystają do współ-
czesnej rzeczywistości. Amerykański politolog i ekonomista Jeremy 
Rifkin podpowiada rozwiązanie i proponuje innowacyjną formę dzia-
łania. Jego zdaniem Unia Europejska potrzebuje nowej wizji cywiliza-
cyjnej, technologicznej i gospodarczej9. Jeremy Rifkin uważa, że przy-
czyną ciągłych kryzysów są wysokie ceny energii, których wzrost 
powoduje upadek koniunktury. „Przy cenach kilkudziesięciu dolarów 
silnik zachodniej gospodarki zaczyna się rozpędzać. Kiedy się rozpę-
dzi, ceny ropy gwałtownie wzrastają, a kiedy przekraczają 150 dolarów 
za baryłkę, gospodarka hamuje. Produkcja staje, konsumenci przesta-
ją kupować, popyt na energię maleje, a ceny ropy spadają. Jak spadną 
poniżej 100 dolarów, gospodarka znów rusza. Ale na krótko, bo wzrost 
znów rozbija się o rosnącą cenę ropy”10.
Amerykański politolog proponuje Czwartą Rewolucję Przemysło-
wą, która umożliwi swobodny rozwój gospodarki. Ostatnią rewolucję, 
zdaniem J. Rifkina, stanowił rozwój komunikacji cyfrowej – nie przy-
niosła ona jednak zmian w kwestii źródeł energii. W związku z tym 
czas na kolejną przemianę, która, podobnie jak dwie pierwsze, przy-
niesie nowe źródła energii i pozwoli Europie wybrnąć z  kryzysu11. Isto-
tą nowych zmian byłoby zbudowanie sieci odnawialnych źródeł energii 
czerpanych z wiatru, słońca, wody, geotermii oraz biomasy. Zgodnie 
z pomysłem J. Rifkina każde gospodarstwo domowe produkowałoby 
9  Bardziej rozbudowane refleksje na temat zmian, które powinny zajść w światowej 
(nie tylko europejskiej) gospodarce oraz uzasadnienie konieczności wprowadzenia tych 
rewolucyjnych działań zob. J Rifkin, T. Howard, Entropia: nowy światopogląd, przeł. 
B. Baczyńska, Katowice 2008.
10  J. Rifkin, Tu trzeba nowej energii, rozmowę przeprowadził Jacek Żakowski, „Pol-
ityka”, 2011, nr 51, s.18.
11  Rifkin wspomina o planie Unii Europejskiej, dotyczącym przestawienia europe-
jskiej gospodarki na odnawialne źródła energii (oparte na wodorze) do połowy XXI 
wieku i uznaje to za przejaw myślenia strategicznego, którego w Stanach Zjednoczonych, 
jego zdaniem, brakuje. Zob. J. Rifkin, Europejskie marzenie, przeł. W. Falkowski i A. 
Kostarczyk, Warszawa 2005, s. 411.
Joanna Jastrzębska
[181]nr 5, wiosna-lato 2012
energię a nadwyżkę sprzedawało. „W Unii Europejskiej jest 191 min 
budynków. Każdy może stać się małą elektrownią czerpiącą energię 
z dachów, ścian, śmieci”12 – dodaje politolog.
Koszty pozyskania nowych źródeł energii będą ogromne, lecz 
porównywalne z kosztami budowy i utrzymania elektrowni. Atutem 
odnawialnych źródeł jest niewątpliwie brak szkodliwego działania 
na środowisko, które jest już wystarczająco zdewastowane i wyeksplo-
atowane.
Koncepcja J. Rifkina to tylko jedna z wielu propozycji, jedynie głos 
w dyskusji. Wydaje się atrakcyjną sugestią dla poszukującej pomysłu 
lewicy – może stanowić fragment nowej ideologii, element zrewido-
wanego kapitalizmu, część nowatorskiej narracji. Tak, jak sugeruje 
S. Žižek, czeka nas „ruch powtarzania początku po raz kolejny i ko-
lejny”, stąd pomysł kolejnej rewolucji, którą należy przeprowadzić 
wspólnymi, zjednoczonymi siłami wszystkich członków Unii. Rewo-
lucja zorganizowana na zupełnie innych zasadach niż trzy poprzednie, 
może przynieść nowy oddech pogrążonej w kryzysie Europie. Koniec 
tragedii, schyłek farsy, początek (r)ewolucji.
nota o autorce
Joanna Jastrzębska [jastrzebska.joanna@wp.pl] – doktorantka 
w Zakładzie Antropologii Literatury na Wydziale Filologii Polskiej 
i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i studentka I roku 
politologii na studiach II stopnia na Wydziale Nauk Politycznych 
i Dziennikarstwa UAM. W pracy naukowej zajmuje się zagadnieniami 
związanymi z postpamięcią, zależnościami między pamięcią jednost-
kową i zbiorową a kreowaniem rzeczywistości, stosunkami polsko-ro-
syjskimi.  
12  J. Rifkin, Tu trzeba nowej energii, op. cit., s. 19.
Komunizm znów stoi u bram


Komunizm znów stoi u bram

  Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM  

[177]nr 5, wiosna-lato 2012Komunizm z recenzjaJoanna Jastrzębskauniwersytet im. adama micKiewicza w poznaniuKomunizm znów stoi u bramSlavoj ŽižekOd tragedii do farsy, czyli jak historia się powtarzaWarszawa 2011, ss. 274.Slavoj Žižek po raz kolejny ujmuje czytelnika błyskotliwością swoich spostrzeżeń, zaskakuje interpretacją i bawi anegdotą. Tym razem popularny i kontrowersyjny filozof komentuje najnowsze wydarzenia. S. Žižek nie byłby sobą, gdyby swoich rozważań nie ubarwił elementa-mi kultury popularnej. I tak obok Silvio Berlusconiego staje Kung Fu Panda, na rynku  zdrowej żywności pojawiają się rewolucyjne austra-lijskie lody „Chery Guevara”, a nasza epoka, uduchowionego hedoni-zmu, badana jest przez nową dyscyplinę naukową – happines studies. Słoweński filozof w swojej najnowszej książce Od tragedii do far-sy, czyli jak historia się powtarza skupia się na pierwszej dekadzie XXI wieku, której daty graniczne wyznaczają kryzysy: atak terrory-styczny z 11 września 2001 roku oraz klęska finansowa z 2008 roku. Oba wydarzenia są nierozłącznie ze sobą związane. Zdaniem S. Žižka dekoniunktura, która dotknęła rynki finansowe w 2008 r. jest skut-kiem interwencji państwa podczas kryzysu w 2001 r. Książka rozpo-czyna się od diagnozy współczesności, a kończy pomysłem na nowy komunizm. IdeologIa, gŁupcy, IdeologIa!kryzys FInansoWy to doWód na sŁabość nIedoskonaŁej realIzacjI kapi-talizmu1. Najbardziej dotknął drobnych graczy giełdowych, nieświa-domych nadchodzących problemów, które zdaniem S. Žižka były do przewidzenia. Recesja stała się więc terapią szokową: wyrwała ludzi ze stanu samozadowolenia i z poczucia absolutnego bezpieczeństwa. Giełdowy krach zmusił wszystkich do przemyślenia dotychczasowych strategii. Kryzys gospodarczy pozwolił zrozumieć, że potrzebujemy no-1  S. Žižek, Od tragedii do farsy czyli jak historia się powtarza, przeł. Maciej Kropi-wnicki i Barbara Szelewa, Warszawa 2011, s. 38.[178] refleksjewego, racjonalnego i wspólnego pomysłu na rozwój. To zadanie spo-czywa w rękach polityków. Muszą zdefiniować współczynniki naszej rzeczywistości, które pozwolą wyznaczyć właściwy tor reform. Autor obawia się, że główną ofiarą kryzysu padnie nie kapitalizm, lecz lewica, która jest niezdolna do wypracowania nowego planu działania2. Tymczasem nasza rzeczywistość zniewolona jest przez ideologie. Walka z kryzysem to starcie interpretacji ideologicznych: wygra ten, kto zbuduje bardziej przekonującą narrację3. To szansa dla nowej le-wicy. Jak ma wyglądać nowa opowieść? S. Žižek uważa, że powinna opierać się na skrupulatnej analizie kryzysu. Bankrutem nie jest kapi-talizm, tylko jego nieudolna współczesna realizacja. Należy zastano-wić się, która z wad tego systemu spowodowała recesję i uniemożliwia rozwój. Pomysł filozofa opiera się na stworzeniu nowego kapitalizmu, nadaniu mu nowego ducha – ducha komunizmu. noWe życIe komunIzmus. ŽIŽek zWraca uWagę na możlIWoścI, jakie przyniosłoby wskrzeszenie komunizmu. Jest ono zasadne, ponieważ kryzys finansowy pokazał, jak wiele mamy wspólnych spraw. Kapitalizm zbudowany jest z  anta-gonizmów, które wewnętrznie go niszczą. Istnieją cztery takie antago-nizmy: katastrofa ekologiczna, własność prywatna, społeczno-etyczne implikacje osiągnięć naukowo-technicznych oraz nowa forma apar-theidu4. Dotykają one nas wszystkich, stąd silna potrzeba wypracowa-nia zbiorowego planu działania.S. Žižek proponuje na nowo przemyślany komunizm. Proces re-wolucyjny nie polega na stopniowym postępie, jest to powtarzający się ruch, „ruch powtarzania początku po raz kolejny i kolejny”. Według S. Žižka należy odrzucić tradycję lewicową ostatnich dwustu lat i roz-począć od punktu zerowego, który stanowi „hipoteza komunistyczna” Alain Badiou.W tej propozycji pobrzmiewają echa koncepcji Eduarda Bernste-ina. Niemiecki ideolog proponował ewolucje, która przyniosłaby stop-niowy wzrost wpływów socjalizmu w kapitalizmie. Jego zdaniem ka-pitalizm przyczynił się do polepszenia sytuacji całego społeczeństwa, szczególnie robotników. Zauważył, że rozwój gospodarczy nie powo-duje wzrostu liczebności proletariatu, lecz jest przyczyną powstania 2  Ibidem, s. 32.3  Ibidem, s. 35. 4  Ibidem, s. 154.Joanna Jastrzębska[179]nr 5, wiosna-lato 2012nowej klasy – klasy średniej. W tym procesie dostrzegał szansę dla no-wej koncepcji socjalizmu. E. Bernstein zdecydowanie odrzucił wszel-kie przejawy rewolucji, a także zakwestionował Marksowską teorię zaostrzającej się walki klas. „my jesteśmy tymI, na których czekalIścIe”FIlozoF pIsząc o tWórcach noWego komunIzmu, odwołuje się do po-wiedzenia Indian Hopi: „My jesteśmy tymi, na których czekali-ście”5. Wyczekiwanie na rozstrzygnięcie, którym zajmie się ktoś inny to dla obecnej lewicy pretekst do niepodejmowania działań. Dla S. Žižka nadzieją na przyszłość są ludzie świadomi faktu, że należy wy-pracować nowy system, z którym w przeszłości nie mieliśmy jeszcze do czynienia. Nie można tęsknie odwracać wzroku w stronę przeszło-ści i tam szukać rozwiązania. Największym problemem są jednak an-tykomuniści, którzy odrzucili ten system, choć skrycie wierzą, że ko-munizm jest jedyną siłą. To do nich S. Žižek krzyczy: „nie bójcie się, przyłączcie się, wróćcie. Pobawiliście się w swój antykomunizm i prze-prosiliście za to. Trzeba znów być poważnym”6. W odpowiedzi słychać tylko echo. Z tezami S. Žižka można się zgadzać lub z nimi polemizować. Istotniejsze jest jednak fakt, że filozof podjął próbę zaproponowania rozwiązania. Staje się to podstawą do dyskusji, dzięki której możemy wypracować wspólny plan wyjścia z obecnego kryzysu. Dialog pozwala opracować strategię działań, które zapobiegną kolejnym dekoniunktu-rom. Jest to szczególnie istotne teraz, kiedy po greckiej tragedii mamy do czynienia z euro farsą, z której nikt nie potrafi wybrnąć. początek (r)eWolucjIzdaje sIę, że W obecnym kryzysIe można postuloWać to, co S. Žižek nazy-wa otwartą historią7. Filozof piszę zgodnie z koncepcją Jeana-Pierre-’a Dupuy: „jeśli mamy właściwie stawić czoło zagrożeniu (społecznej lub naturalnej) katastrofy musimy wyrwać się z ‹‹historycznego›› po-jęcia czasowości”8. Czy nie jest to pomysł dla Zjednoczonej Europy? W tej perspektywie wyjściem z kryzysu wydaje się wypracowanie nowej polityki, która opierać się będzie na głęboko przemyślanych 5  Ibidem, s. 260.6  Ibidem, s. 265.7  Ibidem, s. 254.8  Ibidem.Komunizm znów stoi u bram[180] refleksjepropozycjach dotyczących konstrukcji i funkcjonowania Unii Euro-pejskiej w perspektywie najbliższych dekad, nie najbliższych miesięcy. Kolejne fale kryzysu dowodzą, że Unia w takiej formie nie przetrwa, stąd paląca potrzeba nowego planu działania. Ratunkiem nie są do-tychczasowe metody postępowania. Wzmocnienie Międzynarodowego Funduszu Walutowego dwustoma miliardami euro, które mają stano-wić pomoc dla zrujnowanych gospodarek – to dowód krótkowzroczno-ści rządzących. Stary Kontynent potrzebuje ewolucji. Wydaje się, że wcześniejsze rozwiązania nie przystają do współ-czesnej rzeczywistości. Amerykański politolog i ekonomista Jeremy Rifkin podpowiada rozwiązanie i proponuje innowacyjną formę dzia-łania. Jego zdaniem Unia Europejska potrzebuje nowej wizji cywiliza-cyjnej, technologicznej i gospodarczej9. Jeremy Rifkin uważa, że przy-czyną ciągłych kryzysów są wysokie ceny energii, których wzrost powoduje upadek koniunktury. „Przy cenach kilkudziesięciu dolarów silnik zachodniej gospodarki zaczyna się rozpędzać. Kiedy się rozpę-dzi, ceny ropy gwałtownie wzrastają, a kiedy przekraczają 150 dolarów za baryłkę, gospodarka hamuje. Produkcja staje, konsumenci przesta-ją kupować, popyt na energię maleje, a ceny ropy spadają. Jak spadną poniżej 100 dolarów, gospodarka znów rusza. Ale na krótko, bo wzrost znów rozbija się o rosnącą cenę ropy”10.Amerykański politolog proponuje Czwartą Rewolucję Przemysło-wą, która umożliwi swobodny rozwój gospodarki. Ostatnią rewolucję, zdaniem J. Rifkina, stanowił rozwój komunikacji cyfrowej – nie przy-niosła ona jednak zmian w kwestii źródeł energii. W związku z tym czas na kolejną przemianę, która, podobnie jak dwie pierwsze, przy-niesie nowe źródła energii i pozwoli Europie wybrnąć z  kryzysu11. Isto-tą nowych zmian byłoby zbudowanie sieci odnawialnych źródeł energii czerpanych z wiatru, słońca, wody, geotermii oraz biomasy. Zgodnie z pomysłem J. Rifkina każde gospodarstwo domowe produkowałoby 9  Bardziej rozbudowane refleksje na temat zmian, które powinny zajść w światowej (nie tylko europejskiej) gospodarce oraz uzasadnienie konieczności wprowadzenia tych rewolucyjnych działań zob. J Rifkin, T. Howard, Entropia: nowy światopogląd, przeł. B. Baczyńska, Katowice 2008.10  J. Rifkin, Tu trzeba nowej energii, rozmowę przeprowadził Jacek Żakowski, „Pol-ityka”, 2011, nr 51, s.18.11  Rifkin wspomina o planie Unii Europejskiej, dotyczącym przestawienia europe-jskiej gospodarki na odnawialne źródła energii (oparte na wodorze) do połowy XXI wieku i uznaje to za przejaw myślenia strategicznego, którego w Stanach Zjednoczonych, jego zdaniem, brakuje. Zob. J. Rifkin, Europejskie marzenie, przeł. W. Falkowski i A. Kostarczyk, Warszawa 2005, s. 411.Joanna Jastrzębska[181]nr 5, wiosna-lato 2012energię a nadwyżkę sprzedawało. „W Unii Europejskiej jest 191 min budynków. Każdy może stać się małą elektrownią czerpiącą energię z dachów, ścian, śmieci”12 – dodaje politolog.Koszty pozyskania nowych źródeł energii będą ogromne, lecz porównywalne z kosztami budowy i utrzymania elektrowni. Atutem odnawialnych źródeł jest niewątpliwie brak szkodliwego działania na środowisko, które jest już wystarczająco zdewastowane i wyeksplo-atowane.Koncepcja J. Rifkina to tylko jedna z wielu propozycji, jedynie głos w dyskusji. Wydaje się atrakcyjną sugestią dla poszukującej pomysłu lewicy – może stanowić fragment nowej ideologii, element zrewido-wanego kapitalizmu, część nowatorskiej narracji. Tak, jak sugeruje S. Žižek, czeka nas „ruch powtarzania początku po raz kolejny i ko-lejny”, stąd pomysł kolejnej rewolucji, którą należy przeprowadzić wspólnymi, zjednoczonymi siłami wszystkich członków Unii. Rewo-lucja zorganizowana na zupełnie innych zasadach niż trzy poprzednie, może przynieść nowy oddech pogrążonej w kryzysie Europie. Koniec tragedii, schyłek farsy, początek (r)ewolucji.nota o autorceJoanna Jastrzębska [jastrzebska.joanna@wp.pl] – doktorantka w Zakładzie Antropologii Literatury na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i studentka I roku politologii na studiach II stopnia na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM. W pracy naukowej zajmuje się zagadnieniami związanymi z postpamięcią, zależnościami między pamięcią jednost-kową i zbiorową a kreowaniem rzeczywistości, stosunkami polsko-ro-syjskimi.  12  J. Rifkin, Tu trzeba nowej energii, op. cit., s. 19.Komunizm znów stoi u bram

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/r/article/download/8885/16339

Komunizm znów stoi u bram

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Refleksje. Pismo naukowe studentów i doktorantów WNPiD UAM